De sociale media worden het roken van de 21ste eeuw

06/10/2017 , Rudi De Kerpel

Het Stanford-experiment toonde aan hoe het gedrag van normale mensen kan veranderen door ‘de externe situatie’ waarin ze gedropt worden. Volgens Rudi De Kerpel schuilt ook in de wurggreep van de sociale media op jongeren en bij uitbreiding de gehele bevolking groot gevaar. 

Rudi De Kerpel

 

We weten ondertussen hoe IS-strijders tekeer gaan, maar wat mij daarbij intrigeert is hoe je mensen zover krijgt om dergelijke gruwelijkheden uit te voeren. Ik stelde me diezelfde vraag tijdens mijn bezoek aan Auschwitz enkele jaren terug. Tijdens een van de Touché-uitzendingen op zondagmiddag met Friedl’ Lesage kreeg ik een gedeeltelijk antwoord. Een praatgast sprak over de impact van sociale media op het gedrag van jongeren en verwees naar het experiment in de Stanford-gevangenis. 

Samengevat is de Stanford-case een sociaal-psychologisch experiment (1971) waar men een groep studenten op willekeurige basis indeelt in gevangenen en bewakers. Het experiment werd vroegtijdig stopgezet omdat één studente die interviews afnam in ‘de gevangenis’ ernstige kritiek uitte op de mensonterende omstandigheden van het project. Na korte tijd begonnen de studenten zich immers naar hun rol te gedragen: gevangenen werden onderdanig en bewakers kwamen in de verleiding om hun macht te misbruiken. Gevangenen kregen zware fysieke straffen, rebellen moest zich ontkleden voor de groep, enzovoort. De initiatiefnemer van het experiment merkte achteraf op dat van de vijftig buitenstaanders die kennis hadden van het experiment deze studente de enige was die vraagtekens durfde te plaatsen bij de mensonterende toestanden binnen het experiment. 

Het experiment toonde aan hoe het persoonsgedrag van normale, gezonde hogeschoolstudenten beïnvloed werd door de externe situatie waarin ze gedropt werden en hoe passief ze reageerden op weerzinwekkende gebeurtenissen die zich afspeelden in hun onmiddellijke omgeving. Dit brengt mij naadloos bij mijn stelling dat eenzelfde gevaar schuilt bij de impact van sociale media op jongeren en bij uitbreiding op de gehele bevolking. 

Bij aanvang waren sociale mediaprojecten als Facebook leuk en hartverwarmend. Je kon er zonder veel moeite het reilen en zeilen volgen van vrienden en kennissen, maar zodra de factor ‘rendement’ werd toegevoegd is van de oorspronkelijke spontaniteit nog weinig over. Als 70% van de marketingbudgetten op deze kanalen wordt losgelaten, kan je moeilijk ontkennen dat van ‘objectiviteit’ en ‘spontaniteit’ nog weinig overblijft. Het gaat over algoritmen, doelgroepen, target-marketing. In die wereld zijn onze jongeren het meest kwetsbaar en het makkelijkst manipuleerbaar. In tegenstelling tot de zee aan informatie waarover ze kunnen beschikken, beperken ze zich vaak tot één of twee kanalen die hun opinie en levenswijze beïnvloeden. 

Het is daarbij problematisch dat de meeste jongeren zich vaak allemaal op hetzelfde forum begeven waardoor iedere kritische beschouwing verleerd wordt en men blindelings voortgaat op wat men voorgekauwd krijgt. Via het aanduiden van ‘voorkeuren’ kom je te weten wat je graag weet of bevestigd wil zien, maar blijft iedere kritische vraagstelling achterwege.

We zitten met een generatie waar de Googles van deze wereld deze groepen manipuleren in hun mind, en dat wordt zorgwekkend omdat het noch zichtbaar noch af te blokken is. Zelfs de (kritische) lijn tussen fake en real wordt door deze spelers bepaald. Fake wordt real, en omgekeerd. 

Tevens sluit het jongeren ook sociologisch van elkaar af. We kennen allemaal de beelden van jongeren die in een kring zitten en allemaal druk bezig zijn met hun smartphone. Ze delen alles wat ze doen en zoeken constant bevestiging of erkenning, ze posten hun bord spaghetti en als er niet snel genoeg 2 duimen in de lucht gaan, volgt er nog een snapchat van de koffiebeker. Ja, verbondenheid drukt zich blijkbaar uit in het aantal duimpjes omhoog. 

Mensen gaan een leven leiden in functie van hun Snapchat of Instagram waarbij ze totaal vervreemden van hun echte leven en de echte wereld: fake news wordt stilaan fake life, met verstrekkende gevolgen voor de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Want ze hebben niet meer geleerd – met vallen en opstaan -  om sociale contacten op te bouwen door een gesprek of door een blik naar elkaar te werpen.

Steeds meer jongeren krijgen daardoor contactproblemen. Het stijgend aantal zelfdodingen en burn-outs vindt ergens zijn oorsprong en begint zorgwekkende vormen aan te nemen. De mentale weerbaarheid verdwijnt. Het wordt steeds duidelijker dat we hier nieuwe omgangsvormen zullen moeten voor ontwikkelen, willen we vervreemding en uitsluiting tegengaan. Zoniet zal het gebruik van sociale media het roken worden van de 21ste eeuw, waarbij echter niet de longen maar de hersenen zullen verschrompelen.

Rudi De Kerpel

 

(Vrije Tribune - onder de redactionele verantwoordelijkheid van de auteur)