De Nationale Bank kwam vorige week met haar nieuwste vooruitzichten voor onze economie, en die zijn niet meteen rooskleurig. De economische groei zou dit jaar terugvallen tot 0,6%, nog altijd groei, maar wel op het coronajaar 2020 na het zwakste cijfer van de voorbije tien jaar. En nog volgens de Nationale Bank zou de economie in het tweede kwartaal stagneren. Tegen die achtergrond zou de werkgelegenheidsgroei dit jaar zo goed als stilvallen. Daarnaast blijft onze export onder druk staan, en blijven we marktaandeel verliezen op internationale markten. En het meest verontrustend, de productiviteitsgroei blijft hangen op minder dan 0,5% per jaar, en er lijkt niet meteen beterschap in zicht.
De moeilijke economische omstandigheden hebben ook hun impact op de overheidsfinanciën: zowel het begrotingstekort als de overheidsschuld lopen verder op. Als de regering het begrotingstekort wil terugdringen naar 4% van het bbp (wat trouwens nog altijd niet voldoende zou zijn om de stijging van de overheidsschuld volledig te stoppen), dan is volgens de Nationale Bank deze legislatuur nog een budgettaire inspanning van 14 miljard nodig. Om de overheidsschuld te stabiliseren, is zelfs een inspanning van 25 miljard nodig. Dat plaatst de nu geplande inspanning van zo’n 7 miljard in perspectief. Die zal dus lang niet volstaan.
Structureel vertragende groei
De nieuwe vooruitzichten van de Nationale Bank, en vooral de verwachte magere productiviteitsgroei, bevestigen nog maar eens de langdurige trend van een vertragende economie, wat zowat alles moeilijker maakt. In de jaren ‘50, ‘60 en ‘70 groeide onze economie nog zo sterk dat de welvaart per hoofd toen zowat elke twintig jaar verdubbelde. Elke nieuwe generatie was toen financieel ongeveer dubbel zo goed af als de vorige. Ondertussen is het groeitempo van onze economie pijnlijk traag geworden. Aan het huidige groeitempo duurt het zo’n 100 jaar om de gemiddelde welvaart per hoofd te verdubbelen. Er is nog economische groei, maar die is zo laag dat er niet meer genoeg extra welvaart bijkomt om iedereen er merkbaar op vooruit te laten gaan. Voor grote groepen van de bevolking is de economische groei niet meer merkbaar. En dat zorgt voor een hele reeks problemen: de financiering van onze welvaartsstaat komt onder druk, het wordt moeilijk om de koopkracht te laten stijgen, er moeten pijnlijke keuzes gemaakt worden in de overheidsfinanciën…
Zonder economische groei dreigt de polarisatie in de samenleving alleen maar verder toe te nemen
En vooral, zonder economische groei dreigt de polarisatie in de samenleving alleen maar verder toe te nemen. Zonder groei kunnen groepen binnen die samenleving er enkel op vooruit gaan ten koste van andere groepen. In zo’n klimaat zullen verschillende groepen elk een groter deel van de welvaartstaart proberen binnen te halen, wat resulteert in hardere standpunten en minder compromisbereidheid. Van die nefaste dynamiek krijgen we de laatste jaren al een pijnlijk voorsmaakje, en dat dreigt alleen maar erger te worden.
Nood aan een strategie voor meer groei
Tegen die achtergrond van een vertragende economie heeft de huidige noodzakelijke budgettaire saneringsoefening, die trouwens ook de volgende legislatuur nog doorgetrokken zal moeten worden, geen kans van slagen als het enkel een koehandel rond besparingen en belastingen wordt. Om enige kans te maken, moet daar vooral een strategie aan gekoppeld worden om onze economie structureel te versterken. Met meer groei wordt alles makkelijker.
Gelukkig begint dat besef stilaan door te komen. Zowel de premier als de minister van begroting wezen al op de noodzaak van sterkere groei. Voorlopig blijft het evenwel vooral bij verklaringen, en laten concrete maatregelen op zich wachten. De recepten voor een sterkere economie zijn nochtans al lang gekend: minder regulering, meer ruimte voor ondernemen, een beter werkende arbeidsmarkt, meer productieve overheidsinvesteringen, meer concurrentie, vlottere financiering voor groeibedrijven, een meer geïntegreerde Europese interne markt, en ondertussen ook een bredere uitrol van AI doorheen de hele economie…
De enige realistische weg naar meer welvaart is via sterkere economische groei. Maar die zal niet vanzelf komen.
