Terwijl we op de rand van een serieuze politieke crisis balanceren, blijft de economische toestand precair. Er is nog altijd economische groei, maar die blijft oncomfortabel laag. En uit verschillende hoeken van onze economie komen er verontrustende berichten.
Hier zijn tien waarschuwingssignalen voor onze economie:
Dure energie
De energieprijzen namen de voorbije dagen wat af, maar blijven hoog. De olieprijs in Europa ligt vandaag 60% hoger dan begin dit jaar, de gasprijs meer dan 200% hoger. En de vooruitzichten blijven hoogst onzeker. De Democratische overwinning in de tussentijdse verkiezingen in de VS zorgen allicht voor een meer gematigde Amerikaanse houding tegenover Iran, maar de sleutels liggen nog altijd bij president Trump. Het logische scenario zou zijn dat hij nu echt een uitweg gaat zoeken uit het conflict, maar of hij ook die logische piste kiest, blijft onzeker. Daarnaast gaat Europa de winter in met relatief lage gasvoorraden, wat in het geval van een koude winter voor extra opwaartse druk op de prijzen zal zorgen. Alles samen is het meest waarschijnlijke scenario allicht dat de energieprijzen nog geruime tijd hoog blijven.
Hoge inflatie
Onder impuls van de stijgende energieprijzen versnelde de inflatie al van 1,1% in januari van dit jaar naar 5,3% in oktober. Volgens de nieuwste vooruitzichten van het Planbureau klimt de inflatie nog verder naar 6,2% in januari. Daarna zou de inflatie terug gaan afkoelen, om tegen eind 2027 uit te komen op 2,3%. Dat is op basis van een verwachte lichte daling van de energieprijzen. Ook bij een stagnatie of zelfs lichte stijging van de energieprijzen zal de inflatie doorheen 2027 afnemen (om de inflatie verder te zien oplopen, moeten de energieprijzen de stijging van de voorbije 12 maanden nog eens herhalen, wat heel onwaarschijnlijk lijkt). Gemiddeld zou de inflatie in 2027 vrij hoog blijven (4,4%), maar wel met een duidelijke afkoeling doorheen het jaar.
Hogere loonkosten tasten concurrentiepositie aan
De hogere inflatie zorgt in ons land automatisch voor een sterkere loonstijging. Op basis van de huidige vooruitzichten van het Planbureau zou de januari-indexering (voor iedereen die één keer per jaar geïndexeerd wordt in januari, vooral van toepassing voor bedienden) uitkomen op 4,5%. En in januari 2028 zou dat nog eens 3,6% zijn. Een dikke 8% loonkostenstijging dus op twee jaar tijd. Die indexering zal enigszins afgeremd worden door de centenindex (van toepassing voor het loon boven 4000 euro bruto). Hoe dan ook zullen de loonkosten in ons land nog maar eens gevoelig sterker stijgen dan die in de buurlanden (gemiddeld bedroeg de inflatie daar in oktober 3,3%), waardoor onze internationale concurrentiepositie verder afbrokkelt.
Gemiddeld zou de inflatie in 2027 vrij hoog blijven (4,4%), maar wel met een duidelijke afkoeling doorheen het jaar.
Recessie in de industrie
De activiteit in de industrie kromp de voorbije vier kwartalen op rij. Vandaag ligt de activiteit in de verwerkende nijverheid 1,8% lager dan eind 2019. Daarmee zijn we één van de vier Europese landen (met Slovakije, Finland en Duitsland) waar de industrie nog altijd niet terug op het niveau is van voor de coronacrisis (ter vergelijking, in dezelfde periode: Frankrijk +8%, Nederland +19%). En met hoge energieprijzen, forse loonkostenstijging en toegenomen concurrentie uit China zit er allicht niet meteen beterschap aan te komen. Grote delen van onze industrie draaien ver onder normaal toerental. En vandaag staat ook de absolute sterkhouder van onze industrie, de farma, onder druk.
Moeilijkheden in de bouw
Naast de industrie zit ook de bouw in moeilijke papieren. De activiteit in de bouw groeit wel nog altijd (met 0,9% in de voorbije 12 maanden), maar vooral de nieuwbouw hapert. Het aantal bouwvergunningen is opmerkelijk laag en de hogere rente en oplopende kosten doen vermoeden dat daar niet snel verbetering in zal komen. Het vertrouwen van de bouwondernemingen blijft dan ook duidelijk onder het normale niveau. En er is op dit moment geen zicht op beterschap.
Magere groei
Tegen de achtergrond van verschillende negatieve schokken, zoals de energieprijzen en de rente, blijft onze economie groeien, maar wel aan een oncomfortabel laag tempo. Over de voorbije 12 maanden liet de Belgische economie een groei van 0,7% optekenen, de op twee na laagste groei in Europa. Het ondernemersvertrouwen schommelt al geruime tijd rond een niveau dat in het verleden overeen kwam met een stagnerende economie. En na een duidelijke verbetering in de tweede helft van 2025 is het consumentenvertrouwen weer helemaal weggezakt. Het meeste waarschijnlijke scenario voor de komende kwartalen blijft er dan ook één van aanhoudend lage economische groei.
Haperende arbeidsmarkt
Het lagegroeiklimaat werkt ook door op de arbeidsmarkt. De voorbije 12 maanden kwamen er netto nog 13.000 jobs bij. In de voorbije 30 jaar was dat gemiddeld 45.000 op jaarbasis. In lijn met de zwakke economie blijft dus ook de jobcreatie ondermaats. Voorlopende indicatoren zoals de aanwervingsplannen in verschillende sectoren of de dynamiek in de uitzendarbeid wijzen niet op beterschap op korte termijn.
Er is uiteraard nooit een goed moment voor een politieke crisis, maar met de huidige zwak presenterende economie houdt die crisis nog extra risico’s in.
Recordaantal faillissementen
Nadat er tijdens corona opmerkelijk weinig faillissementen waren door de maatregelen van de overheid, werd de voorbije jaren een stevige inhaalbeweging ingezet. Maand na maand worden er nieuwe recordcijfers aan faillissementen genoteerd. De voorbije twaalf maanden gingen in België bijna 12.000 bedrijven failliet, dichtbij de historische piekniveaus. En voorlopig lijkt die trend nog niet te keren.
Oplopende rente
Doorheen 2022 ‘normaliseerde’ de rente terug van de eerdere extreem lage niveaus (met zelfs negatieve rentes) met een terugkeer naar zo’n 3%. Dit jaar duwde de combinatie van hogere inflatie, de internationaal grote vraag naar kapitaal en de ongerustheid over de overheidsfinanciën de rente nog hoger. De Belgische 10-jaars rente steeg door naar bijna 4,5%. Die stijging vertaalt zich ook in allerlei rentes voor bedrijven en particulieren. Zo is de hypotheekrente opgelopen tot het hoogste niveau sinds 2011. Er is een reëel risico dat de rente nog verder toeneemt als de huidige politieke crisis zou aanhouden.
Politieke crisis
Er is uiteraard nooit een goed moment voor een politieke crisis, maar met de huidige zwak presenterende economie houdt die crisis nog extra risico’s in. Toenemende twijfel over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën kan de rente gevoelig hoger duwen, de onzekerheid rond mogelijke nieuwe belastingen blijft hangen, en met alle aandacht voor de begrotingskoehandel blijft er weinig ruimte voor ernstige beleidsmaatregelen om de economie te versterken. Die combinatie dreigt eventuele investeringsplannen nog verder af te remmen.
Er valt voor de komende kwartalen nog wel een positief scenario te bedenken met onder meer Trump die kiest voor een snelle uitweg uit het conflict met Iran, Europa dat een antwoord verzint op de Chinese concurrentie en de federale regering die uit de begrotingsimpasse geraakt met een groeivriendelijk saneringsplan, maar dat is zeker niet het meest waarschijnlijke scenario. De huidige vooruitzichten wijzen eerder op meer van hetzelfde: aanhoudend magere economische groei met een te hoge inflatie. De vele onzekerheden die onze economie vandaag overschaduwen zullen hoogstwaarschijnlijk ook niet meteen verdwijnen. In die context kunnen we een aanslepende politieke crisis uiteraard missen.
