We zijn vandaag de stakingskampioen van Europa, en de vakbonden kondigden voor begin oktober alweer nieuwe acties aan. Nieuwe peilingen geven aan dat de PS opnieuw de grootste partij van Wallonië is, en de PVDA de grootste van Brussel. En uit linkse hoek wordt te pas en te onpas gefulmineerd tegen de toenemende ongelijkheid, de keiharde besparingen, de ‘starve the beast’-strategie en de uitholling van de sociale zekerheid. De realiteit van onze welvaartsstaat is evenwel totaal anders.
Laagste inkomensongelijkheid van Europa
Er is totnogtoe geen sprake van keiharde besparingen. In vergelijking met 2000 zijn de totale primaire overheidsuitgaven, dit is exclusief rentelasten, met 9,3% van het bbp toegenomen, de sociale overheidsuitgaven liggen 5,1% hoger. In euro’s van vandaag komt dat overeen met respectievelijk 62 en 34 miljard extra jaarlijkse uitgaven. Ook de resultaten van onze welvaartsstaat spreken voor zich. Wat armoederisico’s betreft, hoort België bij de toplanden van Europa. Daarnaast hebben we de laagste inkomensongelijkheid van Europa. Qua vermogensongelijkheid zitten we eerder gemiddeld in Europa. Zowel de inkomens- als de vermogensongelijkheid namen de voorbije jaren af. Ondanks alle slogans en stemmingmakerij is onze welvaartsstaat één van de meest herverdelende van Europa.
Sociale uitgaven zijn het zwaartepunt van het overheidsbudget
Maar de realiteit is ook dat onze overheidsfinanciën met een put van 34 miljard zitten en dat die put nog dieper dreigt te worden. De sociale uitgaven zijn veruit de belangrijkste uitgavenpost van onze overheid, goed voor de helft van de primaire uitgaven. En bij ongewijzigd beleid nemen die sociale overheidsuitgaven de komende jaren verder toe. Elke ernstige oefening om onze overheidsfinanciën terug op de rails te krijgen, kan niet voorbij de belangrijkste uitgavenpost van de overheid. De federale regering nam al maatregelen in de pensioenen en de werkloosheid, maar moet nu ook kijken naar de gezondheidszorg. Analyses van onder meer het IMF en de Nationale Bank geven aan dat daar mogelijkheden liggen om te besparen zonder aan de kwaliteit van de zorg te raken. Op regionaal niveau moet het groeipakket herbekeken worden.
De grote uitdaging op onze arbeidsmarkt ligt niet bij de werklozen, maar bij de veel grotere groep inactieven, waaronder de langdurig arbeidsongeschikten.
Financieel houdbare welvaartsstaat
De saneringsopdracht die vandaag op tafel ligt, moet dus ook naar de sociale zekerheid kijken. Maar dat moet wel op een ernstige manier gebeuren. Voorstellen om het geld te halen bij de werklozen, via een indexsprong enkel voor werklozen, zijn dat niet. De beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd was een logische stap, die overal ter wereld al veel eerder gezet werd. Maar vandaag geven we al minder uit aan werkloosheid dan gemiddeld in Europa of in de buurlanden (1,1% van het bbp versus respectievelijk 1,2 en 1,4%). De grote uitdaging op onze arbeidsmarkt ligt niet bij de werklozen, maar bij de veel grotere groep inactieven, waaronder de langdurig arbeidsongeschikten.
De huidige saneringsoefening, en die die daarna onvermijdelijk nog moeten volgen, gaan niet over het ontmantelen van de welvaartsstaat. Het gaat vooral over hoe we die welvaartsstaat financieel houdbaar maken. De focus moet daarbij op zoveel mogelijk mensen aan het werk krijgen, de sociale bescherming zoveel mogelijk richten op wie het echt nodig heeft en onnodige uitgaven zoveel mogelijk vermijden.
