Duaal leren is al jaren een van de meest beloftevolle antwoorden op de structurele kloof tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Jongeren leren er niet alleen een vak, maar groeien ook in verantwoordelijkheid, motivatie en arbeidsattitudes. Bedrijven investeren er rechtstreeks in hun toekomstig talent. Vanuit Voka zijn we daarom al lang een uitgesproken pleitbezorger van deze leerweg.
En toch moeten we eerlijk zijn: in Vlaanderen blijft het succes met 5.600 duale leerlingen voorlopig beperkt. Het potentieel, zo’n 30.000 leerwerkplekken, is veel groter dan wat vandaag wordt gerealiseerd. Dat is geen reden om het model in vraag te stellen, integendeel. Het is een reden om net nu vol te houden en verder te bouwen.
Actieplan duaal leren
Het recente actieplan duaal leren van de Vlaamse regering is daarin een belangrijke stap vooruit. Het erkent expliciet dat duaal leren een volwaardige leerweg moet zijn, ook voor sterke en gemotiveerde jongeren.
Maar een actieplan is geen eindpunt. Als we willen dat duaal leren écht doorbreekt, moeten we blijven zoeken naar manieren om de goede praktijken die vandaag al bestaan te versterken en op te schalen. Op het terrein zien we scholen, bedrijven en sectoren die wel slagen: dankzij sterke samenwerking, duidelijke verwachtingen en intensieve begeleiding. Dat zijn de hefbomen die we verder moeten uitbouwen.
Op het terrein zien we scholen, bedrijven en sectoren die wel slagen: dankzij sterke samenwerking, duidelijke verwachtingen en intensieve begeleiding.
Inspiratie uit het buitenland
Tegelijk leert het buitenland ons dat bijkomende, meer structurele keuzes nodig kunnen zijn. Tijdens een recent studiebezoek aan Aken werd nogmaals duidelijk waarom het Duitse duale systeem zo robuust is. Niet omdat het perfect is, maar omdat het helder en consequent georganiseerd is.
In Duitsland loopt de leerplicht naadloos door in het beroepsonderwijs: jongeren die voor duaal leren kiezen, vervullen die via verplichte aanwezigheid op school, parallel aan de opleiding op de werkvloer. In Vlaanderen staat dit principe onder druk door de inkanteling van leren en werken in duaal leren, waardoor een groot stuk flexibiliteit verloren is gegaan. Willen we duaal leren ernstig nemen, dan moeten we ook het debat voeren over wat leerplicht in die context betekent.
Ook de verloning van duale leerlingen verdient een open debat. In Duitsland ligt die aanzienlijk hoger dan bij ons. Dat maakt duaal leren aantrekkelijker en versterkt het gevoel van erkenning bij jongeren.
Opvallend is verder hoe studie- en loopbaanoriëntering in Duitsland niet enkel een opdracht van scholen is. De arbeidsmarkt speelt er een actieve rol, volgens het principe “keine Abschluss ohne Anschluss”: geen diploma zonder perspectief. Jongeren worden systematisch begeleid richting een volgende stap. Dat is een aanpak waar Vlaanderen inspiratie uit kan halen.
Ook de toegang tot duaal leren is eenvoudiger: niet de school beslist wie ‘geschikt’ is, maar de leerling zoekt een werkplek. Wie die vindt, kan starten. Dat vergroot de autonomie van jongeren en versterkt de band met het bedrijf vanaf de eerste dag.
Durven kiezen
Ten slotte moeten we durven kijken naar onze zevende jaren. In opleidingen waar jongeren al zeer dicht bij de arbeidsmarkt staan, blijft het aanbod vandaag te vaak halfslachtig. Willen we deze jongeren echt perspectief geven, dan moeten we, in samenspraak met de sector, durven kiezen voor 100% duaal leren. Dat gebeurt nu nog veel te weinig.
De voordelen van duaal leren blijven nochtans overduidelijk. In Duitsland stroomt ongeveer twee derde van de duale leerlingen na afloop rechtstreeks door naar een job bij hun leerwerkplek. In het bedrijf dat we bezochten, blijven werknemers gemiddeld vijftien jaar (!) in dienst. Dat soort duurzame matches ontstaat niet toevallig. Ze zijn het resultaat van nauwe samenwerking tussen scholen en bedrijven, met een sterke matchmaker die beide werelden verbindt.
Samengevat zijn er vijf hefbomen om duaal leren echt te laten doorbreken:
- een helder kader rond leerplicht waarin duaal leren volwaardig wordt erkend
- correcte, aantrekkelijke financiële waardering voor duale leerlingen
- een sterkere rol voor de arbeidsmarkt in studie- en loopbaanoriëntering
- laagdrempelige toegang waarbij de leerwerkplek het vertrekpunt vormt
- en een duidelijke keuze voor volwaardig duaal leren in zevende jaren dicht bij de arbeidsmarkt.
Het zijn gerichte keuzes die bouwen op wat vandaag al werkt. Als we deze hefbomen consequent vastnemen, kan duaal leren uitgroeien tot een structureel verankerde en maatschappelijk erkende leerweg.
