Een medewerker die zich terugtrekt. Een langdurige afwezigheid. Collega’s die het werk opvangen. Mentale gezondheid raakt ook jou als ondernemer. Voor Inge Vervotte, voorzitter van het dagelijks bestuur van vzw Emmaüs en gedelegeerd bestuurder van de sectoren geestelijke gezondheid, jeugdzorg en kinderopvang en van AZ Voorkempen, maakt werk deel uit van een bredere kijk op herstel. “Alleen wanneer zorg, welzijn, wonen, werk en sociale participatie met elkaar verbonden worden, kunnen mensen duurzaam herstellen en opnieuw hun plaats vinden in de samenleving.”
De drempel naar hulp
Waarom zoeken mensen niet meteen hulp als het psychisch moeilijk gaat? Vervotte verwijst naar onderzoek van professor Bruffaerts. “Sommigen hopen de problemen zelf nog te kunnen oplossen, anderen vinden moeilijk hun weg naar het zorgaanbod of botsen op financiële, praktische of andere drempels.” Ook de stap naar een hulpverlener vraagt tijd en vertrouwen. In de geestelijke gezondheidszorg, benadrukt ze, “speelt bovendien de vertrouwensrelatie een cruciale rol”. De juiste ondersteuning vinden gaat dus over meer dan weten waar je terechtkan. Wie uiteindelijk hulp zoekt, kan bovendien op een wachtlijst terechtkomen. Passende hulp is volgens Vervotte “niet altijd beschikbaar op het moment dat ze het meest nodig is”.
Herstel gaat verder dan behandeling
Vervotte vertrekt vanuit een herstelvisie waarin alle levensdomeinen meetellen. “Een kwaliteitsvolle en tijdige behandeling blijft essentieel, maar herstel voltrekt zich nooit uitsluitend binnen de muren van de zorg”, zegt ze. “Herstel raakt aan alle levensdomeinen: wonen, werken, relaties, zingeving, participatie en gezondheid.” Naast behandeling kunnen het dagelijkse leven, sociale contacten en participatie volgens haar “een belangrijke helende kracht” hebben. Welke ondersteuning nodig is, verschilt van persoon tot persoon en kan doorheen het herstel veranderen.
Dat vraagt samenwerking: “geen enkele partij heeft alle antwoorden. Iedereen draagt vanuit zijn eigen expertise bij aan wat uiteindelijk telt: de kwaliteit van leven van die ene persoon.” Ook woonproblemen verdienen daarbij aandacht. Vervotte ziet hoe psychische kwetsbaarheid steeds vaker samengaat met andere zorgen. “Wie geen stabiele en betaalbare woonomgeving heeft, vindt moeilijk rust, veiligheid en perspectief.”
Een kwaliteitsvolle en tijdige behandeling blijft essentieel, maar herstel voltrekt zich nooit uitsluitend binnen de muren van de zorg.
Ondersteuning die aansluit bij het dagelijkse leven
Als belangrijke evolutie in de geestelijke gezondheidszorg noemt Vervotte “de verschuiving van een louter behandelmodel naar een herstelgerichte en netwerkgerichte aanpak”. Mobiele teams, crisiszorg en ondersteuning thuis of in de buurt maken daar deel van uit. “Dat werkt omdat mensen niet alleen geholpen worden tijdens een opname of consultatie, maar ook daarbuiten.” Ze pleit voor een flexibeler aanbod, waarbij ondersteuning “vlot kan worden op- of afgeschaald, afgestemd op wat iemand op een bepaald moment nodig heeft”.
Daarvoor zijn volgens haar “niet méér structuren, maar een gedeelde verantwoordelijkheid” nodig. Samenwerking biedt ook professionals de kans om van elkaar te leren. Zo ontstaat “een lerend netwerk dat de kwaliteit van zorg en ondersteuning voortdurend helpt verbeteren”.
Een flexibeler aanbod, waarbij ondersteuning vlot kan worden op- of afgeschaald, afgestemd op wat iemand op een bepaald moment nodig heeft, daar moeten we op inzetten.
Luisteren naar wie het zelf heeft meegemaakt
Binnen Emmaüs krijgt ervaringskennis een plaats naast praktijkkennis en wetenschappelijke kennis, vertelt Vervotte. Ervaringswerkers dragen bij aan de zorg, de kwaliteitsontwikkeling en het beleid. Ook families worden betrokken. Hun inbreng helpt om gesprekken te voeren “vanuit hoop, herstel en het doorbreken van stigma”. Dat beïnvloedt ook hoe medewerkers naar mensen kijken. “Mensen worden niet langer uitsluitend bekeken vanuit hun problematiek, maar ook vanuit hun mogelijkheden en herstelverhaal.”
Goed werkgeverschap begint met aandacht
Als werkgever heeft Emmaüs ook aandacht voor de mentale gezondheid van de eigen medewerkers. Zij komen dagelijks in contact met verdriet, kwetsbaarheid en soms agressie. Voor Vervotte begint de ondersteuning bij het contact tussen mensen. “Alles begint met aandacht, verbinding en het voeren van vertrouwensvolle gesprekken.” Signalen tijdig opmerken, luisteren en samen oplossingen zoeken vormen volgens haar de basis. “Welzijn is daarbij geen extraatje, maar een integraal onderdeel van goed werkgeverschap.”
Die aandacht krijgt verschillende vormen. Vervotte noemt mindfulness, hartcoherentie en beweging. Welzijnsbevragingen helpen om zicht te krijgen op wat medewerkers belast en wat hen kracht geeft, en vormen de basis voor concrete acties. Omdat zorgverleners ook voor morele dilemma’s staan, zijn er reflectiegesprekken waarin ervaringen “gedeeld en gedragen kunnen worden”. Via vertrouwenspersonen, het CPBW en de ondernemingsraad komen onder meer werkdruk, autonomie, veiligheid en het gevoel van competentie aan bod. De rode draad is voor haar “een cultuur waarin medewerkers moeilijke ervaringen kunnen bespreken zonder schaamte”.
Welzijn is daarbij geen extraatje, maar een integraal onderdeel van goed werkgeverschap.
Terugkeren vraagt vertrouwen en afstemming
Bij een terugkeer naar het werk benadrukt Vervotte het belang van afstemming tussen werknemer, werkgever en zorgverleners. Wat is haalbaar? Welke ondersteuning is nodig? Hoe kan het werk geleidelijk worden opgebouwd? “Vertrouwen is daarbij minstens even belangrijk als procedures. Wanneer verwachtingen onduidelijk zijn of partijen naast elkaar werken, neemt het risico op herval toe.” Ze vraagt daarbij ook aandacht voor de collega’s die de terugkeer mee ondersteunen. Hun rol en draagkracht moeten volgens haar deel uitmaken van het re-integratietraject.
Vroeg ondersteunen geeft meer perspectief
“Tijdige en toegankelijke hulp voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen zou voor mij een beleidsprioriteit zijn”, zegt Vervotte. “De nasleep van corona, oorlogen, klimaatzorgen en onzekerheid over wonen en werk leggen veel druk op jongeren. Veel psychische problemen ontstaan bovendien vóór de leeftijd van 25 jaar. Zonder passende hulp kan een lange lijdensweg volgen, met gevolgen voor school, relaties en andere levensdomeinen.”
Daarom pleit ze naast toegankelijke zorg ook voor preventie en vroege detectie, “dichter bij hun leefwereld”. “Wie op jonge leeftijd de juiste ondersteuning krijgt, vergroot zijn kansen om met veerkracht, vertrouwen en perspectief aan het volwassen leven te beginnen. Dat lijkt me een zeer waardevolle maatschappelijke investering in moeilijke tijden.”
