Twee mensen met dezelfde bloedwaarde. De ene slaapt goed en gaat zonder veel zorgen werken of sporten. De andere ligt wakker door alarmen en angst voor een te lage bloedsuiker. Voor Diederik De Cock, docent aan de VUB, toont dat precies waar de uitdaging ligt: hoe zorgen we dat betere diabetesbehandelingen ook een beter leven opleveren? “De volgende uitdaging is om ervoor te zorgen dat die medische vooruitgang zich ook vertaalt in meer levenskwaliteit.”
De bloedwaarde vertelt niet alles
Wie een diabetestraject volgt, wordt uitgebreid gemeten: bloedsuiker, HbA1c, gewicht en bloeddruk. Aan cijfers geen gebrek. Maar hoeveel energie vraagt het om de aandoening elke dag te managen? Wat betekent dat voor je werk, gezin of sociale leven? “Iemand kan dus op papier klinisch uitstekend onder controle zijn en toch enorm worstelen met de dagelijkse belasting van diabetes”, zegt De Cock.
Daarom onderzoekt hij ook levenskwaliteit. De twee mensen met dezelfde HbA1c-waarde uit het voorbeeld lijken op basis van dat cijfer medisch vergelijkbaar, terwijl hun dagelijks leven sterk verschilt. “Daarom is het zo belangrijk om ook te meten hoe patiënten hun ziekte en behandeling ervaren.”
Meer informatie, minder rust?
Sensoren en geautomatiseerde insulinetoedieningssystemen hebben veel veranderd. Ze helpen glucosewaarden stabieler te houden, beperken hypo’s en nemen beslissingen over. “De technologische vooruitgang in diabeteszorg is indrukwekkend.” Toch kan voortdurend kunnen meten ook betekenen dat diabetes voortdurend aandacht opeist. “Alarmen kunnen de slaap verstoren, gegevens kunnen stress veroorzaken en sommige mensen voelen de druk om voortdurend perfecte waarden te behalen.”
Voor bedrijven die technologie of behandelingen ontwikkelen, is dat een belangrijke toets. “Een innovatie is niet automatisch een verbetering omdat ze een glucosewaarde met enkele procenten verbetert.”
Wat 0,29 procentpunt niet zegt
Ook bij beweging kan één cijfer een onvolledig verhaal vertellen. In een meta-analyse vergeleek De Cock mensen met type 1-diabetes die wel of niet aan sport doen. Bij de sporters lag het HbA1c gemiddeld ongeveer 0,29 procentpunt lager dan bij de niet-sporters. “Dat is een relatief bescheiden verbetering. Maar daaruit mogen we absoluut niet besluiten dat beweging weinig zin heeft voor mensen met type 1-diabetes.” Bewegen verbetert ook de cardiovasculaire gezondheid, conditie, insulinegevoeligheid en het mentale welzijn. "Het resultaat helpt vooral om realistische verwachtingen te formuleren."
Sporten vraagt wel voorbereiding: glucose kan afhankelijk van de inspanning dalen of stijgen, waardoor aanpassingen aan insuline en koolhydraatinname nodig zijn. Toch zag De Cock in de analyse zeer weinig grote problemen. Sporten bleek relatief veilig en de voordelen wogen op tegen de nadelen, ook al konden er soms hypo’s optreden. Angst daarvoor hoeft bewegen dus niet in de weg te staan.
‘Eigen schuld’ helpt niemand
Type 1 als de diabetes die je niet zelf veroorzaakt, type 2 als leefstijldiabetes? “Die tegenstelling is veel te simplistisch en kan zelfs schadelijk zijn.” Bij type 1 vernietigt het afweersysteem de insulineproducerende cellen. Type 2 ontstaat door een samenspel van genetische aanleg, biologische mechanismen, leeftijd, leefomgeving en leefstijl.
“Niet iedereen met overgewicht ontwikkelt diabetes, en ook mensen zonder overgewicht kunnen type 2-diabetes krijgen.” Wie de verantwoordelijkheid volledig bij de patiënt legt, riskeert stigma, schuldgevoelens en schaamte te versterken, terwijl mensen net ondersteuning nodig hebben.
De diagnose is pas het begin
Ook bij type 1 spelen gewicht, insulineresistentie en leefstijl een rol in het verdere ziekteverloop. Overgewicht en obesitas verdienen er steeds meer aandacht. Binnen het Europese SOPHIA-project onderzocht De Cock dat verband. “Wat we met SOPHIA vooral duidelijk wilden maken, is dat obesitas en type 1-diabetes geen twee gescheiden werelden zijn.” De verschillen tussen mensen zijn daarbij cruciaal. “Twee mensen met dezelfde diagnose kunnen een heel ander risicoprofiel hebben en anders reageren op behandelingen.” Zorg op maat vraagt dus ook zicht op hun bredere metabole gezondheid en persoonlijke omstandigheden.
Niet iedereen heeft dezelfde kansen
Naar schatting heeft één op de tien Belgen diabetes; een aanzienlijk deel weet dat nog niet. Het aantal neemt toe, en de aandoening treft vaker mensen in een maatschappelijk kwetsbare positie. “Gezond leven is immers niet alleen een kwestie van individuele keuzes.” Inkomen, werk, opleiding en leefomgeving bepalen mee hoeveel ruimte iemand heeft om gezond te eten, te bewegen en zorg te vinden.
De Cock vraagt daarom meer preventie en vroege opsporing, zeker bij een verhoogd risico op type 2. Nieuwe behandelingen en technologie moeten ook mensen bereiken die minder vlot hun weg vinden in de zorg. “Goede diabeteszorg mag niet afhangen van je opleidingsniveau, inkomen of vermogen om zelf alle informatie te verzamelen.”
Een beter leven als einddoel
De ambitie van De Cock: mensen proactief ondersteunen, vóór problemen zich opstapelen. Glucosewaarden behandelen en complicaties voorkomen blijven essentieel, naast aandacht voor mentale gezondheid, slaap, beweging, voeding en sociale omstandigheden. Voor Wereld Diabetes Dag wil hij vooral de onzichtbare dagelijkse inspanning erkennen. “Een minder goede glucosewaarde betekent niet automatisch dat iemand iets verkeerd heeft gedaan.”
Nieuwe insulines, sensoren en pompen hebben de behandeling sterk vooruitgeholpen. Om die vooruitgang ook voelbaar te maken in het dagelijkse leven, blijft luisteren naar de persoon achter de cijfers cruciaal. “Want uiteindelijk is dat waar goede zorg om draait: niet alleen de ziekte beter behandelen, maar mensen helpen om hun leven zo volwaardig mogelijk te leiden.”
