Het Vlaamse hoger onderwijs moet beter kunnen inspelen op de snel veranderende maatschappelijke en economische realiteit. In een nieuwe paper doet Voka voorstellen om van de hogescholen en universiteiten niet louter diplomamachines te maken, maar ze om te vormen tot hefbomen voor meer productiviteit. Vier opdrachten staan centraal: een sterker gestuurd studieaanbod, een structurele verankering van levenslang leren, gerichtere studiekeuzes en strategische internationalisering.
“De arbeidsmarkt verandert razendsnel, niet in het minst door de massale toepassing van AI. Het hoger onderwijs moet bijbenen, anders leiden we jongeren op voor de jobs van gisteren. Voka vraagt een sterkere sturing van het opleidingsaanbod en een open blik op internationalisering. Het hoger onderwijs moet Vlaanderens grootste troef blijven, net daarom moeten we nu bijsturen”, zegt Frank Beckx, gedelegeerd bestuurder van Voka.
Van diplomamachine naar talentstrategie
Hoogopgeleide mensen maken voor de Vlaamse economie wel degelijk het verschil, maar niet ieder diploma hoger onderwijs heeft hetzelfde potentieel. Zonder gerichte en grondige hervormingen van het hoger onderwijs dreigt Vlaanderen groeipotentieel en talent te verliezen.
Een nieuwe visie moet het hoger onderwijs beter laten inspelen op technologische en maatschappelijke evoluties door het opleidingsaanbod frequenter en grondiger te actualiseren en sterker in te zetten op vaardigheden die relevant blijven in een veranderende arbeidsmarkt.
Het hoger onderwijs moet Vlaanderens grootste troef blijven, net daarom moeten we nu bijsturen
Frank Beckx, gedelegeerd bestuurder van Voka
Vier hervormingsvoorstellen
1. Breng het studieaanbod bij de tijd
Het huidige opleidingsaanbod sluit onvoldoende aan bij de economische en maatschappelijke noden. Studiekeuzes en programmatie evolueren te weinig op basis van objectieve arbeidsmarktdata en de bijstellingen gebeuren te traag.
Voka pleit voor een observatorium voor objectieve arbeidsmarktprognoses dat data over vacatures, opleidingen en tewerkstelling samenbrengt en op basis hiervan het beleid adviseert. Dat moet leiden tot meer een toekomstbestendig onderwijsaanbod.
Niet elke instelling moet alle opleidingen aanbieden. Voka vraagt meer samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen, zodat elke instelling keuzes kan maken en haar eigen expertise verder kan uitbouwen. Zo ontstaat een efficiënter, sterker gespecialiseerd, complementair en interdisciplinair hoger onderwijslandschap.
2. Maak bepaalde opleidingen goedkoper voor de student
Voka stelt een structureel onevenwicht vast tussen enerzijds opleidingen met een hoge instroom, maar beperkte arbeidsmarktperspectieven en anderzijds richtingen waar grote tekorten zijn, maar te weinig studenten instromen.
Voka pleit voor een kader dat studenten stimuleert om te kiezen voor opleidingen met een hoge maatschappelijke en economische return. Financiering speelt hierin een grote rol. Door de studiekost te verlagen voor knelpunt- en toekomstgerichte opleidingen, studenten gerichter te informeren over arbeidsmarktkansen en de financiering van deze opleidingen sterker te laten doorwegen voor de instellingen zelf, kan de overheid studiekeuzes beter afstemmen op de noden van de economie.
"We leiden vandaag te veel talent op in richtingen met beperkte arbeidsmarktkansen, terwijl ondernemingen blijven snakken naar profielen die we onvoldoende afleveren. Wie de kansenmotor van ons hoger onderwijs wil versterken, moet studenten ook financieel stimuleren om voor knelpunt- en toekomstgerichte opleidingen te kiezen," zegt Frank Beckx, gedelegeerd bestuurder van Voka.
3. Levenslang leren moet kernopdracht zijn voor hoger onderwijs
Loopbanen worden dynamischer en vaardigheden verouderen sneller. Mensen scholen zich gedurende hun hele loopbaan bij, en die tendens zal nog sterk toenemen. De invoering van een individueel talentenpaspoort kan iedere burger een leven lang richting geven in hun leerloopbaan.
Voka pleit ervoor om het hoger onderwijs een prominentere rol te geven in de strategie rond levenslang leren. Universiteiten en hogescholen moeten evolueren naar een systeem waarin permanente bij- en omscholing centraal staat. Het hoge onderwijs heeft hierbij een aantal belangrijke troeven die veel meer in de verf moeten gezet worden, denk maar aan kennis over toegepaste innovatie in nauwe samenwerking met bedrijven en de alumni-netwerken.
4. Zet in op internationalisering en talentretentie
In een structureel krappe arbeidsmarkt moet Vlaanderen internationaal talent aantrekken en hier houden. Vandaag blijven te weinig internationale studenten na hun studies actief op de Vlaamse arbeidsmarkt, ondanks duidelijke tekorten in cruciale profielen.
Vlaanderen moet afstappen van een te defensieve benadering van internationale studenten en voluit kiezen voor een ambitieus en strategisch internationaliseringsbeleid. Er is nood aan minder drempels in taal, regelgeving en verblijf, zodat Vlaanderen zich sterker kan profileren als aantrekkelijke en competitieve kennisregio in Europa.
Instellingen moeten nauwer samenwerken met bedrijven en overheden om internationale studenten sneller te laten doorstromen naar de arbeidsmarkt.
Oproep aan de Vlaamse overheid
Voka roept de Vlaamse overheid op om deze voorstellen te vertalen in een ambitieuze visie voor het hoger onderwijs. Dit vereist grondige hervorming en strategische keuzes op vlak van aanbod, financiering, permanente vorming en internationalisering. Alleen zo kan het hoger onderwijs zijn rol vervullen als motor van productiviteit, innovatie en duurzame economische groei.
