Het recente PISA-rapport legt opnieuw de vinger op de wonde: de kwaliteit van ons onderwijs blijft achteruitgaan. Vlaanderen presteert weliswaar nog altijd beter dan het OESO- en EU-gemiddelde, maar de globale trend is onmiskenbaar negatief.
Het PISA-onderzoek vergelijkt internationaal de kennis en vaardigheden van 15-jarigen op het vlak van lezen, wiskunde en wetenschappen, en sinds 2025 ook computationeel denken. De resultaten zijn zorgwekkend voor een generatie jongeren die straks haar weg moet vinden op een snel veranderende arbeidsmarkt.
De jarenlange daling voor wetenschappen stabiliseert maar voor lezen en wiskunde gaat het bergaf. Tegelijk krimpt de groep toppresteerders en groeit de groep die het basisniveau niet langer haalt, verder aan. Ook de grote prestatieverschillen tussen de onderwijsvormen ASO, BSO, TSO en BUSO blijven bestaan.
Een belangrijk lichtpunt is het computationeel probleemoplossend vermogen. Daar behoren Vlaamse jongeren tot de Europese top. Het gaat om het vermogen om complexe problemen te ontleden en met behulp van modellen en simulaties tot oplossingen te komen. Een vaardigheid die in tijde van artificiële intelligentie alleen maar aan belang zal toenemen.
Een kenniseconomie kan zich dergelijke neergang niet permitteren en dus moet het beter en vooral sneller. De beleidskeuze om in te zetten om een kennisrijk curriculum en het belang van Nederlands in het lager onderwijs is meer dan terecht. Zonder de nodige basiskennis wordt de start in het secundair het begin van een brokkenparcour. De enorme toename van de zogenaamde B-stroom, waar leerlingen aan het secundair onderwijs starten zonder getuigschrift van het lager onderwijs spreekt boekdelen.
Niet wachten op de effecten van hervormingen
De ingrepen van het beleid op vlak van minimumdoelen, curriculum en leerplannen zal immers jaren vragen alvorens het zijn vruchten afwerpt. Intussen kan er werk worden gemaakt van meer effectieve lestijd en professionalisering van het lerarenkorps. Hopelijk verhoogt het PISA-rapport de urgentie bij de onderhandelaars zijnde koepels en onderwijsvakbonden om snelheid te maken bij een nieuw loopbaanpact dat ten goede komt aan de kwaliteit van ons onderwijs, en niet louter handelt over verworven rechten en verlof. Scholen moeten daarom meer ruimte krijgen voor een eigentijds HR-beleid dat autonomie en flexibiliteit geeft waar nodig maar wie bevoegdheid krijgt moet ook verantwoordelijkheid nemen voor dalende resultaten en bijsturen.
Het recente PISA-rapport legt opnieuw de vinger op de wonde: de kwaliteit van ons onderwijs blijft achteruitgaan
AI dwingt het onderwijs om sneller te schakelen
Die urgentie wordt alleen maar groter nu artificiële intelligentie in snel tempo haar weg vindt naar de klas- en huiskamer. Dat roept fundamentele vragen op voor ons onderwijs, zeker wanneer blijkt dat leerlingen een deel van hun cognitieve werk uitbesteden aan tools zoals ChatGPT. Tegelijk gaf 80% van de leerkrachten onlangs aan dat hun school nog geen AI-beleid heeft en worstelen veel leerkrachten met de vraag hoe ze ermee moeten omgaan. De onzekerheid op het terrein is groot, zoals onlangs ook bleek tijdens het debat in het Wintercircus.
Er is dan ook dringend nood aan een duidelijke beleidsvisie over hoe AI kan worden ingezet op een manier dat het onze leerlingen, leraren en onderwijsbeleid versterkt. AI als tutor, als ondersteuner van de leerkracht, als tool die studieproblemen detecteert en helpt te remediëren en dus bijdraagt aan de kwaliteit.
Van wake-upcall naar actie
De dalende onderwijskwaliteit is een wake-upcall voor het onderwijsbeleid, de koepels, schoolbesturen, onderwijsvakbonden en leerkrachten. De aangekondigde hervormingen moeten nu verder worden uitgevoerd en ook de resterende werven moeten dringend worden aangepakt. De uitdagingen zijn gekend. Nu is het zaak om de kwaliteit van ons onderwijs opnieuw structureel op te krikken.
