Het Gentse deel van North Sea Port anno 2026 zou voor een ondernemer uit 1904 nauwelijks herkenbaar zijn. Schepen en bedrijven werden groter, industrie en logistiek internationaler en Gent ging op in het grensoverschrijdende North Sea Port. Maritieme toegankelijkheid, energie, talent, mobiliteit, digitalisering en industriële transitie bepalen vandaag de agenda. Eén constante bleef: bedrijven bundelen hun krachten om gezamenlijke belangen te verdedigen. Wat in 1904 begon als de Association des Intérêts Maritimes de Gand, leeft vandaag voort in Voka|VeGHO.
Tekst Simon Lefèvre
De geschiedenis van VeGHO is onlosmakelijk verbonden met die van de Gentse haven. Met de opening van het Kanaal Gent-Terneuzen in 1827 kreeg Gent opnieuw een rechtstreekse verbinding met de zee. Langs het Kanaal ontstond een industrieel landschap van productie, handel en goederenoverslag.
Met die bedrijvigheid groeide ook de nood om samen de krachten te bundelen. Ondernemingen botsten op dezelfde uitdagingen rond infrastructuur, bereikbaarheid, scheepvaart, douane en internationale handel. Dossiers die te groot waren voor één bedrijf alleen.
Eén stem voor de havenbedrijven
In 1904 leidde dat, op initiatief van politicus en industrieel Maurice de Smet de Naeyer, tot de oprichting van de Association des Intérêts Maritimes de Gand. De vereniging groeide uit de maritieme sectie van de Gentse Cercle Commercial et Industriel en bracht vertegenwoordigers van havenbedrijven rond één tafel.
(lees verder onder de foto)
De Haven van Gent aan het einde van de 19e eeuw door de lens van Edmond Sacré.
De opdracht was helder: de belangen van ondernemingen verdedigen bij de overheid en gezamenlijk optreden in dossiers die de hele haven aanbelangden.
Dat infrastructuur en mobiliteit toen al hoog op de agenda stonden, blijkt uit de archieven. In 1906 verzette de vereniging zich tegen plannen voor een nieuwe brug in Zelzate. Andere eeuw, ander project, dezelfde fundamentele vraag: hoe verzoen je infrastructuur met bereikbaarheid en economische ontwikkeling?
De organisatie groeide mee met de haven. In 1927 waren meer dan honderd bedrijven aangesloten, na de Tweede Wereldoorlog meer dan vierhonderd. Onder de latere naam Vereniging van Gentse Zeevaartbelangen werd ze een vaste gesprekspartner voor overheden en economische organisaties.
Infrastructuur als eeuwige werf
Na de Tweede Wereldoorlog schakelde de Gentse haven een versnelling hoger. Staal, chemie, energie en logistiek wonnen aan belang. De (toenmalige) nieuwe zeesluis in Terneuzen, in gebruik genomen in 1968, gaf die ontwikkeling extra zuurstof.
(lees verder onder de afbeelding)
De (toenmalige) nieuwe zeesluis in Terneuzen werd in 1968 in gebruik genomen. Voor die gelegenheid werd een postzegel gemaakt met de afbeelding van een schip in de zeesluis van Terneuzen met op de achtergrond de Gentse stadsgezichten.
Infrastructuur bleef een rode draad. Decennia later kwam dezelfde uitdaging terug bij de ontwikkeling van de Nieuwe Sluis in Terneuzen. Voka|VeGHO volgde het dossier jarenlang op en drong mee aan op een akkoord tussen Vlaanderen en Nederland over financiering en realisatie.
De projecten veranderen, de vraag blijft: welke infrastructuur hebben ondernemingen nodig om ook morgen competitief te produceren, investeren en groeien?
Van vereniging naar havengemeenschap
Vanaf de jaren tachtig veranderde ook het overlegmodel. In 1981 ontstond de Werkgroep Havengebruikers, waarin bedrijven, het Havenbedrijf, vakbonden en lokale overheden samenwerkten. Daaruit groeide in 1984 de vzw Gentse Havengemeenschap, die publieke en private spelers samenbracht rond de ontwikkeling van de haven.
De Vereniging van Gentse Zeevaartbelangen verdween daardoor tijdelijk wat meer naar de achtergrond. Maar de behoefte aan een eigen stem voor private havenbedrijven bleef.
VeGHO verbreedt het vizier
In 2001 kreeg de vereniging daarom een nieuwe naam én een bredere opdracht: Vereniging van Gentse Havengebonden Ondernemingen, kortweg VeGHO.
Dat weerspiegelde hoe sterk de haven intussen was veranderd. Ze was al lang meer dan zeevaart alleen. Industriële producenten, logistieke spelers en andere havengebonden ondernemingen maakten deel uit van één economisch ecosysteem.
VeGHO vertegenwoordigde hen in verschillende beleidsfora en organiseerde overleg rond gemeenschappelijke belangen. Dat is niet vanzelfsprekend. Een multinational in de procesindustrie heeft andere prioriteiten dan een logistieke dienstverlener of terminaloperator. De uitdaging is net om die dossiers te vinden waarop bedrijven elkaar versterken.
Voka Oost-Vlaanderen en VeGHO bundelen de krachten
In 2013 werd de werking van VeGHO geïntegreerd met die van Voka Oost-Vlaanderen. Een logische stap: havenbedrijven functioneren niet op een eiland. Ze zijn verbonden met leveranciers, technologiebedrijven, dienstverleners en klanten in heel Oost-Vlaanderen en ver daarbuiten.
Ook dossiers als arbeidsmarkt, energie, mobiliteit en regelgeving stoppen niet aan de grens van het havengebied. Dankzij de integratie kreeg VeGHO toegang tot het bredere netwerk en de beleidswerking van Voka, terwijl de specifieke belangen van havengebonden ondernemingen een duidelijke plaats behielden. Die wisselwerking vormt vandaag de basis van Voka|VeGHO.
Eén haven, twee landen
Ook de haven zelf kreeg een nieuwe schaal. Begin 2018 gingen Gent, Terneuzen en Vlissingen samen verder als North Sea Port. Een havengebied over twee landen en regio’s maakt grensoverschrijdend denken noodzakelijk.
Voka|VeGHO werd vroeg bij het fusieproces betrokken en zette de bezorgdheden en opportuniteiten van ondernemingen mee op de agenda. De organisatie werd daarbij erkend als vertegenwoordiger van de havengebonden bedrijven.
Die samenwerking illustreert tegelijk een sterkte van het Gentse havenmodel: rechtstreeks overleg. Ondernemingen, havenbedrijf, overheden en andere spelers zoeken oplossingen via korte lijnen, vertrouwen en wederzijds respect.
Van sluizen naar skills en energie
Vandaag reikt de agenda van Voka|VeGHO veel verder dan de klassieke havendossiers. Een moderne haven heeft niet alleen diepe en brede vaarwegen, sterke spoorverbindingen en performante wegen nodig. Ook energie, talent, ruimte, digitale kennis en investeringszekerheid zijn cruciale vestigingsfactoren.
En talent natuurlijk. Technische en gespecialiseerde profielen zijn schaars, terwijl digitalisering en verduurzaming nieuwe competenties vragen. Met de oprichting van North Sea Port Talent zoeken Voka|VeGHO en de andere stichtende partners samen naar antwoorden.
Ook mobiliteit wordt breder bekeken. De haven moet bereikbaar zijn voor goederen én voor de duizenden mensen die er dagelijks werken. Naast weg, spoor en binnenvaart zijn daarom ook openbaar vervoer en een veilige fietsinfrastructuur essentieel.
Tegelijk zet de energietransitie de industrie voor een ingrijpende omslag. De industriële concentratie in North Sea Port biedt kansen om bedrijven slimmer te verbinden via energie, restwarmte en grondstoffenstromen. Maar de internationale concurrentie is scherp. Investeringsbeslissingen over honderden miljoenen of miljarden euro’s worden vaak buiten Gent of België genomen. Concurrentiekracht is cruciaal. Energieprijzen, infrastructuur, ruimte, vergunningen, talent en regelgeving bepalen mee waar toekomstige industriële investeringen landen.
De muren tussen ecosystemen slopen
Digitalisering voegt daar nog een dimensie aan toe. Technologie verandert productie- en logistieke processen en vraagt tegelijk nieuwe vaardigheden van medewerkers.
Voor Voka|VeGHO ligt daar een bredere ambitie: ecosystemen sterker met elkaar verbinden. Havenindustrie, technologie en life sciences zijn geen afzonderlijke werelden. Net op de raakvlakken ontstaan kansen voor nieuwe samenwerkingen, toepassingen en businessmodellen.
Ook belangenbehartiging kijkt daarom steeds vaker over grenzen heen. North Sea Port is grensoverschrijdend, ondernemingen opereren internationaal, energienetwerken stoppen niet aan landsgrenzen en veel regelgeving wordt op Vlaams, federaal of Europees niveau bepaald.
Zelfs tussen concurrerende havens groeit de nood aan samenwerking. Voor grote industriële investeringen ligt de concurrentie immers vaak niet in de naburige haven, maar honderden of duizenden kilometers verderop. Dat maakt een gezamenlijke aanpak van gedeelde uitdagingen steeds relevanter.
De volgende 120 jaar …
Meer dan 120 jaar na de oprichting van de Association des Intérêts Maritimes de Gand blijft de toegang tot de zee essentieel, maar vandaag gaat het evenzeer over toegang tot betaalbare energie, talent, ruimte, infrastructuur en kapitaal. Ondernemingen moeten grote investeringen in de industriële transitie combineren met hoge energieprijzen, complexe regelgeving, een krappe arbeidsmarkt en mondiale concurrentie.
Daar ligt de opdracht van Voka|VeGHO: ondernemingen samenbrengen rond uitdagingen die ze afzonderlijk moeilijk kunnen oplossen, overleg organiseren en wegen op het beleid waar gezamenlijke belangen op het spel staan. De haven is groter, de wereld complexer en de dossiers zijn fel veranderd sinds 1904.
Maar de hoofdreden waarom ondernemers zich organiseren, blijft dezelfde: sommige uitdagingen zijn simpelweg te groot om alleen aan te pakken.
