De boekvoorstelling “Belgium 2040 – van stilstand naar strategie” van Professor Rudy Aernoudt en Peter De Keyzer eind vorige maand in Brussel blijft hangen. Uitspraken van beide auteurs blijven nazinderen. Te meer omdat ze vertrouwd klinken en al veel langer mijn eigen denken en doen bepalen.
Een nieuwe lente, zo werd het boek genoemd – en die symboliek is treffend. Want net zoals de titel suggereert, hebben we nood aan een nieuw begin. Niet nog eens een variatie op hetzelfde, maar een echte omwenteling in denken en doen.
Het uitgangspunt van het boek is even eenvoudig als confronterend: België is een land met enorm potentieel, maar dat potentieel blijft grotendeels onbenut. Niet omdat we geen ideeën hebben – integendeel. Plannen zijn er in overvloed. Maar we blijven hangen in overleg, in compromis, in voorzichtigheid. Stabiliteit is een doel op zich geworden, terwijl het eigenlijk een middel zou moeten zijn. En zo leidt stabiliteit steeds vaker tot stilstand.
Wat Aernoudt en De Keyzer scherp blootleggen, is dat de wereld rondom ons razendsnel verandert. Geopolitieke spanningen, economische onzekerheid en maatschappelijke verschuivingen dwingen landen om wendbaar, strategisch en ambitieus te zijn. België daarentegen lijkt vaak vast te zitten in structuren en reflexen die eerder behouden dan vooruithelpen. Hun boek is geen verzameling luchtkastelen. Het is een oproep tot actie, onderbouwd met concrete voorstellen die elders hun waarde al bewezen hebben. Van een efficiëntere overheid en een moderner leger tot beter onderwijs, lagere lasten en een dynamischere arbeidsmarkt. Maar misschien nog belangrijker dan de inhoudelijke voorstellen, is de onderliggende boodschap: zonder een fundamentele cultuurverandering komen we nergens.
En precies daar wringt het schoentje.
Het besef dat we geen verzameling losse individuen zijn, maar een gemeenschap met een gedeelde toekomst.
Bert Mons, Gedelegeerd bestuurder
We hebben in dit land een diepgewortelde reflex ontwikkeld om naar boven te kijken. Naar “de politiek”, naar “de overheid”, naar “het systeem”. Alsof verandering altijd van daar moet komen. Alsof wij zelf toeschouwers zijn in plaats van medespelers. Maar een land bouw je niet van bovenaf alleen. Een land bouw je van binnenuit.
Zoals in organisaties geldt dat de cultuur het gedrag van de leiders weerspiegelt, zo geldt op maatschappelijk niveau iets anders: de cultuur van een land is niet het gedrag van zijn politici, maar het gedrag van zijn burgers. De kern van het verhaal is verantwoordelijkheid.
Persoonlijke verantwoordelijkheid, burgerschap, ondernemerschap, ambitie. Het besef dat we geen verzameling losse individuen zijn, maar een gemeenschap met een gedeelde toekomst. Vandaag ontbreekt het ons te vaak aan die collectieve drive. We hebben het comfortabel gemaakt om middelmatigheid te aanvaarden, om verwachtingen te temperen, om vooral niemand tegen de haren in te strijken.
Om die omslag te realiseren, hebben we leiderschap nodig in alle delen van de samenleving. Niemand kan het alleen.
Vooruitgang vraagt hogere standaarden. Meer eigenaarschap. Meer goesting om te bouwen, te verbeteren, te creëren. In onze bedrijven, onze organisaties, onze scholen, onze buurten.
Bedrijven denken aan het volgende kwartaal, politici denken aan de volgende verkiezing. Enkel families denken aan de volgende generatie. De echte vraag die na deze voorstelling blijft hangen, is dan ook geen politieke. Het is een persoonlijke: wat doen wij zelf? Be the change you want to see.
