De capaciteit van het Vlaamse elektriciteitsnet loopt meer en meer tegen haar limieten: momenteel wachten ongeveer 1.800 projecten op een nieuwe aansluiting of verzwaring. Voka bracht het thema in maart onder de aandacht met een expertenpaper. Die 'file' op het net is het gevolg van de snelle elektrificatie van onze economie – denk aan warmtepompen, elektrische mobiliteit en industriële processen – gecombineerd met grote, energie-intensieve projecten zoals batterijparken en datacenters. Voor ondernemingen leidt dit tot vertragingen, onzekerheid en uitgestelde investeringen.
Invoering van prioriteringskader bij netcongestie
De Vlaamse meerderheidspartijen bereikten een akkoord om de schaarse stroomcapaciteit beter te verdelen waar het net overbelast dreigt te raken. Er wordt afgestapt van het louter ‘first come, first served’-principe: voortaan krijgen bepaalde categorieën van aansluitingsaanvragen voorrang in congestiegebieden.
In de eerste categorie krijgen afnemers aangesloten op laagspanning en essentiële maatschappelijke diensten voorrang. Afnemers op laagspanning omvat zowel gezinnen als KMO’s aangesloten op laagspanning. Zij behouden dus het recht op aansluiting, ook in zones met netcongestie. Daarnaast vallen ook sectoren zoals gezondheidszorg, onderwijs, hulpdiensten, energie- en watervoorziening onder deze hoogste prioriteit. Ook congestieverzachters krijgen hier een plaats: dit installaties die actief bijdragen aan het verminderen van netbelasting, bijvoorbeeld via flexibiliteit, opslag of slim energiegebruik. Op vlak van Voka komen bedrijven met een flexibele aansluitingsovereenkomst of met een batterijproject achter de meter hiervoor expliciet in aanmerking.
De tweede categorie omvat bedrijven aangesloten op middenspanning. Binnen deze groep wordt een verder onderscheid gemaakt. Bedrijven met een energiebeleidsovereenkomst (EBO) die investeren in elektrificatie en verduurzaming krijgen prioriteit, net als ondernemingen die verplichte rendabele investeringen uitvoeren in het kader van een energieplan of energieaudit. Daarmee wordt expliciet ingezet op projecten die bijdragen aan de energietransitie en klimaatdoelstellingen. Ook andere bedrijven krijgen toegang tot capaciteit binnen deze categorie, maar pas nadat de voorgaande subgroepen zijn bediend.
De derde categorie omvat datacenters en elektriciteitsopslagprojecten zonder aantoonbaar congestieverzachtend effect. De verwachting is evenwel dat stand-alone batterijen mits aanpassing van hun gedrag, meestal wel in aanmerking komen als congestieverzachter. Het is daarnaast een vaststelling dat datacenters enorme vermogens vragen. Het zwaartepunt ligt evenwel op het transmissienet. Samen met netbeheerder Elia kijken we daar naar een optimale ruimtelijke inpassing voor een noodzakelijke capaciteit aan datacenters. In congestiegebieden komt deze categorie dus pas aan bod wanneer alle andere prioritaire aanvragen zijn ingevuld.
Voka: positieve stap, maar nood aan structureel congestiebeheer
Voka was sterk vragende partij voor een prioritering die een werkbaar kader vormt voor bedrijven. Een voorrangskader is natuurlijk maar het absolute sluitstuk van congestiebeheer wanneer andere maatregelen onvoldoende blijken. Zo is er in eerste instantie nood aan versnelde netinvesteringen met de juiste focus: cruciale projecten als Ventilus en Boucle du Hainaut moeten het hoogspanningsnet vervolledigen. Daar is ook nood aan een verdubbeling van de bestaande capaciteit via een “HTLS-upgrade”. Tot slot moet voldoende capaciteit op hoogspanning zijn weg vinden naar lagergelegen netten via meer en zwaardere transformatorstations.
Maar ook de wachtrijen moeten dringend teruggebracht worden naar realistische proporties. De CREG reikte Elia daarvoor alvast handvaten aan. We verwachten een gelijkaardige beslissing van de Vlaamse Nutsregulator voor het distributienet van Fluvius. Tot slot is flexibiliteit een absolute noodzaak: beter gebruik van de bestaande capaciteit via slim energiebeheer, flexibele aansluitingen, sturende tarieven en collectieve oplossingen.
Via een slagkrachtig congestiebeleid kunnen Nederlandse toestanden nog vermeden worden. We kijken nu naar de implementatie van dit prioriteringskader in Vlaanderen door de Vlaamse Nutsregulator. Maar ook op federaal niveau is nood aan strategische afweging wie voorrang krijgt in tijden van schaarste.
