Hoe organiseren we meer en betere zorg met de mensen en middelen die beschikbaar zijn? Tijdens een Voka Zomerstage bij AZ Monica kreeg Vlaams Parlementslid Katrien Schryvers een concreet antwoord op die vraag. Samen met Tinne Keepers en Pieter Van Gool van Voka volgde ze het volledige traject van een patiënt in de orthopedische focused clinic. Een organisatiemodel dat planbare zorg anders aanpakt en tegelijk belangrijke lessen biedt voor de hervorming van ons ziekenhuislandschap.
Van opname tot revalidatie: één gestroomlijnd zorgtraject
Geen klassieke rondleiding, maar een blik achter de schermen van het volledige zorgtraject. Katrien Schryvers volgde tijdens haar Voka Zomerstage een patiënt van de opname en voorbereiding over het operatiekwartier en de afdeling tot de revalidatie.
Geert Smits, CEO van AZ Monica, en Dorien Diels, directeur patiëntenzorg, gaven samen met verpleegkundigen, artsen en revalidatiemedewerkers toelichting bij de werking. Schryvers woonde daarbij ook een handoperatie bij. “Heel indrukwekkend wat de artsen en verpleegkundigen doen en kunnen!”, klonk het achteraf.
Wat tijdens het hele bezoek opviel, was het enthousiasme op de werkvloer. Medewerkers vertelden met trots over hun rol en over de manier waarop ze als gespecialiseerd team samenwerken. Dat is geen detail, maar een belangrijk onderdeel van het model.
Planbare zorg anders organiseren
De focused clinic op Campus Antwerpen concentreert zich op planbare, hooggespecialiseerde zorg, met een bijzondere expertise in orthopedie. Het uitgangspunt is eenvoudig: organiseer expertise, mensen en infrastructuur rond voorspelbare patiëntentrajecten en beperk onnodige variatie.
Dat vertaalt zich in gespecialiseerde teams, gestandaardiseerde zorgpaden en een duidelijke scheiding tussen planbare en acute zorg. Er zijn geen spoedopnames of onverwachte interventies die de planning voortdurend doorkruisen. Waar mogelijk gebeurt een ingreep in daghospitalisatie; waar medisch nodig blijft een patiënt één of twee nachten ter observatie.
Die voorspelbaarheid maakt het mogelijk om operatiezalen, bedden én medewerkers gerichter in te zetten. Tegelijk weet de patiënt beter wat hij kan verwachten: van voorbereiding en operatie tot ontslag en revalidatie.
Meer patiënten helpen zonder evenredig meer capaciteit
De cijfers tonen wat die manier van organiseren kan opleveren. Tussen 2023 en 2025 steeg het aantal klassieke opnames op Campus Antwerpen met 42,2% en het aantal daghospitalisaties met 48,3%. Het aantal reële ligdagen nam in dezelfde periode met slechts 14,8% toe.
Dat betekent dat de activiteit veel sterker groeit dan het ziekenhuisverblijf. Door processen te standaardiseren en de personeelsinzet beter af te stemmen op een voorspelbare zorgvraag, kan meer activiteit worden gerealiseerd zonder een evenredige stijging van de benodigde capaciteit.
In een zorgsector waar de vraag stijgt en zorgprofessionals schaars zijn, is dat bijzonder relevant. De uitdaging is immers niet alleen om méér mensen te vinden, maar ook om de beschikbare expertise zo goed mogelijk in te zetten.
Ook werkbaarheid is deel van het zorgmodel
Efficiëntie alleen vertelt bovendien niet het hele verhaal. De manier waarop zorg wordt georganiseerd, bepaalt mee hoe aantrekkelijk het werk voor zorgprofessionals is.
Planbare trajecten zorgen voor minder onverwachte verstoringen, meer continuïteit en ruimte om expertise op te bouwen. Volgens AZ Monica versterkt dat de autonomie, teamidentiteit en aantrekkelijkheid van de werkomgeving. Opvallend: het operatiekwartier van de focused clinic heeft zelfs een wachtlijst voor startende verpleegkundigen.
De gedrevenheid die tijdens de Zomerstage op de werkvloer voelbaar was, sluit daar rechtstreeks bij aan. Slimmere zorgorganisatie gaat dus niet alleen over capaciteit of kosten. Ze kan ook bijdragen aan een omgeving waarin zorgprofessionals graag werken en zich verder kunnen specialiseren.
De hervorming mag sterke modellen niet wegduwen
Net daarom ging het bezoek verder dan de dagelijkse werking van AZ Monica. Tijdens de Zomerstage werd ook gesproken over de geplande hervorming van het Belgische ziekenhuislandschap.
De ambitie achter die hervorming is duidelijk: toegankelijke, kwaliteitsvolle, betaalbare en patiëntgerichte zorg organiseren en schaarse zorgprofessionals efficiënter inzetten. AZ Monica onderschrijft die doelstellingen.
Maar daar zit ook een belangrijke beleidsvraag. De voorgestelde hervorming vertrekt vanuit nieuwe ziekenhuisvormen, terwijl een focused clinic planbare dagzorg combineert met korte verblijven van één of twee nachten wanneer dat klinisch nodig is. Een te strikte opdeling kan daardoor net een organisatiemodel onder druk zetten dat verschillende doelstellingen van de hervorming vandaag al in de praktijk brengt.
Schryvers pleit er daarom voor om binnen de hervorming ruimte te behouden voor dergelijke focused clinics en kortdurend verblijf mogelijk te maken, met een verbinding naar een algemeen ziekenhuis om de continuïteit van zorg te garanderen wanneer onverwacht complexere zorg nodig is.
Ruimte geven aan wat werkt
De Zomerstage bij AZ Monica maakt vooral duidelijk waarom rechtstreeks contact tussen beleid en de zorgvloer zo waardevol is. Een hervorming krijgt pas betekenis wanneer duidelijk wordt wat ze betekent voor de patiënt die geopereerd wordt, de verpleegkundige die zijn werk organiseert en het ziekenhuis dat met schaarse capaciteit zoveel mogelijk kwalitatieve zorg wil bieden.
AZ Monica toont met zijn focused clinic één mogelijke richting: expertise concentreren waar dat meerwaarde biedt, zorgpaden slimmer organiseren, capaciteit doelgerichter inzetten en tegelijk investeren in een aantrekkelijke werkomgeving voor zorgprofessionals.
De uitdaging voor het beleid is dan ook niet alleen om nieuwe structuren uit te tekenen, maar om voldoende ruimte te laten voor organisatiemodellen die vandaag al tonen wat mogelijk is. Want de zorg van morgen vraagt niet alleen meer capaciteit. Ze vraagt vooral dat we de beschikbare capaciteit slimmer organiseren.
