Het regende de voorbije dagen negatieve reacties op de besparingsplannen van de Vlaamse regering, en de eventuele besparingsideeën van de federale regering worden in bepaalde hoeken ook al op voorhand afgeschoten. De vakbonden gaan vrijdag betogen tegen alle mogelijke besparingen en stellen als alternatief 20 miljard aan extra belastingen voor. En maandag staken de openbare diensten tegen eventuele inspanningen in de publieke sector. Zowat elke inspanning om de overheidsfinanciën een beetje terug in de juiste richting te duwen, botst op protest. In De Standaard was de titel van het edito op maandag doodleuk: ‘Waarom besparen we eigenlijk?’
De noodzaak om de begrotingen dringend enigszins op orde te krijgen, werd de voorbije weken nochtans nog eens extra in de verf gezet. Op de financiële markten bleef de rente fors toenemen. De Belgische rente op 10 jaar klom vorige week naar bijna 4,5%, het hoogste niveau sinds 2012. Vreemd genoeg lijkt de impact van de hogere rente op onze budgettaire situatie nog niet echt goed door te dringen.
De Belgische rente op 10 jaar klom vorige week naar bijna 4,5%, het hoogste niveau sinds 2012.
Miljarden rentefactuur
Volgens de recentste vooruitzichten van het Planbureau (van juni) zouden de jaarlijkse rentelasten op de totale overheidsschuld in 2029 6,4 miljard hoger liggen dan vandaag. Tegen 2031 zou dat al 11 miljard aan extra rente zijn. Dat was gebaseerd op de hypothese van een 10-jaarsrente die terugzakte naar 3,2%. Als de huidige rente aanhoudt, loopt die factuur uiteraard nog veel hoger op. Een procent hogere rente betekent op kruissnelheid een dikke 7 miljard extra rentelasten. De 10 miljard budgettaire inspanning die de federale regering probeert rond te krijgen, zal uiteindelijk nog niet eens de hogere rentefactuur dekken.
Dat gegoochel met miljarden zou duidelijk moeten maken hoe afhankelijk we vandaag zijn van de ontwikkelingen op de financiële markten. Om dat tegen te gaan, moeten we dringend onze overheidsfinanciën terug op orde krijgen. Anders zullen alsmaar meer miljarden naar de rentefactuur moeten. En dat zijn uiteraard miljarden die we niet voor zinvol beleid kunnen gebruiken. Bovendien zijn we vandaag te kwetsbaar voor nieuwe renteschokken.
Doemscenario’s voor de rente
De rentestijging van de voorbije maanden past in een internationale trend, aangedreven door onder meer de toenemende inflatierisico’s, de grote vraag naar kapitaal voor de AI-wedloop en de grote financieringsnoden van overheden. In landen met wankele overheidsfinanciën staan de rentes nog meer onder druk, zeker als er ook vraagtekens zijn rond de politieke situatie. Dat is zeker het geval voor Frankrijk, waar de rente vorige week richting 5% klom.
Er is makkelijk een doemscenario te bedenken voor de Franse rente. Een verdere escalatie in het Midden-Oosten in combinatie met een strenge winter kan de energieprijzen en de inflatie hoger duwen. Daarbovenop kan nog een verdere bevestiging komen dat de Franse presidentsverkiezingen in april naar een tweestrijd tussen extreemrechts (Le Pen) en extreemlinks (Mélenchon) gaan. Geen van beide hebben een geloofwaardig plan voor de overheidsfinanciën (om het zacht uit te drukken). In zo’n situatie zou de rente in Frankrijk nog fors hoger kunnen.
België staat er beter voor dan Frankrijk, maar kan zich geen stommiteiten veroorloven
Historisch loopt de Belgische rente vrij nauw samen met de Franse. Dat werd ook de voorbije maanden bevestigd, ook al staat de Franse rente nog meer onder druk door de moeilijkere politieke situatie. Financieel-economisch staat België er duidelijk beter voor dan Frankrijk. Onze netto internationale investeringspositie, het verschil tussen alle activa en passiva van een land ten opzichte van de rest van de wereld, is stabiel en duidelijk positief (+60% van het bbp). Die van Frankrijk is negatief (-30%) en aan het verslechteren. Maar in tijden van acute crisis dreigt dat snel vergeten te worden. Dat was ook het geval in 2011, toen de rente bij ons hoger spurtte door de onzekerheid over de politieke stabiliteit.
De lessen zouden duidelijk moeten zijn. We moeten onze overheidsfinanciën (op alle niveaus) onder controle krijgen om te vermijden dat we binnenkort elk jaar miljarden extra moeten zoeken alleen al om de rentefactuur te betalen. En ondertussen kunnen we best zo duidelijk mogelijk maken dat wij Frankrijk niet zijn. Wat we ons absoluut niet kunnen veroorloven is onrust over de politieke situatie. Hopelijk zijn alle betrokkenen zich er voldoende van bewust dat er geen ruimte is voor politiek opportunisme.
