De zorgvraag stijgt, terwijl de druk op zorgprofessionals vandaag al hoog ligt. Door de vergrijzing neemt de nood aan zorg verder toe, maar de arbeidsmarkt groeit niet in hetzelfde tempo mee. Meer instroom blijft belangrijk, maar volstaat niet. De centrale vraag is dus: hoe zetten we de beschikbare mensen slimmer in?
Voka pleit ervoor om zorgprofessionals meer te laten focussen op hun kerntaken. Vandaag nemen verpleegkundigen, artsen en andere zorgprofessionals nog te vaak administratieve, logistieke of ondersteunende taken op die niet altijd hun specifieke expertise vereisen. Voka stelt daarom voor om sterker in te zetten op zorgondersteuners, taakverschuiving, digitalisering en het principe “bekwaam is bevoegd”.
1. De personeelsuitdaging is meer dan een tekort
In de zorg wordt vaak gesproken over personeelstekort. Toch is de realiteit genuanceerder. Volgens de Voka Paper telt ons land meer actieve verpleegkundigen dan het OESO-gemiddelde, maar zetten we erkende zorgprofessionals te vaak in voor taken die geen medische opleiding vereisen. Daardoor gaat kostbare tijd verloren voor taken waar hun expertise het meeste verschil maakt.
Tegelijk neemt de druk toe. De Voka Paper wijst op de vergrijzing, de uitstroom van zorgprofessionals en de nood aan extra instroom, doorstroom en retentie richting 2030. De uitdaging is dus niet alleen om meer mensen aan te trekken, maar ook om het werk anders te organiseren. De productiviteit moet omhoog.
2. Zorgprofessionals laten focussen op kerntaken
Een belangrijk deel van de oplossing ligt in een betere taakverdeling. Niet elke zorgtaak vraagt om een erkend zorgberoep. Door zorgondersteuners in te zetten voor administratie, logistiek en huishoudelijke ondersteuning, krijgen zorgprofessionals meer ruimte voor de taken waarvoor hun expertise echt nodig is.
Dat vraagt ook om meer flexibiliteit in regelgeving en taakverdeling. Voka schuift daarom het principe “bekwaam is bevoegd” naar voren: niet de functietitel alleen, maar de aantoonbare competentie moet bepalen wie welke taak kan opnemen. Fundamentele deregulering is nodig.
3. Digitalisering en AI als hefboom, niet als wonderoplossing
Ook technologie kan helpen om de personeelsdruk te verlichten. Een recent rapport over AI in ouderenzorg toont dat digitale toepassingen en AI vandaag al worden verkend voor monitoring, zorgcoördinatie, documentatie, planning en administratieve ondersteuning.
Maar het rapport maakt ook duidelijk dat de implementatie vandaag nog vaak versnipperd, experimenteel en beperkt opgeschaald is. Technologie is dus geen snelle oplossing voor het personeelstekort. Ze werkt pas als ze vertrekt vanuit concrete noden op de werkvloer en zorgprofessionals effectief ondersteunt.
Belangrijk is ook de juiste finaliteit. Het rapport benadrukt dat AI en digitale tools vooral moeten bijdragen aan minder administratieve last, minder werkdruk, meer werktevredenheid en meer ruimte voor kwaliteitsvolle zorg. Ze mogen niet leiden tot extra controle, meer werkdruk of verdere intensivering van het werk.
4. Wat vraagt Voka?
Voka pleit voor een bredere productiviteitsagenda in zorg en welzijn. Niet door zorgprofessionals harder te laten werken, maar door hen beter te ondersteunen. We vragen meer ruimte om taken, rollen en verantwoordelijkheden op de werkvloer anders te organiseren. Dat betekent:
- meer ruimte geven aan innovatieve arbeidsorganisatie.
- taken verdelen op basis van competenties;
- niet medische taken doorgeven, automatiseren of digitaliseren;
- digitale competenties van zorgprofessionals versterken.
Welzijn en zorg zijn groeisectoren en vertegenwoordigen bijna 20% van de Vlaamse tewerkstelling. Toch groeit de zorgvraag sneller dan het aantal beschikbare zorgprofessionals en staan zo’n 20.000 vacatures voor knelpuntberoepen open. Meer instroom blijft nodig, maar volstaat niet. De echte uitdaging is om de beschikbare mensen slimmer in te zetten: zorgprofessionals laten focussen op hun kerntaken en ondersteunende taken anders organiseren, verschuiven of digitaliseren.
