Waar we begin dit jaar nog uitkeken naar een eerder normaal inflatiejaar, is dat plaatje met de aanval op Iran volledig veranderd. De inflatie spurtte al gevoelig hoger. Dat zal zich snel vertalen in een sterkere loonkostenstijging. En het ziet er niet meteen naar uit dat daar op korte termijn veel verbetering in komt.
Hogere energieprijzen
De situatie in het Midden-Oosten blijft instabiel, en het ziet er niet naar uit dat dat snel zal verbeteren. Iran heeft duidelijk de capaciteit om het verkeer door de Straat van Hormuz te verstoren, en Iran-proxies, zoals de Houthi-rebellen, blijven zeer actief. Die instabiliteit komt ook door op de energiemarkten, waar de prijzen na een gevoelige afkoeling aan het begin van de zomer terug opgesprongen zijn naar de piekniveaus van deze crisis. De olieprijs noteerde de voorbije maand weer boven 100 dollar per vat, 75% hoger dan begin dit jaar. De prijsstijging voor veel afgeleide producten, zoals diesel, is nog groter door de aanhoudende aanvallen op raffinagecapaciteit in het Midden-Oosten en Rusland.
De grootste schok zit evenwel in de gasprijzen, die deze week hun hoogste niveau bereikten sinds eind 2022. In Europa ligt de gasprijs vandaag 200% hoger dan aan het begin van het jaar. De combinatie van aanhoudende onzekerheid in het Midden-Oosten, de relatief lage gasvoorraden in Europa en een eventuele strenge winter zou de gasprijs nog gevoelig hoger kunnen duwen. Evengoed kunnen we natuurlijk een zachte winter krijgen, maar het risico op nog hogere gasprijzen is alleszins reëel.
Hogere inflatie
De impact op de inflatie is al duidelijk. Begin dit jaar was de verwachting dat de inflatie doorheen het jaar rond het normale niveau van 2% zou schommelen. Vandaag zitten we met een inflatie van 4,7%, en volgens de nieuwste vooruitzichten van het Planbureau klimt dat naar 5,7% tegen januari. Daarna zou de inflatie geleidelijk terug afkoelen richting 2,3% tegen eind 2027. Dat scenario veronderstelt een zekere stabilisatie van de situatie in het Midden-Oosten, waarbij de energieprijzen toch duidelijk zouden afnemen van de huidige niveaus. Zelfs als de energieprijzen stabiliseren op de huidige niveaus zal de inflatie doorheen 2027 geleidelijk afkoelen, maar uiteraard trager dan in het basisscenario van het Planbureau. Om de inflatie nog veel hoger te zien uitkomen, zouden de energieprijzen nog fors hoger moeten. Geen van die scenario’s valt op dit moment uit te sluiten.
Volgens het Planbureau zou de inflatie gemiddeld zowel in 2026 als in 2027 uitkomen op 3,7%. Beide jaren zouden wel het spiegelbeeld van elkaar vertonen: in 2026 starten van lage inflatie om het jaar hoog te eindigen, en het omgekeerde patroon voor 2027.
Vandaag zitten we met een inflatie van 4,7%, en volgens de nieuwste vooruitzichten van het Planbureau klimt dat naar 5,7% tegen januari.
Hogere loonstijging
De hogere inflatie heeft in ons land op zeer korte termijn een impact op de loonkosten via de automatische loonindexering. Veel sneller dan in de landen rondom ons worden inflatieschokken hier (automatisch) doorvertaald in de loonkosten. Het exacte tempo daarvan verschilt van sector tot sector in functie van het indexeringsritme. Voor de grootste groep werknemers in ons land, die hun lonen jaarlijks één keer geïndexeerd zien in januari, zou de indexering in januari 2027 uitkomen op 4,5%. Volgens de huidige vooruitzichten wordt dat in januari 2028 2,9%. Dat betekent dus weer twee jaar met een duidelijk hogere loonkostenstijging dan in normale omstandigheden, wat de loonhandicap tegenover de buurlanden terug zal opdrijven.
Begin volgend jaar starten de onderhandelingen over een nieuw interprofessioneel akkoord over de loonstijging voor 2027-2028 bovenop de indexering. Begin dit jaar zag het er nog naar uit dat er deze keer terug ruimte zou zijn voor een reële loonstijging binnen de loonnorm. Met de nieuwe verwachtingen rond de indexering is die marge allicht terug opgesoupeerd. De kans is dan ook groot dat de sociale partners maar zeer moeizaam (of niet) tot een akkoord zullen komen.
Schrap de automatische indexering en de loonnorm
De komende indexering zal enigszins afgeremd worden door de centenindex, maar de impact daarvan zal variëren per bedrijf in functie van de hoogte van de lonen (voor het deel boven een brutoloon van 4.000 euro wordt 2% indexering overgeslagen, maar de helft daarvan moet wel doorgestort worden als een bijzondere RSZ-bijdrage). Die overdreven complexe centenindex lost uiteraard de structurele problemen met de automatische loonindexering niet op.
Die structurele problemen zijn onder meer dat bij elke externe inflatieschok Belgische bedrijven ongeacht de economische omstandigheden verplicht zijn om sterkere loonstijgingen toe te kennen, wat hen met een loonhandicap tegenover buitenlandse concurrenten opzadelt, dat onze hele loonvorming verstard is en bijna geen ruimte biedt voor flexibiliteit en aanpassingsvermogen en dat het huidige loonvormingsproces het groeipotentieel van onze economie ondermijnt.
Het debat moet gaan over een loonvorming die de beste resultaten oplevert voor de economie, de arbeidsmarkt én de koopkracht.
Het debat zou eigenlijk moeten gaan over hoe we naar een loonvormingsproces kunnen evolueren dat zowel voor de economie als voor de arbeidsmarkt en dus ook voor de koopkracht de beste resultaten oplevert. Net als in de meeste andere landen is dat een loonvorming op basis van onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers zonder automatische indexering en zonder loonnorm.
