In maart, internationale darmkankermaand, gaat er extra aandacht naar een ziekte die nog te vaak onder de radar blijft. Darmkanker is nochtans een van de meest voorkomende en dodelijke kankers in België, en tegelijk een van de best te voorkomen. Toch laat meer dan de helft van de Vlamingen zich niet screenen. Gastro-enteroloog en oprichter van Stop Darmkanker vzw Luc Colemont zet zich al jaren in om dat te veranderen met één duidelijke boodschap: bewustwording redt levens.
“Elke dag opnieuw worden 21 mensen getroffen”
Al meer dan 20 jaar zet gastro-enteroloog Luc Colemont zich in voor de strijd tegen darmkanker. Na een lange carrière in het ziekenhuis richtte hij Stop Darmkanker vzw op, waarmee hij vandaag voltijds werkt rond sensibilisering en preventie. Wie hem hoort spreken, voelt meteen de urgentie. Voor Colemont is darmkanker geen ver-van-mijn-bedshow, maar een harde realiteit die zich elke dag opnieuw afspeelt. “Elke dag krijgen in België 21 mensen te horen dat ze darmkanker hebben. Gisteren 21, vandaag 21, morgen opnieuw 21. En elke dag sterven er 7 mensen aan,” zegt hij.
Hij benoemt die cijfers bewust per dag, niet per jaar. Omdat het binnenkomt. Omdat het tastbaar wordt. “Het gaat over een ziekte waarvan minstens de helft te voorkomen is. Ik vind dat dus veel.” Darmkanker discrimineert niet. Mannen én vrouwen lopen risico. “Een op de twintig mensen wordt er ooit mee geconfronteerd. Je moet dus niet ver lopen om iemand te kennen die ermee te maken krijgt.”
Gisteren 21, vandaag 21, morgen opnieuw 21. En elke dag sterven er 7 mensen aan
Luc Colemont, Oprichter Stop Darmkanker vzw
Vooruitgang die hoop geeft, maar geen reden tot achteroverleunen
Toch is het verhaal niet alleen somber. De voorbije jaren werd er vooruitgang geboekt en dat heeft alles te maken met screening. Dankzij het bevolkingsonderzoek ziet Colemont duidelijke resultaten. “We zien een daling van ongeveer 30%. Dat toont dat screening werkt.” Voor hem is dat het bewijs dat vroegtijdige opsporing levens redt.
Maar tegelijk nuanceert hij dat positieve verhaal. Want terwijl de cijfers verbeteren, duiken er nieuwe uitdagingen op die minstens evenveel aandacht vragen. Zo is er de impact van de vergrijzing. “Vanaf 74 jaar worden mensen niet meer uitgenodigd voor screening, terwijl ook in die groep nog diagnoses gesteld worden.” Daarnaast is er een evolutie die hem nog meer zorgen baart: darmkanker treft steeds jongere mensen. “Darmkanker wordt jonger. Steeds meer mensen onder de 50 krijgen ermee te maken.” Voor Colemont is het duidelijk: er is vooruitgang, maar het werk is nog lang niet af.
In Vlaanderen doet slechts 48% mee aan het bevolkingsonderzoek. Dat betekent dat 52% niet meedoet.
Luc Colemont, Oprichter Stop Darmkanker vzw
“Meer mensen doen de test niet dan wel”
Die uitdagingen maken één pijnpunt extra zichtbaar: de screening bereikt nog lang niet iedereen. Voor Colemont is dat misschien wel de grootste frustratie. Want de oplossing ligt er, maar wordt te weinig benut. “In Vlaanderen doet slechts 48% mee aan het bevolkingsonderzoek. Dat betekent dat 52% niet meedoet.” Meer mensen laten zich dus niet testen dan wel. Een gemiste kans, zeker omdat de drempel laag is en de impact groot kan zijn.
Volgens Colemont zijn de redenen herkenbaar en menselijk: angst voor het resultaat, uitstelgedrag of het gevoel dat het “wel zal meevallen”. Maar vooral een gebrek aan kennis speelt een doorslaggevende rol. “De belangrijkste reden die mensen geven is: ik wist niet dat het zo belangrijk was. Niemand had mij dat gezegd.” En precies daar ligt volgens hem de sleutel: blijven informeren, blijven herhalen, het onderwerp bespreekbaar maken. “Wij geloven heel sterk: meer informatie leidt tot minder darmkanker. Meer communicatie ook.”
Vroege opsporing maakt het verschil
Waarom screening zo cruciaal is, heeft alles te maken met hoe darmkanker ontstaat. Het is geen ziekte die van vandaag op morgen toeslaat, maar een proces dat zich vaak jarenlang ongemerkt ontwikkelt. “Het begint meestal met een poliep, een goedaardig gezwel dat over 8 à 10 jaar kan evolueren naar kanker.” Net die traagheid biedt een unieke kans. Wie op tijd screent, kan ingrijpen nog vóór het kwaadaardig wordt. “Als je er op tijd bij bent, is de kans op genezing meer dan 90%.” En toch schuilt daar meteen ook het grootste gevaar. In de beginfase laat darmkanker zich zelden voelen. “Darmkanker geeft aanvankelijk geen klachten. Het is een sluipmoordenaar.” De conclusie is duidelijk: niet wachten op symptomen, maar ze voor zijn.
Darmkanker geeft aanvankelijk geen klachten. Het is een sluipmoordenaar.
Luc Colemont, Oprichter Stop Darmkanker vzw
Bedrijven als hefboom voor preventie
Die nood aan bewustwording stopt niet aan de voordeur, ook op de werkvloer ligt een belangrijke kans. Steeds meer bedrijven nemen daarin hun rol op, en dat ziet Colemont als een positieve evolutie. “Het belangrijkste kapitaal van een bedrijf is de gezondheid van zijn werknemers.” Volgens hem kunnen organisaties een cruciale rol spelen door het thema bespreekbaar te maken en drempels te verlagen. Want net daar wordt vaak het verschil gemaakt tussen wel of niet deelnemen aan screening.
Dat kan op verschillende manieren: van interne sensibiliseringscampagnes tot infosessies of lezingen, maar ook door medewerkers actief aan te moedigen om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. Sommige bedrijven gaan nog een stap verder en bieden zelf tests aan. Voor Colemont hoeft het niet groots of complex te zijn om impact te hebben. Integendeel. “Als je ook maar één geval kunt voorkomen, is dat niet alleen belangrijk voor die persoon en zijn familie, maar ook voor het bedrijf.” Preventie wordt zo niet alleen een gezondheidsverhaal, maar ook een strategische keuze voor organisaties die willen inzetten op duurzame inzetbaarheid.
Onze darmen en darmflora zijn misschien wel het belangrijkste orgaan van ons lichaam.
Luc Colemont, Oprichter Stop Darmkanker vzw
Levensstijl en darmgezondheid
Preventie stopt niet bij screening alleen. Ook de manier waarop we leven, eten en bewegen speelt een belangrijke rol in het risico op darmkanker. Volgens Colemont ligt daar een belangrijke, maar vaak onderschatte hefboom. “Je kan je risico met 25% verminderen door drie dingen niet te doen: niet roken, overgewicht vermijden en geen overmatig alcoholgebruik.” Daar tegenover staan eenvoudige, maar krachtige gewoontes: gezond eten en voldoende bewegen. Kleine keuzes die op lange termijn een groot verschil maken.
Colemont verwijst daarbij graag naar het mediterrane voedingspatroon, dat al langer gelinkt wordt aan een lager risico op verschillende chronische ziekten.
“Dat is geen dieet, dat is een manier van leven. Meer groenten, meer fruit, minder rood vlees.” Daarnaast groeit ook de aandacht voor wat zich in onze darmen afspeelt. De darmflora, het geheel van bacteriën in onze darmen, blijkt een steeds grotere rol te spelen in onze algemene gezondheid. “Onze darmen en darmflora zijn misschien wel het belangrijkste orgaan van ons lichaam.” Het maakt het verhaal rond preventie breder: niet alleen tijdig testen, maar ook dagelijks investeren in een gezonde basis.
Eén boodschap die blijft hangen
Na honderden lezingen doorheen het land, “dit wordt mijn 828e lezing” weet Luc Colemont als geen ander wat blijft hangen. Geen complexe theorieën, maar een heldere boodschap die mensen aanzet tot actie. Doorheen elk gesprek, elke zaal en elk publiek komt hij telkens terug op dezelfde essentie.
“Doe de test.”
Drie woorden, eenvoudig en direct. Maar volgens hem maken ze het verschil tussen uitstellen en handelen, tussen twijfel en preventie. Want uiteindelijk gaat het daar om. Niet om cijfers of campagnes op zich, maar om wat mensen ermee doen.
