Het Planbureau kwam vorige week met een update van haar bevolkingsvooruitzichten tot 2080. Die hebben ook voor Vlaanderen belangrijke economische implicaties. Hieronder de vijf belangrijkste:
Er komen minder mensen bij op de arbeidsmarkt
Het aantal 20- tot 64-jarigen, de groep van de bevolking die in theorie kan werken, blijft in Vlaanderen ook de komende decennia toenemen. Dat is een opmerkelijk verschil met veel regio’s rondom ons waar de bevolking op actieve leeftijd effectief gaat afnemen. Niettemin vertraagt de groei van die groep ook bij ons. De voorbije 25 jaar kwamen er gemiddeld 13.000 20- tot 64-jarigen bij per jaar, de volgende 25 jaar zakt dat naar 7.000 per jaar (of van 0,35% stijging per jaar naar 0,18%). Dat impliceert dat er minder economische groei kan komen van meer mensen aan het werk te zetten (doordat er relatief minder mensen bijkomen). Daarnaast zullen moeilijkheden om geschikt personeel te vinden een uitdaging blijven (en nog verergeren). De vraag naar arbeid zal structureel sneller toenemen (de voorbije 20 jaar kwamen er netto 30.000 jobs per jaar bij) dan het beschikbare aanbod.
Spectaculaire toename van het aantal gepensioneerden
Ook in Vlaanderen blijft de veroudering van de bevolking uiteraard doorzetten. Van nu tot 2080 komen er 900.000 65-plussers bij (van 1,5 miljoen naar 2,4 miljoen). Midden jaren 90 waren er nog 4 mensen op actieve leeftijd per 65-plusser. Vandaag is dat teruggezakt tot 2,6, en tegen 2080 wordt dat 1,8. In een pensioenstelsel waarbij de huidige werkenden de huidige pensioenen betalen (er wordt dus geen kapitaal opgespaard voor het pensioen), zorgt die demografische dynamiek voor een zware druk op de financieringsbasis. Daarom neemt de federale regering nu eindelijk maatregelen om de financiële houdbaarheid van de pensioenen op langere termijn te vrijwaren (maar de huidige maatregelen zullen daarvoor nog niet volstaan).
Zowel ondernemers als beleidsmakers moeten veel meer gaan focussen op het creëren van meer groei zonder extra mensen.
We leven gemiddeld langer
De gemiddelde levensverwachting blijft toenemen. Vandaag is dat 82 jaar bij mannen en 85 bij vrouwen. Tegen 2080 wordt dat voor beide 91 jaar. De levensverwachting op 65 evolueert van gemiddeld 20/22 jaar vandaag, naar bijna 27 jaar voor beide in 2080. De gemiddelde leeftijd waarop mensen in ons land vandaag stoppen met werken is 62 jaar. Als we dat niet opgekrikt krijgen, zijn we dus op weg naar een gemiddelde duur van het pensioen van 30 jaar. Dat staat in vergelijking met de huidige gemiddelde duur van de loopbaan van 35 jaar. Het zou duidelijk moeten zijn dat dat financieel moeilijk houdbaar is. Tegen die achtergrond is langer werken noodzakelijk om onze welvaartsstaat overeind te houden.
Er worden weinig kinderen geboren
Het gemiddeld aantal kinderen per vrouw blijft vrij stabiel op 1,6, duidelijk onder de vervangingsratio van 2,1. Dat is al langer het geval, en is ook een internationaal fenomeen. In sommige hoeken wordt dan gepleit voor meer kinderen, maar dat is geen ernstige beleidsstrategie. Sowieso zal het meer dan waarschijnlijk niet lukken om de brede trend naar minder kinderen (ook gelinkt aan de toegenomen economische kansen voor vrouwen) echt te keren. En zelfs al mocht dat lukken, dan duurt het nog 20 jaar voor we daar op de arbeidsmarkt enige positieve impact zouden kunnen zien.
Bevolkingsgroei via migratie
De enige factor waardoor de bevolking de komende decennia nog aangroeit, is via migratie. Economisch kan dat positief zijn, maar dan wel op voorwaarde dat de betrokkenen ingeschakeld raken op de arbeidsmarkt. Op dat vlak presteren we ondermaats. In Vlaanderen is maar 57% van de 20- tot 64-jarigen met een niet-Europese nationaliteit aan het werk. Dat is bij de lagere van de Europese regio’s, en meer dan 20 procentpunt lager dan mensen met de Belgische nationaliteit.
Historisch is onze economische groei te danken aan de combinatie van twee factoren: meer mensen aan het werk (de werkgelegenheid) en meer output per werkende (de productiviteit). De geüpdatete bevolkingsvooruitzichten bevestigen nog maar eens dat dat patroon de komende decennia grondig zal veranderen. Er komen eenvoudigweg niet genoeg mensen meer bij om via meer mensen aan het werk voldoende groeidynamiek te creëren (en in Vlaanderen valt dat nog relatief mee in vergelijking met veel andere Europese regio’s). Dat betekent dat de toekomstige extra welvaart bijna volledig van een sterkere productiviteitsgroei zal moeten komen. Zowel ondernemers als beleidsmakers moeten veel meer gaan focussen op het creëren van meer groei zonder extra mensen. Vooral daar ligt onze toekomstige welvaartsgroei.
