“Continuïteit van zorg begint bij beschikbaarheid van geneesmiddelen”

Medaxes vertegenwoordigt de bedrijven die generische en biosimilaire geneesmiddelen op de markt brengen. Dat zijn medicijnen waarvan het patent verlopen is, maar die een cruciale rol spelen in de betaalbaarheid van zorg. “Onze rol is om innovatie toegankelijk te maken voor het grote publiek,” legt ze uit. “Een innovatief geneesmiddel komt op de markt, vaak met een hoog prijskaartje. Zodra het patent vervalt, zorgen onze leden door de komst van generische en biosimilaire varianten ervoor dat die behandeling voor een veel grotere groep patiënten toegankelijk wordt.”

Die dynamiek is vandaag duidelijk zichtbaar bij recente medische doorbraken. Innovatie opent nieuwe mogelijkheden, maar brengt ook een stijgende kost met zich mee. “Van zodra zo’n patent vervalt, daalt de prijs significant en komen onze leden op de markt. Door het brengen van concurrentie maken we die innovatie toegankelijk én betaalbaar voor het zorgsysteem.” 

De fundamenten van de zorg onder druk

Hoewel innovatie vaak de aandacht trekt, draait het zorgsysteem in de praktijk vooral op basisgeneesmiddelen. Dat zijn de middelen waarop het merendeel van de patiënten dagelijks rekent. “Ongeveer 95% van de patiënten kan behandeld worden met basisgeneesmiddelen,” zegt Hermans. “Dat zijn geneesmiddelen voor chronische aandoeningen zoals bloeddruk of cholesterol, maar ook voor kanker of acute zorg. Dat is de ruggengraat van ons systeem.” Net omdat die geneesmiddelen zo vanzelfsprekend lijken, blijft hun belang vaak onderbelicht. Maar precies die vanzelfsprekendheid begint te wankelen.

Volgens Hermans ligt de oorzaak in een structurele spanning tussen stijgende kosten en vaste prijzen. “De kosten om geneesmiddelen te produceren en te verdelen stijgen, denk aan energieprijzen en grondstoffen, maar de prijzen liggen wettelijk vast en worden niet geïndexeerd. Ook de prijs is vaak wettelijk niet mogelijk.” Die economische realiteit heeft concrete gevolgen. “Als de kosten stijgen en je mag die niet doorrekenen, kan de marge negatief worden. En in België mag je niet met verlies verkopen. Dan rest er maar één optie: het product van de markt halen.” Wat op het eerste gezicht een economisch probleem lijkt, vertaalt zich zo rechtstreeks naar de zorgpraktijk. “Dat evolueert naar een probleem voor de continuïteit van zorg.”

Een crisis als wake-upcall

De coronapandemie maakte die kwetsbaarheid pijnlijk zichtbaar. Tekorten aan essentiële geneesmiddelen, zoals propofol voor beademing, brachten het systeem onder druk. “Door de enorme vraag wereldwijd ontstond er een tekort,” vertelt Hermans. De oplossing was uitzonderlijk en illustreert hoe sterk beschikbaarheid afhankelijk is van beleid. “De overheid heeft toen een prijs toegestaan die puur gebaseerd was op de werkelijke kost om mensen toch maar te kunnen behandelen.” Een voorraad van het geneesmiddel werd zelfs dankzij de tussenkomst van één van onze leden door het Belgisch leger aan de Duitse grens  opgehaald.

De crisis maakte iets duidelijk wat voordien minder zichtbaar was: beschikbaarheid is geen gegeven, maar het resultaat van keuzes. “Een te lage prijs verhoogt het risico op onbeschikbaarheid. Maar waarom wachten we tot een crisis om dat te erkennen?” 

Wanneer beleid onbedoeld druk verhoogt 

Naast economische factoren spelen ook beleidskeuzes een rol in de toenemende druk op het systeem. Soms met onbedoelde gevolgen. Zo verwijst Hermans naar Europese regelgeving rond waterzuivering. “Die kosten dreigen vooral te worden doorgerekend aan generische geneesmiddelen omdat die een groot volume vertegenwoordigen. Maar wij kunnen die niet doorrekenen in de prijs.” Dat zet de sector verder onder druk. “Dan dreigt opnieuw dat geneesmiddelen van de markt verdwijnen.”

Tegelijk benadrukt ze dat het geen zwart-witverhaal is. “Proper drinkwater is extreem belangrijk. Maar beschikbaarheid van basisgeneesmiddelen is dat ook. We moeten die belangen in balans brengen.” De rode draad blijft dezelfde: het huidige model botst steeds vaker op zijn limieten. 

Een systeem dat tegen zijn grenzen botst

Die spanning wordt nog versterkt door de manier waarop het geneesmiddelenbudget vandaag georganiseerd is. België werkt met een gesloten enveloppe, waarbij overschrijdingen door de- gehele farmasector moeten worden terugbetaald. “Dat is een extra druk op onze bedrijven, die al met zeer lage marges werken,” zegt Hermans.

Tegelijk stijgt de kost van innovatieve therapieën. En daar ontstaat een fundamentele spanning binnen het systeem. “Steeds duurdere innovatie zet druk op het segment van de basisgeneesmiddelen, terwijl net die geneesmiddelen het systeem betaalbaar houden.” De logica van communicerende vaten botst volgens haar op een grens. “Een levensreddende behandeling voor een zeldzame ziekte van 1 patiënt zet zo de basisbehandeling van een zeer groot aantal andere patiënten op de helling.”

België als kleine speler

De problematiek speelt in heel Europa, maar België blijkt extra gevoelig. Dat heeft onder meer te maken met de positie van het land binnen de internationale markt. “We zijn een relatief kleine markt met lage prijzen voor basisgeneesmiddelen. Daardoor krijgen we minder prioriteit bij levering,” legt Hermans uit. In tijden van schaarste maken producenten keuzes. “Dan kiezen ze eerst voor grotere of rendabelere markten. België komt vaak niet vooraan in de rij.” Dat maakt de beschikbaarheid van bepaalde geneesmiddelen structureel kwetsbaarder. 

Innovatie versus betaalbaarheid

Tegelijk groeit de impact van innovatie op het systeem. Nieuwe therapieën bieden ongeziene mogelijkheden, maar gaan gepaard met een hoge kost. “Die innovatie is erg belangrijk, maar zet wel druk op het bestaande budget,” zegt Hermans. Die evolutie speelt zich af tegen de achtergrond van een stijgende zorgvraag. “Onze bevolking wordt ouder, en dat zet brengt extra uitdagingen binnen het gezondheids- en geneesmiddelenbudget.” De combinatie van vergrijzing en duurdere behandelingen maakt het steeds moeilijker om een betaalbaar en duurzaam evenwicht te bewaren.

De kernvraag: zekerheid voor de patiënt

Voor Hermans leidt dat alles tot een duidelijke conclusie. “Het systeem staat op barsten.” Toch draait het debat volgens haar te vaak rond structuren en budgetten, terwijl de essentie elders ligt: de patiënt. “Kunnen patiënten blijven rekenen op de geneesmiddelen die ze nodig hebben?” Dat vraagt een andere manier van kijken naar zorg, waarbij de basis evenveel aandacht krijgt als innovatie. “Zonder die sterke basis is er geen continuïteit van zorg. Het is zoals elektriciteit of water: je merkt pas hoe belangrijk het is als het er niet meer is.”

Volgens Hermans is meer transparantie daarbij cruciaal. “Als kosten aantoonbaar stijgen, moet je die kunnen doorrekenen. Dat is geen vrije prijszetting, maar gezond verstand.” Zo wordt de inzet van het debat scherp gesteld: toegang tot noodzakelijke behandelingen, vandaag en in de toekomst. “Continuïteit van zorg begint bij beschikbaarheid. En die mogen we niet langer als vanzelfsprekend beschouwen.” Of zoals ze het zelf samenvat: “Als morgen alles stilvalt, zijn het de basisvoorzieningen die tellen. Dat het licht brandt, dat er water uit de kraan komt, én dat patiënten hun geneesmiddelen hebben.”