Onze economie zat de voorbije jaren al vast in een scenario van oncomfortabel lage groei, de oorlog in Iran, en vooral de impact via de hogere energieprijzen, legt daar nog een extra laag onzekerheid bovenop. Doemscenario’s zijn nog niet aan de orde, maar de economische vooruitzichten zijn niet meteen rooskleurig. We zien tien duidelijke waarschuwingssignalen voor onze economie:
1. Moeilijke internationale conjunctuur
Waar er tot begin dit jaar een voorzichtige positieve trend merkbaar was in de conjunctuurindicatoren voor de Europese economie, is dat met de inval in Iran weer volledig teruggedraaid. Het Europese ondernemersvertrouwen zit vandaag op een niveau dat in het verleden overeenkwam met een stagnerende economische activiteit. Dat voorspelt uiteraard weinig goeds voor onze economie die heel afhankelijk is van het externe conjunctuurklimaat.
2. Aanhoudende onzekerheid
Ondernemers worden vandaag geconfronteerd met een lange reeks onzekere factoren, onder meer de hogere (en volatiele) energieprijzen, hogere rentes, slabakkende orderboekjes, de weinig stabiele geopolitieke situatie, de risico’s rond internationale toeleveringsketens, mogelijk nieuwe belastingmaatregelen… Verschillende indicatoren van economische onzekerheid flirten met recordniveaus. En er lijkt niet meteen beterschap in te zitten. Dat maakt het uitermate moeilijk om vandaag investerings- en/of aanwervingsbeslissingen te nemen op iets langere termijn.
3. Vertragende economische groei
Begin dit jaar gingen de meeste ramingen voor 2026 nog uit van een groei van zo’n 1,1% voor de Belgische economie. In de recentste ramingen is dat teruggeschroefd tot 0,7%. Dat blijft wel nog positieve economische groei, maar is toch oncomfortabel mager. Ondernemers zien de situatie trouwens nog wat somberder in. Het ondernemersvertrouwen zit op een niveau dat historisch overeenkwam met nulgroei. In de huidige situatie moet er niet veel extra meer fout lopen om onze economische groei effectief volledig te doen stilvallen.
4. Moeilijke situatie in de industrie en de bouw
De energie-intensieve industrie staat in ons land al geruime tijd onder druk met een activiteitskrimp van zo’n 20% in de voorbije jaren. Daar lijkt op korte termijn niet meteen beterschap in de komen. Ook vanuit de bouw komen verontrustende signalen, met een relatief laag aantal bouwvergunningen en een hypotheekrente in de buurt van de piekniveaus van de voorbije tien jaar. Uit enquêtes blijkt grote ongerustheid over de vraagvooruitzichten in de industrie en de bouw voor de komende twaalf maanden.
5. Hogere inflatie zorgt voor hogere loonkosten
De energieprijzen liggen vandaag duidelijk hoger dan aan het begin van het jaar (olie +60%, gas +75%). Dat vertaalt zich al in de inflatiecijfers. De totale inflatie versnelde al van zo’n 1% in januari naar 4% vandaag, en volgens de jongste vooruitzichten blijft de inflatie de rest van het jaar rond die 4% hangen. Dat impliceert opnieuw een sterkere loonindexering. Ook die zal in 2026 rond 4% uitkomen. Via de centenindex zal de indexering (voor de bovengemiddelde lonen) nog wat getemperd worden, maar hoe dan ook gaan we terug naar een hoger dan normale indexering, en vooral ook een duidelijk sterkere loonstijging dan in de buurlanden.
6. Afnemend marktaandeel op internationale markten
Onze concurrentiepositie staat al een tijd onder druk, en de nieuwe inflatieopstoot zal die situatie opnieuw verergeren. Daardoor verliezen onze exporteurs marktaandeel op de internationale markten. Volgens de jongste ramingen van het Planbureau zouden onze buitenlandse exportmarkten in de periode 2019-2031 met zo’n 30% groeien. In dezelfde periode zou de groei van onze export beperkt blijven tot 14%. Dat illustreert een belangrijk verlies aan internationaal marktaandeel.
7. Hogere rente
De marktrente normaliseerde de voorbije jaren al van de extreme situatie van nulrentes van zo’n vijf jaar geleden, maar het is vrij waarschijnlijk dat de rente de komende maanden verder doorstijgt. De combinatie van hogere inflatie, verwachte renteverhogingen door de ECB en de toenemende overheidsschulden zet opwaartse druk op de marktrentes. Dat vertaalt zich nu al in hogere rentes voor hypotheken en allerlei kredieten voor ondernemingen, en allicht zet die trend de komende maanden nog door.
8. Toenemend aantal faillissementen
Sinds corona blijft het aantal faillissementen in Vlaanderen systematisch toenemen. Maand na maand worden er nieuwe recordcijfers aan faillissementen genoteerd. De voorbije twaalf maanden gingen in Vlaanderen bijna 7.000 bedrijven failliet, het hoogste niveau ooit (en de helft hoger dan net voor corona). En voorlopig lijkt die trend nog niet te keren.
9. Haperende arbeidsmarkt
De werkgelegenheidsgroei in de private sector was in de tweede helft van vorig jaar volledig stilgevallen. De eerste maanden van dit jaar toonden dan een opmerkelijke opflakkering, maar allicht was dat maar tijdelijk. Voorlopende indicatoren van de arbeidsmarkt, zoals de uitzendactiviteit en de aanwervingsplannen, wijzen eerder op een haperende arbeidsmarkt. De heersende onzekerheid drukt de aanwervingsplannen van de bedrijven, en die situatie zal de komende maanden niet meteen verbeteren.
10. Nieuwe belastingplannen
De federale regering is net gestart met een nieuwe begrotingsoefening waarbij ze op zoek gaat naar zeven miljard (wat allicht een voorbode is van nog grotere inspanningen in de komende jaren). Daarbij zal zo goed als zeker ook gezocht worden naar nieuwe inkomsten en/of besparingen op de steunmaatregelen voor bedrijven. Gezien de moeilijke economische toestand zou het een slecht idee zijn om de economie nog meer onder druk te zetten met ondoordachte nieuwe belastingmaatregelen, maar het blijft afwachten wat het politieke compromis op dat vlak zal opleveren.
Hoewel er nog geen sprake is van een recessie (een krimpende economie), blijft de economische situatie lastig. Het is weinig waarschijnlijk dat daar op korte termijn verandering in komt. De huidige vooruitzichten wijzen op aanhoudend magere economische groei en de vele onzekerheden die onze economie vandaag overschaduwen zullen ook niet meteen verdwijnen. Bedrijven moeten rekening houden met die onzekere omstandigheden, wat zich vertaalt in de noodzaak voor hogere buffers/reserves dan normaal, en waardoor flexibiliteit en aanpassingsvermogens nog belangrijker wordt.
