Begin januari haalde Aikido Security, een Gentse specialist in cybersecurity, als zevende techbedrijf in België de status van unicorn (een waardering van één miljard dollar). Dat past in de positieve trend van een toenemend aantal unicorns in ons land, maar is zeker geen reden voor euforie. In internationaal perspectief lopen we achter op dit vlak. Het succes van Aikido moet vooral een signaal zijn om veel meer in te zetten op ondernemerschap.
Weinig scale-ups
Het aantal unicorns is uiteraard vooral een symbool, en niet een absolute doelstelling op zich. Waar het echt om gaat, is een gezonde ondernemingsdynamiek waarbij er voldoende mensen een onderneming (durven) opstarten en waarbij die vervolgens voldoende groeimogelijkheden hebben. Bestaande ondernemingen zorgen uiteraard ook voor economische dynamiek (en zijn belangrijker voor de hele economie), maar een stevige start- en scale-updynamiek zorgt voor een vlottere introductie van nieuwe ideeën in een economie, wat zich op termijn vertaalt in een hogere productiviteit en meer economische mogelijkheden. Zeker in een snel veranderende wereld wordt die ondernemingsdynamiek nog belangrijker.
Er is de jongste jaren in ons land een iets positiever sentiment rond de start- en scale-up-scene, maar de pijnlijke realiteit is dat we op dat vlak duidelijk ondermaats blijven presteren. Qua aantal start-ups blijven we lager scoren dan gemiddeld, hoewel er op dat vlak wel wat tekenen van beterschap zijn. Maar zeker het doorgroeien van jonge ondernemingen blijft problematisch. In Europa zijn er enkel in Cyprus nog minder snelgroeiende jonge ondernemingen dan in België. Dat is nefast voor de innovatie, de productiviteit en uiteindelijk het economische potentieel in ons land.
Hindernissen voor ondernemerschap
De beperkte doorgroeimogelijkheden van start-ups is geen structurele eigenschap van onze economie, maar vooral een gevolg van allerlei hindernissen die we vooral zelf gecreëerd hebben. Denk daarbij aan de doorgeslagen regulering en administratieve lasten die ondernemen moeilijker maken, het gebrek aan concurrentie in bepaalde delen van onze markt waardoor bestaande ondernemingen al dan niet bewust ‘beschermd’ worden tegen nieuwkomers, de problematiek rond vergunningen, de set-up van onze arbeidsmarkt die er niet echt op gericht is om mensen op de meest geschikte plaats (in de meest productieve activiteiten) te krijgen, de moeizame faillissementsregeling die een soort trial-and-error-aanpak in ondernemerschap moeilijker maakt dan nodig…
Daarnaast zijn er ook nog specifieke problemen van financiering en marktomvang. Om echt door te groeien, vinden scale-ups in ons land vaak niet voldoende financiering. Dat is extra pijnlijk aangezien België een land van notoire spaarders is en er op zich geen gebrek aan kapitaal is. Denk bijvoorbeeld aan de meer dan 300 miljard op de klassieke spaarboekjes. Dat staat in schril contrast met de vrij beperkte bedragen aan risicokapitaal die voorhanden zijn.
Daarom zijn maatregelen nodig om een iets groter deel van de spaarvolumes richting meer risicovolle investeringen te ‘nudgen’. Dat kan onder meer via een aangepaste (minder risico-averse) rol van de publieke investeringsvehikels of andere maatregelen waarbij de overheid een deel van het risico op zich neemt. Verder is de Belgische markt te klein voor echt sterke groei en blijft de Europese markt te gefragmenteerd. Zowel voor financiering als voor een grotere marktomvang moet een verder afgewerkte Europese eenheidsmarkt een belangrijk deel van de oplossing zijn. Dat werd tijdens de Europese top in Alden-Biesen op tafel gelegd. Maar nu moeten er concrete stappen volgen.
Strategie voor meer ondernemerschap
Het succes van Aikido, en de andere unicorns, kan geen reden zijn om achterover te leunen, maar moet eerder worden geïnterpreteerd als een bewijs dat succesvol ondernemen hier ook kan, ondanks alle hindernissen. Als we die hindernissen zouden wegwerken (of tenminste gevoelig verlagen), zou er veel meer mogelijk moeten zijn. Daar ligt een belangrijk potentieel voor meer welvaart in ons land.
Limburgs Tech Manifest
Op initiatief van Voka – KvK Limburg bundelen de belangrijkste Limburgse spelers hun krachten om het starters- en scale-uplandschap in Limburg te versterken en drempels rond financiering, talent en beleid weg te werken.
Binnen Vlaanderen telde Limburg 169 start-ups in 2024. Het aantal is kleiner dan in Oost-Vlaanderen of Antwerpen, maar de Limburgse hoofdstad Hasselt springt eruit met een hoge conversiegraad van start-up naar scale-up – hoger dan Antwerpen en Leuven. Dit bewijst dat Limburg, hoewel kleiner in schaal, bijzonder efficiënt is in het begeleiden van jonge bedrijven naar doorgroei. Met sterke campussen en incubatoren (Corda, Thor, Health Campus) en een ondernemend ecosysteem heeft de provincie alle troeven om een compacte maar performante innovatiehub te worden.
Met de ondertekening van het Tech Manifest zetten ondernemingen, kennisinstellingen en beleidsmakers Limburg resoluut op de kaart als een regio die starters vleugels geeft.
