Overal ter wereld zijn de rentes de voorbije maanden aan een stevige opmars bezig. De rentetarieven zijn terug opgelopen tot niveaus van vóór de bankencrisis. Daarmee lijkt de periode van goedkoop geld definitief ten einde te zijn gekomen. Helaas lijkt deze rentestijging de plannen voor de sanering van de financiële situatie van de overheden midscheeps te torpederen… Maar zit er ook een zilveren randje aan de rentestijging?
Stijging rente terugkeer naar normaliteit
Voor wie de lage rentestanden van de voorbije jaren als de norm was gaan zien, komt de stijging van de rente misschien als een verrassing. Maar voor de meeste economen gaat het hier eerder om een terugkeer naar een normale situatie. Juist de afgelopen decennia van ultralage rente vormden een aberratie! Ze waren het gevolg van de overmatige geldcreatie waarmee de centrale banken de liquiditeitscontractie, die volgde op de implosie van het banksysteem, bestreden. Toch was deze uitbreiding van de geldhoeveelheid door de fameuze ‘Quantitative easing’-operaties van de centrale banken in eerste instantie een goed antwoord op de financiële noodsituatie die de bankencrisis vormde. Het alternatief van niet ingrijpen had ons waarschijnlijk regelrecht in een diepe depressie gesleurd.
Alleen werd de fout gemaakt om, eens de ergste bankenpijn bedwongen leek en de liquiditeitssituatie zich normaliseerde, deze politiek veel te lang verder te zetten. Zo boden de centrale banken een al te makkelijke uitweg aan overheden om hun begroting niet op orde te zetten, want “het kost toch niks om te lenen”. Deze uitleg blijkt nu maar gedeeltelijk te kloppen: de vele leningen uit deze periode komen nu op vervaldag en dienen aan veel hogere rentevoeten te worden geherfinancierd, waardoor de ‘free lunch’ nu ex-post toch een stevig prijskaartje krijgt. Daarnaast heeft dit gratis geld ook tot heel wat misstanden in de financiële markten geleid, waarbij de prijzen van een aantal activa kunstmatig tot een te hoog niveau werden opgeklopt. Vooral de herneming van massale QE-operaties bij het uitbreken van de Covid-epidemie, vindt in de ogen van veel financiële economen geen genade.
Boontje komt om zijn loontje?
De reden dat QE zo lang kon worden volgehouden zonder ogenschijnlijk nadelige gevolgen was in essentie dat de inflatie, die normaliter een gevolg moet zijn van overmatige geldcreatie, lange tijd uitbleef. De tegenwind van een zeer matige groei en deflatoire import uit lageloonlanden (China in het bijzonder) bleek sterker dan de inflatoire effecten van een surplus aan liquiditeit. En dus hoopten deze overtollige liquiditeiten zich op in alle hoeken van het financieel systeem: van aanzwellende volumes op spaarboekjes tot sterk stijgende vastgoedprijzen, overgewaardeerde aandelenverhalen en crypto-experimenten.
Dat veranderde na Covid: de crisis in de aanvoerlijnen en later de stijging van de energieprijzen hebben het inflatoire spook uit de fles gejaagd. Het prijspeil ligt nu zo’n 30% hoger dan bij het begin van dit decennium. Welke maatschappelijke ravage het aanhoudend accommoderen van onhoudbare tekorten door de centrale banken heeft losgelaten, is intussen meer dan duidelijk in de scherpe koopkrachtdiscussie. Wel heeft de toenemende geldvraag om deze duurdere aankopen te kunnen betalen intussen de overtollige liquiditeiten opgeslorpt. Voeg daar nog de hoog blijvende geldhonger van de overheden en de enorme financieringsbehoeftes van de AI-spelers aan toe, en je krijgt wat we nu meemaken: de rente, die niets anders is dan de prijs van geld, stijgt.
Daarmee reageert de rente zoals elke prijs finaal op de nieuwe realiteit van de veranderde vraag-aanbodverhoudingen naar kapitaal. Nu er niet langer een teveel aan kunstmatig gecreëerd geld is, stijgt de prijs ervan. Vervelend voor wie met een hoge schuldenlast kampt, goed voor de financier die zijn tegoeden uitleent. Maar vooral op termijn goed voor een efficiënte allocatie van kapitaal. De ‘bond vigilantes’ krijgen weer de mogelijkheid hun traditionele functie, het disciplineren van debiteuren die zich aan buitensporige ontlenen te buiten gaan, op te nemen. En dat werd hoog tijd. Alleen zou de aanpassing aan deze nieuwe realiteit wel eens erg pijnlijk kunnen zijn.
Bart Mortier, Kantoordirecteur Oost- en West-Vlaanderen
CapitalatWork NV
