Eén op de vijf werkende Vlamingen combineert vandaag werk met de zorg voor een zieke naaste of een kind met een beperking. Mantelzorg is daarmee geen randfenomeen, maar een structurele realiteit op onze arbeidsmarkt. Toch ontbreekt het in veel ondernemingen nog aan een gericht beleid. Voor Hilde Weckhuysen van Mantelzorgnetwerk is dat een gemiste kans. Een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid is geen extraatje, maar een investering in retentie, veerkracht en duurzaam talentbeleid.
Geen luxe, maar noodzaak
Al meer dan tien jaar ondersteunt Hilde Weckhuysen, stafmedewerker bij Mantelzorgnetwerk, organisaties die werk willen maken van een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid. Mantelzorg wordt nog te vaak verkeerd ingeschat. “Men denkt vaak dat mantelzorgers gepensioneerden zijn. Maar één op de vijf Vlamingen is een werkende mantelzorger. Dat is geen marginale groep,” benadrukt Weckhuysen. Ook de verwachtingen rond flexibiliteit worden overschat.
“Werkgevers denken te vaak dat men op alle vragen van mantelzorgers direct moet ingaan. Maar dat is niet zo. Mantelzorgers willen geen voorkeursbehandeling maar vooral erkenning en waardering voor de mantelzorgrol op de werkvloer. Dit respect verhoogt de bespreekbaarheid en het wederzijds zoeken naar oplossingen.” Die erkenning ontbreekt vandaag vaak. Mantelzorg komt zelden spontaan ter sprake tijdens sollicitatie- en functioneringsgesprekken, uit vrees om als minder inzetbaar te worden gezien. “Door simpelweg te communiceren: wij zijn een mantelzorgvriendelijke organisatie, bespreek het gerust met je leidinggevende, dat is al een vorm van erkenning. Dat maakt het voor mensen veel gemakkelijker om ervoor uit te komen.”
Wanneer werknemers de combinatie van werk en zorg niet meer aankunnen, dreigt uitval of vertrek. Dat betekent verlies van kennis en ervaring. In deze arbeidsmarkt kan je je dat eigenlijk niet permitteren.
Hilde Weckhuysen, stafmedewerker Mantelzorgnetwerk
Van kwetsbaarheid naar competentie
Mantelzorg wordt nog te vaak benaderd vanuit kwetsbaarheid, terwijl het ook talent versterkt. “Ze willen vooral niet als kneusjes of zwak gezien worden,” zegt Weckhuysen. “Nochtans scherpt intensieve mantelzorg net een reeks vaardigheden aan waar je als werkgever veel aan hebt.” Organisatietalent, multitasking, relativeringsvermogen, empathie en samenwerkingsvaardigheden: het zijn competenties die rechtstreeks inzetbaar zijn op de werkvloer. “Dat zijn stuk voor stuk skills die bijzonder waardevol zijn op de werkvloer.” De boodschap is duidelijk: zie mantelzorgers niet in de eerste plaats als een risico, maar als medewerkers met extra bagage.
Veel werkgevers zeggen: wij keuren tijdskrediet snel goed. Maar dat is niet altijd de beste oplossing.
Hilde Werkhuysen, stafmedewerker Mantelzorgnetwerk
Bestaande verlofstelsels zijn niet altijd het antwoord
De reflex om automatisch door te verwijzen naar tijdskrediet of thematische verlof (mantelzorgverlof, medische bijstand, palliatief verlof) is niet altijd de juiste oplossing. Weckhuysen herkent dit: “Veel werkgevers zeggen: wij keuren tijdskrediet snel goed. Maar dat is niet altijd de beste oplossing.” Werk biedt immers ook structuur, sociale contacten en mentale veerkracht. “Is het de job die iemand uitput? Of is het de thuissituatie? Als je dan zegt: neem tijdskrediet om voor je mama te zorgen, dan duw je iemand misschien net meer in eenzaamheid of zelfs in een burn-out.” Voor Weckhuysen vraagt dit om dialoog in plaats van standaardoplossingen. “We zeggen ook tegen mantelzorgers: kijk naar wat haalbaar is in functie van je zorgrol. Sommige jobs laten veel thuiswerk toe, andere niet. Wees realistisch in wat je vraagt én in wat je aankan.”
De werkgever als hefboom
Werkgevers spelen een sleutelrol in het zichtbaar maken van mantelzorg. Vanuit Weckhuysen haar praktijkervaring bij Mantelzorgnetwerk ziet ze hoe groot het verschil kan zijn wanneer een organisatie het thema actief oppakt. “Op reguliere infosessies/webinars van de mantelzorgerverenigingen ontmoeten wij een beperkt aantal werkende mantelzorgers. Als deze initiatieven kunnen plaats vinden op de werkvloer en aangeboden worden door de werkgever ligt dit bereik pakken hoger. Voor haar is het een quick win: “Je zet in op mantelzorg én je biedt erkenning en waardering.” Steeds meer organisaties zetten stappen, onder meer via onboarding, interne sensibilisering en meertalige sessies. Ook inclusie is daarbij een aandachtspunt.
Van sensibilisering naar structureel beleid
Bewustmaking alleen volstaat niet. Vanuit de ervaring in het begeleiden van ondernemingen wijst Weckhuysen op de nood aan een structurele aanpak. “Een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid steunt op drie pijlers: Eerst heb je visieontwikkeling: als organisatie duidelijk maken dat je dit belangrijk vindt. Ten tweede een cultuur van bespreekbaarheid creëren. En ten derde maatregelen op maat.” Die maatregelen kunnen wettelijk, organisatiegebonden of individueel zijn. In de praktijk ziet Weckhuysen dat de grootste impact vaak in relatief eenvoudige ingrepen zit. “Werkgevers denken soms dat het veel tijd en inspanning vraagt. Terwijl je met kleine acties al een groot verschil kan maken.”
Investeren in retentie en veerkracht
De combinatie van werk en zorg zal de komende jaren alleen maar toenemen. Weckhuysen wijst daarbij op demografische evoluties en langere loopbanen. “We moeten allemaal langer werken. Dus de kans dat we mantelzorger worden, wordt sowieso groter.” Tegelijk ziet ze hoe het arbeidsmarktbeleid inzet op re-integratie en het beperken van langdurige uitval. “Zie hen niet in de eerste plaats als kwetsbare mantelzorgers, maar als mensen die door hun situatie net heel wat bagage en extra skills hebben opgebouwd.”
Ook bij jongeren is mantelzorg geen uitzonderlijk fenomeen meer vertelt ze: “Eén op de vijf studenten is vandaag mantelzorger. Dat betekent dat zij als mantelzorger de arbeidsmarkt op komen.” Mantelzorg is dus geen latere carrièrefase, maar een realiteit die alle generaties raakt.
Eén op de vijf studenten is vandaag mantelzorger. Dat betekent dat zij als mantelzorger de arbeidsmarkt op komen.
Hilde Weckhuysen, stafmedewerker Mantelzorgnetwerk
Maatschappelijk kapitaal dat we niet mogen verliezen
Mantelzorg is bovendien een economische factor van betekenis. Weckhuysen verwijst naar cijfers die de omvang van het fenomeen scherp stellen: de economische waarde van mantelzorgers wordt geschat op het equivalent van 121.000 voltijdse arbeidskrachten. De maatschappelijke kost van burn-out en langdurige uitval loopt op tot 11,38 miljard euro per jaar. “Als we het hebben over maatschappelijk verantwoord ondernemen, dan hoort mantelzorg daar absoluut bij,” benadrukt Weckhuysen. “Mantelzorgers vertegenwoordigen een enorm maatschappelijk kapitaal.” Dat kapitaal behouden vraagt volgens haar een duidelijke preventieve aanpak binnen ondernemingen. “Kan je als werkgever zorgen dat mantelzorgers niet uitvallen en zo lang mogelijk aan het werk blijven? Dat is het allerbelangrijkste.” De conclusie van Weckhuysen is duidelijk: zorgen voor mantelzorgers is geen soft beleid, maar strategisch personeelsbeleid.
Meer weten hoe je concreet aan de slag kan gaan met een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid? www.mantelzorgvriendelijkondernemen.be, het platform voor werkgevers met tools en webinars voor HR en vormingsaanbod voor mantelzorgers op de werkvloer.
