In de begrotingsdiscussie die stilaan terug op gang komen op de verschillende overheidsniveaus dreigt er ook gekeken te worden naar de steunmaatregelen voor O&O (onderzoek en ontwikkeling). Daarmee dreigen we onszelf in de voet te schieten. De toegenomen inspanningen op het vlak van O&O zijn één van de succesverhalen van ons economisch beleid van de voorbije twintig jaar, zowel op Belgisch als op Vlaams niveau.
Begin jaren ‘00 lagen de totale uitgaven voor O&O (van overheden, kennisinstellingen en bedrijven samen) in België op het Europese gemiddelde, terwijl die in Vlaanderen net iets hoger lagen. Sindsdien zijn de O&O-uitgaven in Europa gemiddeld met een kwart toegenomen, terwijl in België en Vlaanderen een stijging met respectievelijk 80 en 70% te noteren viel. Na een paar Duitse, Zweedse en Oostenrijkse regio’s is Vlaanderen vandaag de zesde regio in Europa qua O&O-uitgaven. Veel van onze economische successen, onder meer in de biotech, de chiptechnologie en de farma, vertrekken vanuit een sterke kennisbasis.
Dat moet ook het model zijn voor onze toekomstige welvaartscreatie: vanuit onze sterke researchcapaciteiten oplossingen uitwerken voor de grote transities die aan de gang zijn in de wereldeconomie, zoals de demografische transitie (en onder meer de uitdagingen rond gezondheid en zorg die daarmee gepaard gaan), de duurzame transitie, de energietransitie en de digitale transitie. Voor dat soort grote veranderingen, waarvan er vandaag opmerkelijk veel volop doorkomen, moeten de oplossingen nog uitgewerkt worden. Dat suggereert een groot economisch potentieel voor O&O en innovatie, waarop we volop moeten blijven inzetten.
Innovatie-uitdagingen
Vlaanderen en België horen bij de Europese top qua O&O-inspanningen, maar dat betekent nog niet dat we ook top zijn in effectieve innovatie. Kenmerkend voor onze innovatie-inspanningen, en ook de daaraan gekoppelde innovatiesteun, is dat ze heel geconcentreerd zitten in een beperkt aantal sectoren/activiteiten bij een beperkt aantal bedrijven. Dat is op zich niet onlogisch gezien O&O in bepaalde activiteiten heel kapitaalintensief kan worden, en dus haast per definitie geconcentreerd zit. Niettemin zou het meer opleveren voor onze economie mochten de innovatie-inspanningen ook breder verspreid raken doorheen onze hele economie. Klassiek daarbij is de kloof tussen de grote bedrijven en de kmo’s. Maar gezien kmo’s verantwoordelijk zijn voor meer dan de helft van de activiteit in onze economie, blijft het belangrijk om die ook mee te krijgen in de innovatie.
Daarnaast laten we kansen liggen in de vertaling van onderzoeksresultaten naar economische activiteiten. Het meest sprekende voorbeeld daarvan is imec, wereldtop in onderzoek rond chiptechnologie, terwijl het Europese bedrijf dat daar het meest mee doet in Europa (ASML) in Nederland zit. Uiteraard hebben we ook in onze regio economische activiteiten op basis van het werk van imec, maar dat zou nog veel meer moeten kunnen zijn. De economische valorisatie van onze O&O-inspanningen moet beter kunnen. Dat heeft te maken met te strakke regulering, moeilijke financiering voor groeibedrijven en allerlei andere hindernissen voor ondernemerschap, maar dat soort hindernissen kan weggewerkt worden. Daar moet de focus liggen.
De economische valorisatie van onze O&O-inspanningen moet beter kunnen
Meer O&O, niet minder
Tijdens de komende begrotingsdiscussies dreigt de O&O-steun op tafel te komen als besparingsoptie. Dat is ronduit bizar. Veruit het grootste deel van onze overheidsuitgaven doet weinig of niks om ons economisch potentieel echt te versterken. O&O-steun doet dat net wel, en is op die manier een krachtig instrument voor toekomstige welvaartscreatie. We moeten inderdaad bekijken hoe we die middelen nog effectiever kunnen inzetten, maar tegelijkertijd zouden we ook moeten gaan voor nog meer inspanningen op dat vlak.
Vandaag hebben we qua O&O aansluiting gevonden bij de Europese top, maar we zouden moeten durven mikken op de wereldtop op dat vlak. Dat vereist meer O&O en innovatie, niet minder. Het debat moet gaan over hoe we innovatie beter kunnen verspreiden doorheen onze economie en hoe we die veel meer kunnen vertalen in effectieve economische activiteit, niet over hoeveel we kunnen besparen op de O&O-middelen.
