Column van Daan Aeyels voor Sociaal.Net
Onderhoudswerken
Ik word ouder. Terugtrekkende haarlijn en puberende kinderen. Niets levensbedreigends. Niets dramatisch. Geen behoefte om plots over mijn prostaat te beginnen tegen onbekenden. Gewoon onderhoudswerken aan een lichaam dat stilaan meer kilometers op de teller heeft dan voorzien in de garantie. Gedekt door wat extra verzekering doorheen de ziekenhuisgangen.
‘Ons kent ons, zo gaat dat.’
Ik koos de lokale afdeling van een uit de kluiten gewassen ziekenhuis. Gratis parking en de schoonbroer van een ex-collega die er arts-specialist is. Die wogen zwaarder door dan pakweg zorgkwaliteit.be. Ons kent ons, zo gaat dat.
De voorbije maanden passeerde ik langs gastro-enterologie, urologie, dermatologie, spoedgevallen en nog wat witte jassen. Ze brachten allemaal goed nieuws. Na maanden wachten, tig telefoons en meer papieren vragenlijsten.
Extra laagje comfort
De belangrijkste vraag draaide telkens om mijn hospitalisatieverzekering. Als je die hebt, krijg je dat extra laagje comfort waar je op je vijftig naar verlangt. Een kamer alleen.
Niet dat je Booking.com-gewijs het aantal vierkante meters kan aanvullen met inloopdouche of welnesscentrum. Laat staan dat je kan filteren op de reviews van eerdere patiënten. Wel geniet je van een zorgeloze ziekenhuisopname waar alles voor en na netjes terugbetaald wordt.
Of die ziekenhuisopname nodig is voor je gezondheid, doet niet terzake. Als ze maar gedekt is door de kleine lettertjes. Tot mijn verbazing genoot ik van een bed in een ruime eenpersoonskamer terwijl dat helemaal niet nodig was. Er waren die dag nog drie andere kamers beschikbaar.
Veilig in het ziekenhuisbed
Wanneer nog maar het minste wolkje aan de horizon verschijnt, willen we in het ziekenhuisbed. We verwachten dat een ziekenhuis er altijd is. Altijd open. Altijd bereikbaar. Altijd dichtbij. Altijd plaats. Een ziekenhuisbed geeft ons een gevoel van veiligheid. Zekerheid.
‘Toch organiseren we gezondheidszorg alsof meer ziekenhuis gelijkstaat aan meer gezondheid.’
Tegelijk is het de plek waar niemand wil zijn. Niemand droomt van een opname. Niemand hoopt op een bed. Niemand wil een klantenkaart van de dagkliniek. Een ziekenhuis is geen bestemming. Het is een nooduitgang. En toch organiseren we gezondheidszorg alsof meer ziekenhuis gelijkstaat aan meer gezondheid.
Gidsland Nederland
De Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) publiceerde cijfers die deze paradox pijnlijk concreet maken. Hou er even de uw aandacht bij: in 2023 ging zowat 32 procent van de 40 miljard RIZIV begroting naar de ziekenhuisfacturen van de Belgen. Dat is substantieel meer dan pakweg Nederland: daar volstond 18 procent.
‘Blijkbaar heb je niet op elke straathoek een ziekenhuis nodig om goede zorguitkomsten te halen.’
En al is elke vergelijking gedoemd om wat mank te lopen, laten we ons toch eens even naast onze Noorderburen zetten. Per inwoner kost een gemiddeld Belgisch ziekenhuisbed 1462 euro per jaar. In Nederland heb je er eentje voor 867 euro. Toch leven Nederlanders even lang als Belgen in goede gezondheid: net geen 78 jaar. Zuiniger Nederland heeft zelfs een van de laagste sterftecijfers na ziekenhuisopname voor een hartaanval of beroerte. Kortom: ook al investeer je als overheid minder in intramurale zorg, ze kan nog steeds uiterst performant zijn.
Comfortabele loungestoel
Nederland haalt die resultaten met minder ziekenhuisbedden per duizend inwoners: 2,3 tegenover 5,4. Wat doen wij met dubbel zoveel bedden? De gemiddelde bezettingsgraad van Belgische ziekenhuisbedden bedraagt ongeveer 63 procent. Anders gezegd: meer dan één op drie bedden staat leeg.
Toch word ik voor een relatief eenvoudige ingreep in een ziekenhuisbed gelegd. Of beter: ik lig in een comfortabele loungestoel terwijl de ziekteverzekering een dagopname financiert. Als patiënt voel ik die prijs nauwelijks. De factuur verdwijnt grotendeels achter de verzekering. Maar betalen doen we allemaal.
Grote kost
De kost van zo’n ziekenhuiszorg is groot: met de 6,5 miljard euro die in ons land elk jaar méér uitgeeft aan ziekenhuizen dan Nederland, kunnen andere noden geledigd worden. Stel dat we dat bedrag besteden aan gezondheid versterken zodat we een onnodige ziekenhuisopname vermijden? Of aan ambulante zorg in plaats van aan een ziekenhuisbed. Zou dat leiden tot betere resultaten?
Nederland besteedt iets meer dan 5 procent van het gezondheidsbudget aan preventie tegenover minder dan 2 procent in België. Het aantal onnodige hospitalisaties ligt bij onze Noorderburen een pak lager. Dat kan je goed inschatten door te kijken naar ziektes die perfect opgevolgd kunnen worden door de huisarts, maar waarvoor toch een ziekenhuisopname ingezet wordt. Diabetes is daar een mooi voorbeeld van. In België worden voor die ziekte 152 per 100.000 volwassenen opgenomen in het ziekenhuis. In Nederland ligt dat cijfer meer dan drie keer lager: 42 per 100.000 inwoners.
En ja, in Nederland zijn er pittige wachtlijsten. Maar die worden vooral ingezet als instrument tegen overconsumptie en onnodige ziekenopnames. De wachtlijsten zijn er voor aandoeningen waar van de medische richtlijnen zeggen dat je beter wacht met opereren. Wij doen het omgekeerde.
Last but not least: bij onze Noorderburen ligt het aantal voorkombare overlijdens 20 procent lager dan bij ons. We betalen dus niet enkel de begroting en de ziekenhuisfactuur. We betalen ook met onze gezondheid.
Meer gezondheid
We discussiëren voortdurend over hoe toegankelijk ziekenhuizen moeten zijn. De juiste vraag zou moeten zijn hoe weinig we ze nodig hebben. De beste spoeddienst is niet degene die iedereen ontvangt. Het is degene waar minder mensen terechtkomen. We organiseren ziekenhuizen alsof elk bed goud waard is, terwijl een derde van die bedden leeg staat.
‘Een modern gezondheidssysteem meet zijn succes niet aan het aantal bedden dat het vult, maar aan het aantal mensen dat gezond genoeg blijft om er nooit in terecht te komen.’
Een modern gezondheidssysteem meet zijn succes niet aan het aantal bedden dat het vult, maar aan het aantal mensen dat gezond genoeg blijft om er nooit in terecht te komen. Misschien is de grootste uitdaging van onze ziekenhuizen niet hoe we meer capaciteit bouwen, maar hoe ze bijdragen aan meer gezondheid voor onze bevolking.
