Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM): de meest gestelde vragen

In de volgende stap dien je na te gaan of de goederen die je importeert onderhevig zijn aan de CBAM-verplichtingen. In principe is het zo dat de douane je op hoogte stelt of je CBAM-goederen importeert en de verplichtingen die daarmee gepaard gaan. Als je nog niet bent gecontacteerd kan je er vanuit gaan dat je niet CBAM-plichtig bent. Ook bedrijven die nu nog niet importeren vanuit een derde land, maar dat in de toekomst van plan zijn, zullen geïnformeerd worden. Mocht je geen bericht hebben ontvangen en je twijfelt of je al dan niet CBAM-plichtig bent kan je onderstaande lijst raadplegen en contact opnemen met de CBAM-autoriteit via info.cbam@health.fgov.be of 02 524 96 55.

Of je al dan niet CBAM-plichtig bent hangt af van de GN-codes die aan je goederen zijn toegewezen. Als je geïmporteerde goederen op onderstaande lijst staan, dan ben je CBAM-plichtig. CBAM is uitsluitend van toepassing op goederen met deze GN-codes. Geïmporteerde goederen met een GN-code die niet op de lijst staat, vallen niet onder CBAM, ook niet als er een CBAM-goed is in verwerkt. De vereenvoudigde lijst van de CBAM-producten vind je hieronder. Een meer gedetailleerde lijst vind je in bijlage 2 van de CBAM-verordening.

CBAM goederen:

• Aluminium
  • Tariefpost: 7601, 7603, 7604, 7605, 7607, 7608, 7610, 7612, 7614, 7616
  • Goederencode: 76090000, 76110000, 76130000
• Elektriciteit
  • Goederencode: 27160000
• Ijzer & staal
  • Hoofdstuk: 72 – Uitgezonderd van (7202 2, 7202 30 00, 7202 50 00, 7202 70 00, 7202 80 00, 7202 91 00, 7202 92 00, 7202 93 00, 7202 99, 7202 99 10, 7202 99 30, 7202 99 80, 72024)

  • Tariefpost: 7301, 7302, 7303, 7304, 7305, 7306, 7307, 7308, 7309, 7310, 7311, 7318, 7326

• Meststoffen
  • Tariefpost: 2814, 3102, 3105 (uitgezonderd 31056000)
  • Goederencode: 28080000, 28342100
• Chemische stoffen
  • Goederencode: 28041000

Uitzonderingen:

Er zijn enkele derde landen en gebieden die zijn uitgezonderd van de CBAM-verplichtingen omdat daar al een equivalent van de CO2-prijs van toepassing is. Dit geldt voor IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland, Büsingen, Helgoland, Livigno, Ceuta en Melilla.

De drempel van €150 per zending werd vervangen door een jaarlijkse drempel van 50 ton CBAM-goederen per importeur. Bedrijven die minder dan 50 ton per jaar importeren, worden vrijgesteld.

Als je zelf de douaneaangiften indient of gebruikmaakt van een directe douanevertegenwoordiger kun je direct doorgaan naar stap 2. In beide gevallen ben je als importeur zelf de CBAM-aangever. 

Als je samenwerkt met een indirecte douanevertegenwoordiger neem je best eerst contact op met hen aangezien zijn normaal gezien direct kunnen bevestigen of je geïmporteerde goederen al dan niet onder CBAM vallen. Bovendien kan de indirecte douanevertegenwoordiger optreden als CBAM-aangever op voorwaarde dat je bedrijf in Europa gevestigd is en zij hiermee instemmen. Indien ze niet akkoord gaan (wat hun volste recht is), word jij automatisch de CBAM-aangever. Ook als de indirecte douanevertegenwoordiger niet akkoord gaat, is het wel hun plicht je te informeren over de CBAM-goederen die je importeert en de bijhorende wettelijke verplichtingen. Als je buiten de EU gevestigd bent, fungeert de indirecte douanevertegenwoordiger altijd als de CBAM-aangever. 

Het is belangrijk om hier te benadrukken dat de CBAM-aangever verantwoordelijk is voor de juistheid van de gegevens in het CBAM-rapport. Als deze gegevens onjuist zijn, kan de CBAM-autoriteit (FOD Volksgezondheid) de CBAM-aangever aanspreken en hem de mogelijkheid bieden om de gegevens te corrigeren via een correctieprocedure.

Kan een andere derde partij fungeren als CBAM-aangever? 

Neen, enkel de importeur en de indirecte douanevertegenwoordiger kunnen toegang krijgen tot het CBAM-overgangsregister en de nodige CBAM-rapporten indienen. Consultants of andere neutrale partijen kunnen dus niet fungeren als CBAM-aangever. 

Wie vanaf 1 januari 2026 meer dan 50 ton CBAM-goederen per jaar wil importeren naar de EU, moet zijn toegelaten als 'CBAM-aangever' of een indirecte vertegenwoordiger inschakelen die is toegelaten. Bij de invoeraangifte controleert de Douane of de importeur of indirecte douanevertegenwoordiger een toegelaten CBAM-aangever is. Zo niet, dan worden de goederen niet vrijgegeven voor het vrije verkeer.

Als je nog niet kunt inschatten of je in 2026 meer dan 50 ton CBAM-goederen zult invoeren – of wanneer je die drempel precies zult overschrijden – is het belangrijk om hier tijdig rekening mee te houden. Van zodra je totale invoer meer dan 50 ton bedraagt, ben je verplicht te beschikken over een geldige CBAM-toelating. Zonder deze toelating mag je geen bijkomende CBAM-goederen meer importeren.

De volgende stap die je dient te ondernemen is het verzamelen van informatie bij de CBAM-producent om op basis daarvan het CBAM-rapport te kunnen invullen. De belangrijkste gegevens die je nodig hebt zijn de ingebedde emissies. De Europese Commissie heeft "guidance documenten” ontwikkeld om importeurs en CBAM-producenten zo goed mogelijk te ondersteunen hierin en heeft daarnaast ook een communicatietemplate opgesteld om de gegevensuitwisseling tussen jou en de CBAM-producent te vergemakkelijken. Het gebruik van het template is optioneel, maar wordt sterk aanbevolen. Aan de hand van een ingevuld communicatietemplate kan je het CBAM-rapport invullen. 

Welke gegevens heb je nodig?

Ingebedde emissies: 

De ingebedde emissies bestaan uit drie soorten emissies: 

• De directe emissies die vrijkomen bij het productieproces en bij de productie van warmte die wordt gebruikt in het productieproces, onafhankelijk van de locatie van de productie van deze warmte.
• De indirecte emissies die vrijkomen bij de productie van elektriciteit die gebruikt wordt in het productieproces, onafhankelijk van de locatie van de productie van deze elektriciteit
• De directe en indirecte emissies van de relevante inputmaterialen (precursoren). Dat zijn materialen die worden gebruikt in het productieproces, bijvoorbeeld als grondstof of hulpstof. Als dat ook CBAM-goederen zijn moeten die emissies ook meegeteld worden. 

Voor de rapportage van de ingebedde emissies is het noodzakelijk om ook informatie te verzamelen over de productie-installaties en de productieprocessen. 

Bij de rubriek – “Vragen over de te verzamelen data” gaan we dieper in op de ingebedde emissies en hoe die te rapporteren en te bepalen. 

Koolstofprijs in land van oorsprong:

Daarnaast dien je ook te achterhalen of er al een koolstoftaks is betaald in het land waar de CBAM-goederen worden geproduceerd. Dit kan leiden tot een vermindering van de CBAM-verplichting in de definitieve periode vanaf 2026. Het is ook verplicht om hierover te rapporteren tijdens de overgangsperiode indien het van toepassing is uiteraard. 

Een toegelaten CBAM-aangever die binnen een kalenderjaar meer dan 50 ton CBAM-goederen heeft ingevoerd, dient een CBAM-aangifte in. Dit geldt ook voor een indirect douanevertegenwoordiger die importeurs vertegenwoordigt die bij hen niet, maar in totaal wel, meer dan 50 ton goederen hebben ingevoerd. De aangifte volgt na afloop van dat kalenderjaar en gebeurt in het CBAM-register. De deadline voor het doen van een aangifte is 30 september van het volgende jaar. De eerste CBAM-aangifte betreft importjaar 2026 en dient de CBAM-aangever dus uiterlijk 30 september 2027 in. De CBAM-aangifte omvat alle CBAM-goederen die in het voorgaande kalenderjaar zijn ingevoerd. De datum waarop de goederen in het vrije verkeer zijn gebracht is bepalend.

De aangifte bevat:

• Totale hoeveelheid geïmporteerde CBAM-goederen 
• Ingebedde emissie voor iedere soort CBAM-goederen 
• Ingebedde gratis toewijzing voor idere soort CBAM-goederen 
• Koolstofprijs betaald in land van oorsprong
• Aantal in te leveren CBAM-certificaten 

Meer informatie over de CBAM-aangift vind je hier. 

CBAM-aangevers kopen CBAM-certificaten aan via het CBAM-register. De Europese Commissie ontwikkelt hiervoor een verkoopplatform (verwachte start: 2027). Op dit platform kunnen toegelaten CBAM-aangevers onbeperkt CBAM-certificaten kopen. Betaling vindt plaats bij aankoop. De certificaten worden gestort op de rekening van de CBAM-aangever in het CBAM-register. CBAM-certificaten zijn niet verhandelbaar.De aankoop voor de ingebedde emissies van goederen die vanaf 1 januari 2026 zijn ingevoerd start in 2027.

Meer informatie hierover vind je hier. 

CBAM is een invoerheffing op producten met een hoge koolstofuitstoot die geïmporteerd worden binnen de EU, vastgelegd in Verordening EU 2023/956. Op deze manier zet de EU een prijs op de koolstof die wordt uitgestoten tijdens de productie van goederen buiten de EU. Concreet betekent dat als je CBAM-goederen importeert (geproduceerd buiten de EU) je CBAM-certificaten zal moeten aankopen in functie van de emissies die zijn gegenereerd bij de productie van die goederen. Het effectief aankopen van certificaten wordt pas verplicht in 2026 wanneer CBAM definitief van kracht gaat. Op dit moment is enkel een kwartaalrapportage verplicht.

Het primaire doel van CBAM is het gelijkstellen van de koolstofprijs tussen de in de EU geproduceerde producten en geïmporteerde producten en moet gezien worden als aanvulling van het “EU Emissions Trading System”. Dit is een systeem waarbij Europese bedrijven die meer uitstoten dan hun uitstootlimiet, emissierechten dienen aan te kopen. Dit zadelt Europese bedrijven op met een concurrentienadeel ten opzichte van bedrijven in landen met minder ambitieuze klimaatwetgeving, wat kan leiden tot koolstoflekkage. Dit fenomeen doet zich voor wanneer bedrijven hun productie verhuizen naar derde landen om zo strenge regelgeving te ontwijken en kosten-effectiever te produceren. Met CBAM beoogt de EU dit te voorkomen en indirect bij te dragen aan de vergroening van de industrie in derde landen. 

CBAM goederen:

• Aluminium
  • Tariefpost: 7601, 7603, 7604, 7605, 7607, 7608, 7610, 7612, 7614, 7616
  • Goederencode: 76090000, 76110000, 76130000
• Elektriciteit
  • Goederencode: 27160000
• Ijzer & staal 
  • Hoofdstuk: 72 – Uitgezonderd van (7202 2, 7202 30 00, 7202 50 00, 7202 70 00, 7202 80 00, 7202 91 00, 7202 92 00, 7202 93 00, 7202 99, 7202 99 10, 7202 99 30, 7202 99 80, 72024)

  • Tariefpost: 7301, 7302, 7303, 7304, 7305, 7306, 7307, 7308, 7309, 7310, 7311, 7318, 7326

• Meststoffen
  • Tariefpost: 2814, 3102, 3105 (uitgezonderd 31056000)
  • Goederencode: 28080000, 28342100
• Chemische stoffen
  • Goederencode: 28041000

Of je al dan niet CBAM-plichtig bent hangt af van de GN-codes die aan je goederen zijn toegewezen. Als je geïmporteerde goederen op bovenstaande lijst staan, dan ben je CBAM-plichtig. CBAM is uitsluitend van toepassing op goederen met deze GN-codes. Geïmporteerde goederen met een GN-code die niet op de lijst staat, vallen niet onder CBAM, ook niet als er een CBAM-goed is in verwerkt. De vereenvoudigde lijst van de CBAM-producten vind je hieronder. Een meer gedetailleerde lijst vind je in bijlage 2 van de CBAM-verordening.

Uitzonderingen:

Er zijn enkele derde landen en gebieden die zijn uitgezonderd van de CBAM-verplichtingen omdat daar al een equivalent van de CO2-prijs van toepassing is. Dit geldt voor IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland, Büsingen, Helgoland, Livigno, Ceuta en Melilla. Daarnaast is CBAM niet van toepassing als de waarde van de CBAM-goederen per zending €150 of minder bedraagt. 

Neen, de CBAM-verplichtigen voor jouw bedrijf treden alleen in werking wanneer de goederen binnen de Europese Unie in het vrije verkeerd worden gebracht. Goederen die zich in transit bevinden, vallen niet onder CBAM. Als bijvoorbeeld goederen worden ingevoerd voor actieve veredeling en vervolgens worden geëxporteerd, zijn ze niet onderworpen aan CBAM-verplichtingen. 

In het CBAM-proces zijn verschillende rollen gedefinieerd. Hieronder een overzicht:

• Importeur: is degene die goederen aankoopt buiten de EU en/of deze naar de EU laat overkomen. De goederen worden dus voor rekening van de importeur geïmporteerd.
• CBAM- producent: is degene die een goed maakt met een GN-code die onder CBAM valt. Voor één goed kunnen er meer relevante producenten zijn. Bijvoorbeeld producenten van inputmaterialen. Een producent is in veel gevallen buiten de EU gevestigd.
• CBAM-autoriteit: Hun taak is de machtiging van CBAM-aangevers, verkoop van CBAM-certificaten , accreditatie van verificateurs, opleggen van sancties en eventuele behandeling van beroepen. In België is de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu - DG Leefmilieu (dienst Klimaatverandering) die CBAM-autoriteit. 
  • Contact: info.cbam@health.fgov.be
• CBAM-aangever: is degene die het CBAM-rapport moet indienen. Dit is vaak de importeur, maar kan ook een indirecte vertegenwoordiger zijn. De CBAM-aangever is ook verantwoordelijk voor de beschikbaarheid en correctheid van de benodigde (emissie)gegevens.
• Vertegenwoordigers: kunnen importeurs helpen bij hun douaneprocessen. De CBAM-wetgeving kent twee gedefinieerde vertegenwoordigingsrollen:
  • Directe vertegenwoordiger: is een vertegenwoordiger die in naam en voor rekening van een andere persoon handelt. De CBAM-verplichtingen liggen nooit bij een directe vertegenwoordiger. 
  • Indirecte vertegenwoordiger: kan een CBAM-aangever zijn, als beide partijen hiermee instemmen. De Indirecte vertegenwoordiger is een vertegenwoordiger die in eigen naam maar voor rekening van een andere persoon handelt.
• Europese commissie: degene die de regels en wetten voor CBAM opstelt. Zij beheert en ontwikkelt ook het CBAM-register, waar de CBAM-rapporten ingediend moeten worden. Daarnaast kan de Europese Commissie rapporten ter controle doorsturen naar de CBAM-autoriteit in een lidstaat. 
• Douane: voert controles uit om te verifiëren of de ingediende aangiften overeenkomen en stuurt de gecontroleerde informatie door naar de Europese Commissie. 

De implementatie van CBAM gebeurt in twee fases: de overgangsfase en de definitieve fase. 

Overgangsfase tussen 1 oktober 2023 en 31 december 2025: “proef- en leerperiode voor alle belanghebbenden” 

• In deze periode hoeven importeurs van goederen die onder de nieuwe regels vallen alleen verslag uit te brengen over broeikasgasemissies die in de invoer (directe en indirecte emissies) zijn ingebed, zonder financiële betalingen of aanpassingen aan te brengen. De rapportering moet om het kwartaal plaatsvinden. 
• Deze periode moet ook gezien worden als leerperiode voor alle stakeholders (autoriteiten, importeurs en producenten) en dient om informatie te vergaren om op basis daarvan de CBAM-wetgeving verder te kunnen finetunen vooraleer die definitief van kracht gaat in 2026.

Definitieve fase gaat van start vanaf 1 januari 2026 en zal zowel een rapportageplicht als financiële verplichtingen met zich meebrengen. 

• De EU-importeurs van goederen die onder de CBAM vallen, zullen CBAM-certificaten moeten kopen. De prijs van de certificaten wordt berekend op basis van de wekelijkse gemiddelde veilingprijs van EU ETS-toewijzingen, uitgedrukt in € per ton uitgestoten CO2.
• De EU-importeur moet uiterlijk op 31 mei van elk jaar de hoeveelheid goederen en de ingebedde emissies in die goederen verklaren die in het voorgaande jaar in de EU zijn geïmporteerd. Tegelijkertijd levert de importeur het aantal CBAM-certificaten in dat overeenkomt met de hoeveelheid broeikasgasemissies die zijn ingebed in de producten.
• Daarnaast zal er ook een geleidelijke afbouw zijn van de gratis toewijzing voor ETS-bedrijven in de CBAM-sectoren.

Ja, alle landen - behalve de landen die vallen onder het "EU Emissions Trading System (ETS) en dus al een koolstofprijs betalen - zijn onderhevig aan CBAM. De landen die onder het ETS vallen en dus uitgesloten zijn van CBAM zijn: landen van de Europese Unie, Noorwegen, Liechtenstein, Ijsland en Zwitserland. Het is belangrijk om op te merken dat CBAM en douane twee afzonderlijke domeinen zijn. Het feit dat FOD Volksgezondheid de CBAM-autoriteit is en niet de douane toont dit aan. Een handelsverdrag kan dus van invloed zijn op douanezaken, maar daarin wordt geen rekening gehouden met CBAM.

De CBAM-verordening voorziet wel in een verlaagde koolstofcorrectie als de importeur kan aantonen dat er een koolstofprijs is betaald in het land waar de geïmporteerde goederen zijn geproduceerd. Een voorbeeld hiervan is het Verenigd Koningkrijk, waar reeds een koolstofprijs van kracht is. 

Ja, op dit moment vallen sectoren met een aanzienlijk risico op koolstoflekkage onder de CBAM-verordening. Samen nemen die meer dan 45% van de uitstoot van de ETS-sectoren in de EU voor hun rekening. In de verordening is opgenomen dat de goederen onderhevig aan CBAM in de toekomst kan uitbreiden. Tot en met 1 januari 2026 zal de scope onveranderd blijven, maar vanaf die datum bestaat de mogelijkheid dat er nieuwe sectoren worden toegevoegd.