2025 was een jaar met veel beweging op vlak van milieu en ruimte. We blikken terug op een jaar met veel beloftes tot vereenvoudiging. We verwachten dat die vaste vorm krijgen in 2026. Heel wat werk op de plank om dit concreet te maken. Welke evoluties volg je als ondernemer best van dichtbij op? We lichten 3 thema’s uit.
De modulaire omgevingsvergunning: naar een traject op maat
De modulaire omgevingsvergunning wordt wellicht de grootste verandering in 2026. De vernieuwde procedure werd al langer aangekondigd en werd ook door de gemengde expertencommissie naar voor geschoven. De Vlaamse Regering gaf eerder al groen licht. Het decreet wordt nu verder verbeterd op basis van het expertenadvies. De verwachting is dat het in de eerste helft van dit jaar landt.
De kern van de vernieuwing: meer dialoog en meer flexibiliteit. Een vergunningsaanvraag wordt geen éénmalig dossier meer, maar een traject op maat. Tussentijds bijsturen, extra advies vragen, bepaalde onderdelen anders aanpakken, de procedure even pauzeren om in overleg oplossingen te zoeken… Bedrijven en overheden niet meer elk aan een kant, maar samen aan één tafel. Idealiter als een vorm van coproductie om samen naar een goed onderbouwd project toe te werken. Het wordt nog belangrijker om je traject bewust op te bouwen en actief bij te sturen in plaats van “een dossier in te dienen en af te wachten”.
Wat kan jij in 2026 doen?
- Bespreek je plannen vroeg met sparringpartners. Leg je idee al in een vroeg stadium voor aan jouw vertrouwenspersonen en betrek gericht experten en daarna de overheid. Dat geeft richting en voorkomt dure herwerkingen later.
- Denk in stappen, niet in één groot dossier. Bepaal de kritische elementen en los die op voor je je project uitwerkt. Check welke randvoorwaarden er zijn en anticipeer op vragen van overheden.
- Hou rekening met juridische risico’s. We zien steeds meer beroepen tegen vergunningen. Je vergroot de kansen op een goede afloop door nog voor het indienen van je aanvraag oog te hebben voor onderbouwing, impact, risicobeheersing en draagvlak.
De bouwshift: schaarse ruimte slim inzetten
Met de goedkeuring van de conceptnota in juli 2025 kreeg de doorstart van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen een belangrijke duw. Dit plan zal de strategische visie, de beleidslijnen en de middelen bepalen om Vlaanderen klaar te maken voor de ruimtelijke uitdagingen van de toekomst.
Ook de Provincie werkt aan zo’n beleidsplan. In de eerste helft van 2026 wordt meer duidelijkheid verwacht vanuit de provincieraad. Dat plan is erg bepalend voor het herbestemmen van gronden en dus ook voor het vinden van nieuwe ruimte voor ondernemers.
Parallel start Vlaanderen de zoektocht naar nieuwe ruimte voor ondernemers. Een moeilijke evenwichtsoefening in combinatie met de bouwshift en de bescherming van openbare ruimte.
Wat betekent dat voor jouw plannen in 2026?
Denk vooruit en anticipeer op de plannen. In alle beleidsplannen is er één rode draad: we moeten ruimte die in gebruik is voor bv. bedrijven beter benutten. Volstaat die ruimte niet voor je activiteiten en heb je een uitbreidingsvraag die een herbestemming van een terrein vereist? Maak dan eerst werk van een masterplan als basis voor gesprekken met overheden. Ga daarin na of je je beschikbare ruimte efficiënter kan benutten. Die oefening wordt steeds belangrijker.
Een overlegmodel als oplossing?
De complexiteit in elk project neemt toe. Dossiers worden technischer, de bewijsdruk stijgt en de dreiging van vertragende juridische procedures zorgt ervoor dat iedereen elk detail wil indekken, een tendens die zich ook in 2026 zal doorzetten. Tegelijk schuift nieuwe regelgeving steeds meer in de richting van dialoog, participatie en formele overlegmomenten. Elke schakel in de keten – van ondernemer over overheid tot expert en bezorgde buur – heeft een stuk van de oplossing in handen. Dat was ook de hoofdconclusie in het expertenrapport. Wie als ondernemer zelf de lead neemt en al in een heel vroege fase met overheid en experten rond de tafel gaat zitten, merkt vaak dat het water minder diep is dan gedacht en dat knelpunten sneller opgelost raken.
De verhoopte versnelling zal niet komen van een volgend decreet of een modulaire vergunningsprocedure, maar van coproductie: in dialoog je plannen toelichten, onderbouwen en uitwerken en zo van bij de start bouwen aan gedragen en juridisch robuuste projecten. Versnelling realiseer je door vooraf stil te staan bij je strategie. Ook in 2026.
Danny Wiels
