Voka maakt 'waar voor je geld'-index op
Hoeveel waar krijgen we vandaag nog voor ons geld? Dat brengt Voka jaarlijks in kaart met de ‘waar voor je geld’-index. De conclusie voor 2026: België zakt verder weg op de Europese ranking. Enkel Griekenland, Slovakije en Hongarije scoren nog minder. We geven veel uit, maar krijgen daar te weinig voor terug. Voka pleit voor een slankere en productievere overheid, met een strategisch plan voor een brede AI-toepassing. De focus in deze begrotingsronde moet liggen op de uitgavenzijde.
“We krijgen te weinig waar voor ons geld in België. Ons land gaat al jarenlang achteruit als het aankomt op de kwaliteit van de overheidsdiensten en is bij de hekkensluiters in Europa. Toch wordt de overheid alleen maar groter. Dat zit verkeerd. In deze begrotingsronde moet de focus liggen op een slankere en productievere overheid”, zegt Bert Mons, gedelegeerd bestuurder van Voka - Kamer van Koophandel West-Vlaanderen.
België behoort tot de Europese landen met de hoogste overheidsuitgaven. Daar mag tegenover staan dat burgers en ondernemingen kunnen rekenen op een kwaliteitsvolle en efficiënte dienstverlening. Maar die verhouding staat steeds meer onder druk. Terwijl onze overheden fors meer uitgeven dan enkele jaren geleden, gaat de kwaliteit van de dienstverlening erop achteruit.
18 miljard euro meer uitgaven
Sinds 2019 zijn de Belgische overheidsuitgaven met 18 miljard euro (in euro’s van vandaag) toegenomen. Daarmee heeft België vandaag de op drie na hoogste overheidsuitgaven van de onderzochte Europese landen. Maar die extra middelen hebben niet geleid tot een betere dienstverlening.
België staat voor de kwaliteit van zijn overheidsdienstverlening pas op de 21ste plaats van 24 onderzochte landen. Alleen Griekenland, Slovakije en Hongarije scoren slechter. Bovendien zakt de kwaliteit in 2026 naar het laagste niveau sinds Voka de metingen in 2011 startte.
De internationale vergelijking is veelzeggend: 17 van de 24 onderzochte Europese landen combineren een betere dienstverlening met een lager belastingniveau dan België.
Hoge uitgaven leiden niet altijd tot hoge kwaliteit
Ook wanneer we naar afzonderlijke domeinen kijken, komt die scheeftrekking naar voren. In het onderwijs geven we relatief veel geld uit, terwijl de kwaliteit internationaal slechts matig scoort. Een gelijkaardig beeld zien we in de gezondheidszorg: hoge uitgaven gaan er samen met een gemiddelde kwaliteit.
Tegelijk investeert de overheid te weinig in de toekomst. België behoort tot de vijf zwakst presterende landen wanneer we kijken naar het aandeel van de overheidsinvesteringen in de totale overheidsuitgaven. Net die investeringen zijn nochtans cruciaal voor onze toekomstige economische groei. Denk aan infrastructuur, digitalisering en andere investeringen die de productiviteit van onze economie versterken.
Het probleem zit aan de uitgavenkant
De oplossing voor de Belgische begrotingsproblemen ligt dan ook niet in het zoeken naar steeds meer inkomsten. Sinds 2007, het laatste jaar met een begroting in evenwicht, zijn de overheidsinkomsten gelijk gebleven, terwijl de uitgaven wel fors zijn toegenomen.
Een efficiëntere overheid
Ook binnen het overheidsapparaat zelf is er ruimte voor efficiëntiewinsten. Vandaag werken meer dan 1,5 miljoen mensen in België voor een overheid. Dertig jaar geleden waren dat er ongeveer 1 miljoen.
Nieuwe technologie kan helpen om met die mensen en middelen meer te doen. Vandaag wordt artificiële intelligentie nog maar beperkt ingezet binnen de overheid. Nochtans kan een doorgedreven gebruik van AI de potentiële productiviteitswinst naar 20% brengen. Dat komt overeen met het werkvolume van ongeveer 300.000 jobs.
Door repetitieve en administratieve taken verder te automatiseren, kunnen medewerkers meer worden ingezet waar ze de grootste toegevoegde waarde leveren en kan tegelijk de dienstverlening verbeteren.
In het debat over de overheidsuitgaven wordt ook regelmatig gewezen op de subsidies aan ondernemingen. Daarbij duikt vaak het bedrag van 23,8 miljard euro op. Dat wordt dan voorgesteld als het bedrag dat naar de Belgische bedrijfswereld vloeit, maar die voorstelling klopt niet.
Van de 23,8 miljard euro aan economische subsidies in 2023 ging de helft (12 miljard euro), naar private ondernemingen. De overige 11,8 miljard euro, gingen naar dienstencheques, overheidsbedrijven en social-profitorganisaties, waaronder de NMBS, bpost, huisvestingsmaatschappijen en ziekenhuizen.
Ook de evolutie is belangrijk: volgens cijfers van de Nationale Bank zijn de subsidies aan de bedrijfswereld de voorbije tien jaar met meer dan 3 miljard euro gedaald.
Nieuwe belastingen bieden geen uitweg
Meer inkomsten zoeken via nieuwe belastingen is geen duurzame oplossing. De belasting op arbeid behoort in België al tot de hoogste ter wereld. Ook voor belastingen op kapitaal en transacties staat ons land aan de Europese top.
Daarnaast levert de vennootschapsbelasting steeds meer inkomsten op. De opbrengsten bevinden zich op een historisch hoog niveau en plaatsen België op de zesde plaats binnen de Europese Unie.
Er is dan ook geen ruimte voor bijkomende belastingen op arbeid of kapitaal. Die dreigen de concurrentiekracht van onze ondernemingen, investeringen en economische groei verder onder druk te zetten.
Meer waar voor ons geld
De cijfers tonen dat België niet in de eerste plaats nood heeft aan meer inkomsten, maar aan een overheid die de beschikbare middelen beter inzet. Dat vraagt om keuzes: meer ruimte voor productieve investeringen, een efficiënter overheidsapparaat en een sterkere inzet op digitalisering en AI.
Andere Europese landen tonen dat een betere dienstverlening mogelijk is met een lager belastingniveau. De uitdaging voor België is dan ook duidelijk: niet meer geld ophalen, maar meer waar bieden voor het geld dat er vandaag al is.
