2026 is nog maar drie weken oud, maar president Trump lijkt al volledig in overdrive, met onder meer Venezuela, Iran en Groenland. Daarbij blijft hij invoerrechten (of dreigementen daarmee) inzetten als drukkingsmiddel.
Vorige week dreigde hij met een invoerheffing van 25% voor alle landen die handel doen met Iran. Het voorbije weekend dreigde hij met een extra invoerheffing van 10% voor acht Europese landen die militairen stuurden naar Groenland. Die dreigementen komen natuurlijk bovenop alle handelsoorlog-onzin van vorig jaar.
Voor zover dit nog niet al lang duidelijk was, bevestigt dit nog maar eens dat de VS onder Trump geen betrouwbare partner meer is voor Europa. En dat zal op korte termijn ook niet verbeteren. Allicht eerder integendeel. Als in de aanloop naar de tussentijdse verkiezingen van november duidelijker zou worden dat de Republikeinen op stevig verlies afstevenen (wat vandaag een zeer waarschijnlijk scenario is), zal Trump meer dan waarschijnlijk nog volatieler uit de hoek komen. Het wordt hoogdringend tijd dat Europa echt rekening gaat houden met die realiteit.
De VS is onder Trump geen betrouwbare partner meer voor Europa.
Europese reactie op Groenland
Er gingen eerder al stemmen op dat Europa hard moet terugslaan in reactie op Trump. En die klinken nu nog luider. Europa heeft op dat vlak wel wat mogelijkheden. Er ligt al langer een lijst klaar met 93 miljard aan Europese import vanuit de VS waarop tegenheffingen geheven kunnen worden, en die kan snel geactiveerd worden. Daarnaast kan Europa ook haar ‘handelsbazooka’ activeren. Met dat ‘antidwanginstrument’ kan Europa reageren tegen landen die zich schuldig maken aan economische chantage met invoerheffingen of zelfs beperkingen van de handel. Verder kan ook nagedacht worden over extra regulering of belastingen voor techbedrijven, waarmee dan vooral grote Amerikaanse spelers geraakt zouden worden.
Het is belangrijk dat Europa een duidelijk signaal geeft dat het niet alles zomaar zal slikken. Maar daarbij kunnen we best ook niet vergeten dat elk van dat soort tegenmaatregelen ook schade impliceert voor de eigen Europese economie. Zo impliceren invoerheffingen altijd economische schade, en dan vooral voor het land dat die heffingen oplegt. Voor Europa blijft het dan ook een evenwichtsoefening tussen een krachtig signaal en al te grote economische schade. Een alternatief, zeker op langere termijn, is dat Europa veel meer gaat focussen op zichzelf.
Focus op langere termijn
Al van bij de verkiezing van Trump had duidelijk moeten zijn dat blind vertrouwen in de VS als partner niet meer opgaat. En sindsdien is dat alleen maar nog duidelijker geworden. In die zin moet Europa zich veel meer op zichzelf focussen, en zich veel minder aantrekken van Trump. Op langere termijn moet de reactie dan ook voluit gaan voor een sterker Europa dat minder afhankelijk is van de VS. Dat impliceert onder meer:
- Afwerking interne Europese markt: het wegwerken van de nog altijd belangrijke handelsbarrières tussen de lidstaten houdt een enorm potentieel in voor de Europese economie. Dat moet onder meer ook bedrijven de mogelijkheid geven om veel sneller op te schalen op de Europese markt (in plaats van uit te wijken naar de VS)
- Meer inzetten op handelsakkoorden met specifieke regio’s (zoals Mercosur): zelfs als de VS weg willen van internationale handel, blijven er uiteraard nog veel andere opties in de wereldeconomie. Internationale handelsakkoorden zijn een mogelijkheid voor Europa om de belangrijke voordelen van internationale handel te capteren, zelfs in het moeilijkere internationale handelsklimaat
- Veel meer coördinatie in de Europese defensie-inspanningen: gezien de budgetten die de Europese landen samen inzetten voor defensie, zou Europa een belangrijke rol moeten kunnen spelen in het internationale veiligheidsdebat. Maar doordat de Europese inspanningen totaal versnipperd zijn, is dat niet het geval. De geplande verhoging van de defensiebudgetten in de meeste Europese landen biedt de kans voor veel meer coördinatie op het vlak van defensie
- Meer samenwerking op het vlak van O&O: Europa loopt achter op de VS, en meer en meer ook op China, op het vlak van onderzoek en innovatie. Dat houdt opnieuw meer verband met de versnippering van de inspanningen, dan met de ingezette middelen. Ook op dat vlak zit er dus potentieel in meer Europese samenwerking
Europa moet dringend aan de bak
De fratsen van Trump maken pijnlijk duidelijk dat Europa niet langer blind kan rekenen op de VS al betrouwbare partner. Dat betekent onder meer dat we veel meer zelf zullen moeten instaan voor onze veiligheid, maar ook dat we ons economisch veel meer op onszelf moeten richten. Er is heel veel mogelijk om de eigen Europese economie te versterken zonder dat we daar Trump voor nodig hebben. Op die manier kunnen we hier de economische fallout van Trump beperken. Dringend tijd om daar echt werk van te maken.
