België staat op een kantelpunt in zijn energiebeleid. Met lopende dossiers over de mogelijke nationalisatie en verlenging van kerncentrales, de ontwikkeling van Small Modular Reactors (SMR’s) en de toenemende problematiek van netcongestie, wordt de nood aan een geïntegreerde en toekomstgerichte energiestrategie steeds urgenter.
Nood aan een visie op nucleaire energie
Na de aankondiging van de mogelijke overname van alle nucleaire activiteiten van ENGIE door de federale staat en de trajecten die lopen met betrekking tot de Small Modular Reactors (SMR’s) binnen de SMR-alliantie en de interfederale MAKE2030 werkgroep, lijken alle kaarten op tafel te liggen om (eindelijk) te komen tot een visie op nucleaire energie in België.
Die komt geen moment te vroeg, Voka vraagt al sinds het aantreden van de regeringen dat er werk gemaakt moet worden van een interfederale energiestrategie, waar het nucleaire onderdeel van moet zijn. Welke sporen lopen er nu?
Verlenging klassieke reactoren
De Belgische staat en de energiegroep ENGIE startten onderhandelingen over de mogelijke overname van alle nucleaire activiteiten. De beoogde transactie omvat het volledige nucleaire park van zeven reactoren, inclusief het betrokken personeel, alle nucleaire dochterbedrijven en alle bijbehorende activa en passiva (zoals de ontmantelingsverplichtingen).
Hiermee wil de federale regering de piste openhouden om bestaande kernreactoren bijkomend te verlengen. De komende maanden voert de Belgische staat een volledige due diligence op de nucleaire activiteiten uit. Tegen 1 oktober 2026 willen de onderhandelaars een akkoord op hoofdlijnen bereiken met de belangrijkste voorwaarden van de transactie.
In afwachting van het onderhandelingsresultaat zijn ook voorlopige maatregelen getroffen: zo worden lopende ontmantelings- en stopzettingswerken geschorst, zodat de waarde en integriteit van de nucleaire activiteiten behouden blijven en alle opties voor de overheid openblijven.
Voka verwelkomt elke beslissing die de bevoorradingszekerheid en betaalbaarheid van energie ten goede komt. In geopolitiek onzekere tijden is een duurzame energiebevoorrading van strategisch belang. Nucleaire energie heeft een belangrijke plaats in onze toekomstige energiemix, samen met hernieuwbare energie.
De nationalisatie van het nucleaire park is dan ook te verantwoorden, maar mag niet leiden tot onevenredige maatschappelijke kosten. Bij een eventuele verlenging van kerncentrales moet bovendien meteen de optie worden opengelaten om PPA’s (langetermijnstroomcontracten) met de industrie af te sluiten, wat cruciaal is voor betaalbare energie en industriële competitiviteit.
Samenwerking via Small Modular Reactors
Naast een verlenging van klassieke reactoren, bieden er zich ook mogelijkheden aan om kleine reactoren (SMR’s) uit te rollen. Om ook op langere termijn te kunnen beschikken over voldoende, betrouwbare en betaalbare energie, werd in Vlaanderen een SMR-alliantie opgestart. Voka is één van de partners in dit initiatief en wil mee richting geven aan een onderbouwd en realistisch traject voor Small Modular Reactors in Vlaanderen.
De SMR-alliantie is een samenwerkingsverband van industriële spelers, kennisinstellingen en overheid dat als doel heeft inzicht te krijgen in het potentieel van SMR’s voor Vlaanderen. SMR’s – kleinere en modulair opgebouwde kernreactoren met een vermogen tot ongeveer 300 MW – worden gezien als een mogelijke aanvullende bron van continue, koolstofarme energie, met kansen voor industriële clusters en energie-intensieve bedrijven. Ze zijn eenvoudiger, goedkoper en flexibeler in te schakelen ten opzichte van klassieke reactoren. In de alliantie wordt expliciet gekeken naar samenwerking op grotere schaal, onder meer met Nederland, om kosten te drukken en leereffecten te benutten.
De SMR-alliantie bevindt zich vandaag in een studiefase en geeft zichzelf 18 maanden de tijd om tegen het einde van deze voorbereidingsfase een besluitvormingsklaar dossier te hebben dat richting kan geven aan verdere federale beslissingen. In een realistisch tijdspad zou exploitatie van een eerste SMR vanaf circa 2035 mogelijk zijn, met cruciale mijlpalen zoals vergunningverlening en investeringsbeslissingen eind jaren 2020.
Voka ziet in de SMR-alliantie een belangrijk platform om de stem van de Vlaamse industrie structureel te verankeren in het debat over kernenergie en langetermijn-energievoorziening. We helpen via interactie met industriële clusters en bedrijven het scherpstellen waar, wanneer en onder welke voorwaarden SMR’s relevant kunnen zijn.
Daarnaast participeert Voka ook in de interferale werkgroep rond SMR’s binnen MAKE2025-2030. Via een vragenlijst die de noden en wensen van de industrie ten aanzien van nucleaire energie in kaart moet brengen, zullen voorstellen gedaan worden om te komen tot een nucleaire strategie.
Dat is belangrijk, maar moet passen in een interfederale langetermijnvisie voor een leveringszekere, betaalbare én duurzame energiebevoorrading in België. Dat langetermijnplan is volgens ons nodig om nucleaire energie (inclusief nieuwe technologieën zoals SMR’s) op een verantwoorde manier een plaats te geven in de toekomstige energiemix, die daarnaast nog zal bestaan uit hernieuwbare energie en flexibele thermische centrales wanneer nodig.
Nucleaire energie heeft een belangrijke plaats in onze toekomstige energiemix, samen met hernieuwbare energie.
Te lange files op het net
In het Vlaams Parlement starten de besprekingen over de aanpak van de netcongestie. Met ruim 1.800 bedrijven die geen aansluiting kunnen krijgen, is de problematiek prangender dan ooit. Miljardenschade voor de economie dreigt als we dit probleem niet kordaat aanpakken.
Er zijn hoopgevende signalen, zoals de beslissing van de Vlaamse Nutsregulator om versoepeling toe te staan in kader van de “Fall-Back flex”. Netbeheerder Fluvius maakt zich sterk dat de komende weken honderden projecten flexibel aangesloten kunnen worden.
Daarnaast moet de overheid beslissen wie er voorrang krijgt als velen wachten op een elektriciteitsaansluiting. Voor Voka zijn twee uitgangspunten daarbij cruciaal.
Prioriteit aan strategische verbruikers op midden- en hoogspanning, want net daar zitten de belangrijkste noden en baten voor de economie en het klimaat. Vandaag krijgen huishoudelijke verbruikers absolute voorrang met weinig aansporing tot flexibiliteit. Flexibiliteit moet daar net aangemoedigd worden, bijvoorbeeld via de tarieven.
'Swimming lanes' voor eerlijke capaciteitsverdeling. Hierbij wordt op voorhand een bepaald deel van de beschikbare capaciteit voorbehouden voor types projecten. Denk aan: industriële projecten, batterijparken, essentiële diensten, datacenters, et cetera. Zo vermijden we dat één type projecten de hele wachtrij inpalmt. Elia past dit vandaag toe op hoogspanning, we vragen om dit ook te bekijken voor middenspanning.
Een prioriteitenkader is nu het belangrijkste op korte termijn. Bedrijven dienen daar voorrang te krijgen, zeker als ze congestieverzachtend werken. Batterijprojecten en datacenters komen in deze fase onderaan de ladder, tenzij ze zich flexibel kunnen opstellen.
Op middellange termijn is het cruciaal dat de juiste investeringen in het net gebeuren: de ‘backbone’ van Elia moet versterkt worden met projecten als Ventilus en Boucle du Hainaut, en de “verticale infrastructuur” (transformatorstations) verdient absolute prioriteit.
Vervolgens zal iedereen moeten samenwerken om succesvol de switch naar elektrificering te maken: overheid, regulatoren, netbeheerders, bedrijven en verbruikers.
Voka doet gerichte aanbevelingen in de Voka Paper ‘Netcongestie: rem op groei, tijd voor actie’.
Lees de volledige Voka Paper hier
