Een nieuwe studie van Securex toont aan dat de afschaffing van het ziektebriefje voor één dag leidde tot een forse toename van het aantal ééndaagse ziektemeldingen bij ondernemingen vanaf 50 werknemers. De stijging bedraagt volgens de studie 54% ten opzichte van de vergelijkingsgroep. Kleinere ondernemingen, die van de maatregel konden afwijken, kenden een beduidend ander verloop.
Eind 2022 voerde de federale regering het recht in om driemaal per jaar de eerste dag van arbeidsongeschiktheid geen medisch attest te moeten voorleggen. Sinds begin 2026 werd dit beperkt tot tweemaal per jaar.
De achterliggende redenering was tweeledig: huisartsen ontlasten van administratieve verplichtingen en werknemers aanmoedigen om (preventie) tijdig uit te zieken, zodat langere afwezigheden mogelijk vermeden worden.
Dat laatste blijkt alvast niet uit de cijfers. Het aantal afwezigheden van twee tot vijf dagen bleef statistisch stabiel. Ook het totale kortdurende ziekteverzuim veranderde niet significant. Van het verhoopte preventieve effect is dus voorlopig geen sprake.
Maar daarmee is de kous niet af.
Voor ondernemingen betekent een toename van het aantal afzonderlijke ziektemeldingen meer organisatorische onzekerheid. Werk moet worden herverdeeld, collega's springen bij, vervanging moet worden gezocht en planningen moeten worden aangepast. Vooral in arbeidsintensieve sectoren, waar de continuïteit afhankelijk is van de dagelijkse personeelsbezetting, kan dat zwaar doorwegen.
Een goed verzuimbeleid vraagt maatwerk, geen opgelegd uniform systeem. De beslissing om al dan niet een medisch attest te vragen, hoort thuis op ondernemingsniveau.
Leidt de maatregel tot minder presenteïsme, waarbij zieke werknemers toch komen werken? Ongetwijfeld kan dat een deel van de verklaring zijn. Maar de forse toename met 54% meer ziektedagen per 100 werknemers roept vele vragen op. Het feit dat het verzuim van 2 tot 5 dagen niet daalt, duidt er niet op dat de preventieve hypothese werkt.
De vraag is vooral waarom de overheid dit uniform moet opleggen.
Het risico bestaat dat een vrijstelling van het medisch attest in de praktijk wordt ervaren als een bijkomend recht op afwezigheid, eerder dan als een mogelijkheid om bij arbeidsongeschiktheid thuis uit te zieken zonder doktersbezoek.
Waarom legt de overheid hier uniforme regels op en laat ze de keuze niet aan de ondernemingen zelf?
De hoogte en frequentie van het ziekteverzuim, de betrokkenheid van werknemers, de aard van de activiteiten en eventuele patronen rond weekends of brugdagen kunnen meebepalen welk beleid aangewezen is. Een onderneming waar het ziekteverzuim problematische proporties aanneemt heeft werk aan de HR-winkel en zal wellicht rigoureuzer willen optreden ten opzichte van ondernemingen die een structureel laag verzuim kennen en mogelijks coulanter zijn op vlak van ziekteattesten.
Eens te meer.... Vertrouwen waar het kan, controle waar het nodig is. Maar laat ondernemingen die afweging zelf maken in plaats van als overheid unilateraal rechten en plichten te installeren die leiden tot de perceptie dat elkeen recht heeft op meer afwezigheid zonder verantwoording.
