De Europese Unie heeft op 4 maart 2026 een alomvattende EU Ports Strategy gepubliceerd om haar havens te versterken. Met deze strategie verschaft de EU een leidraad om de competitiviteit, weerbaarheid, veiligheid en duurzaamheid van de Europese havens te versterken. Europa erkent dat havens van vitaal belang zijn voor de internationale handel, economische weerbaarheid, defensie, veiligheid, energievoorziening en duurzame economie.
De strategie benadrukt de noodzaak om havens als competitieve handelsknooppunten te ondersteunen bij de uitrol van kritieke infrastructuur voor de veiligheid, digitalisering, militaire mobiliteit, innovatie en hubs voor circulaire industrie en schone energieprojecten. Dergelijke investeringen zijn noodzakelijk om Europese havens toekomstbestendig te maken.
Daarnaast stimuleert de strategie de samenwerking tussen havens, lokale overheden en industriële clusters, onder meer bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit, investeringen in maritieme infrastructuur en een betere integratie met spoor en binnenvaart. Sterkere hinterlandverbindingen zijn essentieel om Europese havens competitief en duurzaam te houden.
Sterkere hinterlandverbindingen zijn essentieel om Europese havens competitief en duurzaam te houden.
Belang van investeringszekerheid
De erkenning van concessie- en erfpachtovereenkomsten met terminaloperatoren als instrument om langdurige investeringen aan te trekken en de competitiviteit van havens te versterken, is een stap in de goede richting.
Ook de geplande maatregelen om de elektrificatie van havens te versnellen is een positieve ontwikkeling. Meer transparantie in de prijszetting van walstroom en een betere inschatting van de toekomstige elektriciteitsvraag zijn belangrijke stappen. Naarmate de elektriciteitsvraag in havens groeit, zal voldoende netcapaciteit cruciaal zijn. Initiatieven zoals het ‘Europese Grids Package’ en richtsnoeren voor snellere netaansluitingen zullen hier een belangrijke bijdrage leveren.
Het voorstel om elektriciteitsinfrastructuur in havens als een project van ‘groot openbaar belang’ te beschouwen kan bovendien de uitrol van netwerken versnellen. Maar de EU Ports Strategy besteedt onvoldoende aandacht aan de nood om de overstap naar emissievrije energie betaalbaar te maken. Goedkope energie in andere delen van de wereld zorgen ervoor dat de concurrentiepositie van het industrieel-logistieke cluster in de havens sterk onder druk staat. Voldoende en betaalbare energie is essentieel voor zowel industriële als logistieke activiteiten in onze havens. De Europese Commissie zou zich hiervan beter bewust moeten zijn en oplossingen aanbieden, zoals bijvoorbeeld het verlagen van de energiebelastingen.
De EU Ports Strategy besteedt onvoldoende aandacht aan de nood om de overstap naar emissievrije energie betaalbaar te maken.
Vergunningen en regelgevend kader
De aangekondigde maatregelen om vergunningprocedures voor strategische havenprojecten te verbeteren bieden voor bedrijven een cruciale kans om investeringen rond havenuitbreiding, innovatieprojecten, energie‑infrastructuur en decarbonisatie te realiseren. De knelpunten die voortvloeien uit cumulatie van de Habitat- en Vogelrichtlijn, Kaderrichtlijnwater (KRW) en natuurherstelwet worden onvoldoende aangepakt. De EU Ports Strategy lijkt vooral te steunen op de voorziene vereenvoudiging in de Environmental Omnibus, alsook op de bestaande flexibiliteit voor projecten binnen het huidige wettelijke kader. Voor de KRW wordt er als oplossing enkel een leidraad naar voor geschoven. Het is dan ook van cruciaal belang dat de Europese Commissie afstapt van een uniforme aanpak en kiest voor een gebiedspecifieke aanpak om de bestaande activiteiten in onze havens te vrijwaren. Havens zijn ook bij uitstek geschikt om experimentele of regelluwe zones in te voeren, maar de EU-wetgeving staat dit momenteel niet toe.
ETS en financiering van verduurzaming
Ook de oproep van de Commissie aan de lidstaten om een deel van de inkomsten uit het emissiehandelssysteem (ETS) te investeren in de verduurzaming van de maritieme cluster, waaronder walstroom, is een belangrijke stap. Maar deze ETS dient herzien te worden om de competitiviteit van de EU-havens te beschermen.
De EU Ports Strategy vormt een belangrijke stap vooruit voor de toekomst van Europese havens en zal de komende maanden via een gestructureerd actieprogramma worden uitgevoerd. Hierbij is het essentieel dat de Europese Unie en de lidstaten de resterende obstakels aanpakken en dat de voorstellen uniform door de lidstaten toegepast worden, zodat havens hun rol als motor van economische groei, duurzaamheid en strategische autonomie ten volle kunnen waarmaken. Voka zal erop toezien dat het level playing field gerespecteerd wordt en dit initiatief geen bijkomende regulering creëert die investeringen kan afremmen. Dit dossier zal de komende maanden verder opgevolgd worden.
