Skip to main content
File
  • 16/01/2019

Het gaat toch zo traag!

Op de recente familiebijeenkomsten in het kader van kerst of nieuw, viel ongetwijfeld meermaals de zin: “Het gaat toch allemaal zo snel”. Zeker wanneer het over de (klein)kinderen gaat. Helaas is ‘snel’ niet het woord dat tijdens de gesprekken over mobiliteit aan bod komt. Integendeel. We klagen over hoe erg de files tegenwoordig zijn of over hoe duur het geworden is om met de wagen te rijden (zie de gele hesjes). Om deze gesprekken aan de feesttafel te voeden, verschenen rond de jaarwisseling ook de nodige cijfers over de files in 2018 evenals enkele artikels over de geplande kilometerheffing. Het klinkt hierbij al vaak: “Nu mag de pendelaar ook dit nog eens gaan betalen”. Tijd dus om één en ander in het juiste perspectief te plaatsen. 

  • In 2018 stonden we 66 volle dagen in de file, 8 dagen meer dan het jaar voordien.
  • Pendelaars gebruiken in de spits al vaker een alternatief of stellen hun verplaatsing uit.
  • We moeten nog meer in de tijd gespreid gaan rijden.
  • De slimme kilometerheffing voor iedereen heeft een gunstig effect op de congestie.
  • Vooral ‘vrijetijdsritten’ zijn gevoelig voor congestieheffingen.

Hoe traag ging het in 2018?

De cijfers liegen er niet om: de filedruk op de Belgische hoofdwegen blijft stijgen. Volgens de filebarometer van Touring Mobilis stonden we het afgelopen jaar maar liefst 1.588 uur (of 66 volle dagen) in files van meer dan 100 kilometer. Dat is acht dagen meer dan het jaar voordien. Ten opzichte van 7 jaar geleden is dat bijna een verdubbeling! Opvallend bij de toegenomen filedruk, is de toenemende drukte tijdens de daluren. Deze trend wordt verklaard door een gedragsverandering die langzaamaan op gang komt: pendelaars gebruiken in de spits iets vaker een alternatief (vooral de fiets) of proberen hun verplaatsing uit te stellen tot na de spits, maar voor vrijetijdsverplaatsingen nemen we nog steeds even vaak de auto. Bovendien is er voor 2018 ook een ‘seizoenseffect’: de warme lente en zomer brachten meer vrijetijdsverkeer met de auto op gang.  

Grafiek file

De trend richting spreiding is dus voorzichtig ingezet in de automobiliteit. In het goederenvervoer zien we deze beweging al iets langer. Initiatieven inzake dal- en nachtleveringen nemen toe. Ook de nachtopening van de terminals in de Antwerpse haven kent succes. En het goedkopere nachttarief (van 22 uur tot 6 uur) voor vrachtwagens in de Liefkenshoektunnel is populair en zorgt voor een betere spreiding van het vrachtverkeer. 

“’Snel’ is helaas niet het woord dat tijdens gesprekken over mobiliteit aan bod komt.”

Willen we onze infrastructuur beter benutten, dan moeten we nu eenmaal naar een slimmer gebruik ervan. Tijdens de daluren is er nog capaciteit. De rand tussen spits en dal wordt al drukker, maar we moeten nog meer in de tijd gespreid over onze wegen rijden. De slimme kilometerheffing voor iedereen kan hierbij de extra duw in de rug geven.

FileVlaanderen laat momenteel een studie uitvoeren naar een gebiedsdekkende wegenheffing die in 2024 of 2025 moeten kunnen worden ingevoerd (indien de volgende coalitie daartoe beslist uiteraard). De lopende studie moet aangeven met welk systeem van wegenheffing de congestie gereduceerd kan worden, het principe van ‘de gebruiker betaalt’ toegepast kan worden en waarbij externe kosten geïnternaliseerd worden. De echte sturing schuilt immers in de portemonnee. 
Een slimme (dit is variërend in functie van plaats en tijdstip) kilometerheffing die geldt voor alle voertuigen, dus zowel voor vrachtwagens als personenwagens, heeft een gunstig effect op de congestie. Wie weinig, buiten de spits en met een milieuvriendelijk voertuig rijdt, zal minder betalen dan vandaag. Wie veel, in de spits en met een vervuilende wagen rijdt, zal meer betalen. Essentieel bij de invoering van zo’n slimme heffing is dat deze in de plaats komt van de bestaande verkeersbelastingen. Bovendien mag de kilometerheffing niet kostenverhogend zijn voor de werkgever en moeten de opbrengsten terugvloeien naar infrastructuurinvesteringen.

Studies geven aan dat het vooral de autotrips voor ‘andere motieven’ (verplaatsingen voor vrije tijd, boodschappen, vakantie, ...) zijn die het meest zullen toenemen tegen 2030, veel meer dan het aantal woon-werktrips en woon-schooltrips. En het zijn precies deze ‘vrijetijdsritten’ die het minst tijdsafhankelijk zijn, en die dus het meest gevoelig zijn voor congestieheffingen. 

De files oplossen doen we door ons gedrag te veranderen, want wij zijn met z’n allen de file. Wij zijn met z’n allen (im)mobiel. Zelfs het autosalon dat aanstaande vrijdag de deuren opent is een #wearemobility salon geworden. Het gebod luidt dus: rij wanneer nodig en op het meest geschikte tijdstip en gebruik anders een alternatief. 

Zeer benieuwd naar wat de discussies tussen familieleden hierover nog zullen opleveren, maar zeker ook naar de beloftes van de politieke partijen. Welke partijen durven de invoering van een kilometerheffing opnemen in hun verkiezingsprogramma en vervolgens verdedigen bij de regeringsonderhandelingen? Het staat alvast als belangrijk voorstel in het Voka-memorandum.  

Contactpersoon

Goedele Sannen

Adviseur Luchthaven en Logistiek

VZW - vGD
VZW - NBN
ING
SD Worx