Er werden vijf hervormingen uitgewerkt om langdurige arbeidsongeschiktheid aan te pakken. Hoewel de recentste ziekteverzuimcijfers een lichte daling tonen, is van een echte kentering nog geen sprake. Andere landen beperken de ziekte-uitkering al in de tijd. Ook in België kunnen financiële stimulansen de terugkeer naar werk bevorderen. Dat hoeft inclusiviteit niet in de weg te staan, integendeel: werk kan, waar de gezondheid het toelaat, een belangrijke rol spelen in het herstel en de re-integratie van langdurig zieken.
Harde cijfers
België is met 576.643 mensen in invaliditeit Europees kampioen langdurige arbeidsongeschiktheid. Het kostenplaatje is enorm: voor 2026 werd 15,49 miljard euro aan uitkeringen voorzien. Bijna evenveel als de honoraria voor alle artsen (11,9 miljard), tandartsen (1,6 miljard) en verpleegkundigen (2,3 miljard) samen.
Het kostenplaatje is enorm: voor 2026 werd 15,49 miljard euro aan uitkeringen voorzien.
Achter die cijfers zitten honderdduizenden mensen op actieve leeftijd die niet of nauwelijks deelnemen aan onze arbeidsmarkt. Mensen die niet alleen inkomen verliezen, maar ook kansen op professionele ontwikkeling, sociale contacten en maatschappelijke participatie.
Twee aandoeningen springen eruit. Volgens de RIZIV-cijfers zijn psychische stoornissen goed voor 220.712 mensen in invaliditeit. Nog eens 180.278 mensen vallen uit door aandoeningen van het bewegingsstelsel. Samen vertegenwoordigen deze twee groepen maar liefst 69,5% van alle langdurig zieken en verklaren ze drie kwart van de stijging sinds 2022. Wie de langdurige arbeidsongeschiktheid wil terugdringen, kan dus moeilijk om deze aandoeningen heen.
Werk als onderdeel van de behandeling
De klinische richtlijnen voor burn-out en letsels aan het bewegingsstelsel stellen uitdrukkelijk dat werk deel uitmaakt van het hersteltraject. Bij burn-out zorgt werk via structuur, sociale contacten en zinvolle activiteit voor een duurzaam herstel. Bewegen, functioneren en participeren op het werk bevorderen dan weer het herstel van het bewegingsstelsel. Langdurige inactiviteit bemoeilijkt het herstel voor deze aandoeningen.
De boodschap is glashelder: moedig patiënten aan om zo snel mogelijk hun normale activiteiten en hun werk te hervatten. Niet noodzakelijk voltijds, niet noodzakelijk in dezelfde functie en uiteraard rekening houdend met de ernst van de aandoening. Dat vereist goede medische begeleiding, soms opleiding én een werkplek die rekening houdt met wat iemand aankan.
Kijk eens over de grens
Dat het anders kan, blijkt uit een recente internationale analyse. De studie toont dat langdurige gezondheidsproblemen helemaal niet onverenigbaar zijn met een actief beroepsleven.
In Zweden wordt na drie maanden al onderzocht of iemand een andere functie bij dezelfde werkgever kan opnemen. Na zes maanden wordt de ruimere arbeidsmarkt het referentiepunt, na een jaar stopt de ziekte-uitkering. Duitsland begrenst de reguliere ziekte-uitkering tot 78 weken, waarna andere trajecten van arbeidsbemiddeling, revalidatie of inkomensbescherming volgen. Het uitgangspunt is duidelijk: moedig patiënten aan om zo snel mogelijk hun normale activiteiten en hun werk te hervatten. Niet noodzakelijk voltijds, niet noodzakelijk in dezelfde functie en uiteraard met oog voor de ernst van hun aandoening.
Financiële prikkels doen ertoe
En er is nog een belangrijke vaststelling. Financiële prikkels sluiten mensen niet uit,; ze helpen mensen aan het werk. Het onderzoek toont dat de kans op werkhervatting net toeneemt rond momenten waarop het inkomen bij ziekte daalt. Eerdere financiële prikkels kunnen de duur van het ziekteverzuim verkorten. Wie financiële prikkels negeert, laat een belangrijk instrument onbenut.
Financiële prikkels sluiten mensen niet uit, ze helpen mensen aan het werk.
Discriminatie? Integendeel.
De echte discriminatie bestaat erin mensen met gezondheidsproblemen bij voorbaat af te schrijven voor de arbeidsmarkt want ook zij hebben recht op werk. Veel zinvoller is een systeem waarin iedereen, ongeacht de aandoening, tijdig wordt geëvalueerd op resterende arbeidsmogelijkheden waarbij opleiding, aangepast of ander werk deel uitmaakt van een gepast behandeling. Daar horen passende financiële prikkels bij die werk lonend maken.
Solidariteit moet mensen opvangen wanneer ze ziek worden. Maar ze moet hen evenzeer helpen om opnieuw vooruit te kunnen. Daar wordt niet alleen onze begroting beter van. Vooral de mensen zelf.
