De Europese Commissie heeft in haar werkprogramma voor 2027 twee belangrijke initiatieven aangekondigd die de vergunningverlening in Europa fundamenteel kunnen veranderen. Naast een voorstel om vergunningsprocedures te versnellen, wil de Commissie ook de Europese natuurbeschermingsrichtlijnen tegen het licht houden. Vooral dat laatste is een belangrijke doorbraak. Voka pleit al twee jaar voor een herziening van de rigide Europese milieukaders die noodzakelijke investeringen steeds vaker in de weg staan. De Europese Commissie lijkt nu eindelijk te erkennen dat snellere procedures alleen niet volstaan om de vergunningenknoop te ontwarren.
Twee belangrijke initiatieven in het Europese werkprogramma
De Europese Unie is een heel transparante wetgevingsmachine. Elk jaar maakt de Europese Commissie in haar werkprogramma bekend welke beleidsinitiatieven ze het volgende jaar wil voorstellen. In het werkprogramma voor 2027, voorgesteld op 4 november, staan twee initiatieven die voor Vlaanderen bijzonder relevant zijn:
- In het derde kwartaal wil de Commissie een voorstel presenteren om de vergunningverlening te versnellen
- Daarnaast kondigt ze ook in het derde kwartaal een herziening aan van de Europese natuurbeschermingsrichtlijnen, en dan met name de Vogel- en Habitatrichtlijn en het Natura 2000-kader.
Dit is bijzonder hoopvol nieuws en een teken dat de Europese tanker valt te keren. Jarenlang lag de Europese focus rond vergunningen immers vooral op kortere termijnen en eenvoudigere procedures. Nu komt ook de vraag op tafel of de regels waarop vergunningen worden beoordeeld zelf moeten veranderen.
Twee jaar op dezelfde nagel kloppen loont
In oktober 2024 publiceerden we de Voka-paper Hoe kunnen we de vergunningenknoop ontwarren?. Onze analyse was duidelijk: Vlaanderen heeft wel degelijk zelf werk te doen maar botst tegelijk op grenzen die alleen op Europees niveau kunnen worden verlegd. De combinatie van strikte milieuregels en een steeds omvangrijkere rechtspraak maakt het bijzonder moeilijk om investeringsprojecten nog rechtszeker te vergunnen. Daarenboven kwamen andere ambities, bijvoorbeeld rond klimaat, die soms ook botsen met de milieu ambities.
We pleitten daarom voor een Europese aanpak die verder gaat dan administratieve vereenvoudiging. Daarbij moet de globale milieu- en klimaatimpact van projecten zwaarder kunnen doorwegen en moet er ruimte zijn om doelstellingen op een redelijke manier met elkaar te verzoenen. Als een project bijvoorbeeld een grote klimaatwinst met zich meebrengt maar tegelijkertijd ook (tijdelijk) een impact heeft op het milieu, moet die afweging gemaakt kunnen worden. Dat was tot op heden niet het geval, hopelijk komt hier nu verandering in.
Nu moet Europa ook echt doorpakken
De aankondiging is positief, maar de inhoud van de voorstellen zal doorslaggevend zijn. Om te beginnen laat de Commissie voor beide initiatieven nog open of ze wetgevend dan wel niet-wetgevend zullen zijn. Voor Voka is een echte wetswijziging essentieel. Met enkel aanbevelingen of ‘guidance documenten’ zullen we de rigiditeit van de wetgevende lasagne niet oplossen.
Daarnaast mag de hervorming zich niet beperken tot de snelheid van vergunningsprocedures. Minder papierwerk en kortere behandelingstermijnen zijn uiteraard welkom. Alleen: een vergunning sneller afleveren, om ze vervolgens in beroep vernietigd te zien, lost voor een investeerder weinig op.
Tot slot willen we met stip benadrukken dat dit pleidooi niet gaat over minder milieuambities. Wat ontbreekt, is voldoende ruimte voor proportionaliteit: om tijdelijke of lokale effecten af te wegen tegen de bredere en langdurige voordelen van een project, met behoud van stevige milieudoelstellingen.
Vanuit Voka werken we graag mee aan de concrete implementatie van de voorstellen uit de paper. Het werkprogramma opent eindelijk de deur naar een structurele oplossing.



