Een uitgelekt RIZIV-rapport van 2019, dat pas openbaar werd gemaakt door klokkenluiders via het Het Laatste Nieuws, maakt duidelijk dat meer dan de helft van de langdurig zieken ten onrechte als arbeidsongeschikt werd beschouwd. Ook al gaat het om een beperkte steekproef, de resultaten spreken boekdelen omdat de beslissing tot arbeidsongeschiktheid te gemakkelijk en te snel werd toegekend en ten gronde niet meer van deze tijd is. Intussen worden de werkgevers wel gevat door een solidariteitsbijdrage.
Het rapport is in feite oud nieuws maar legt wel twee fundamentele vragen op tafel.
- In welke mate kunnen instanties die uitkeringen uitbetalen aan hun leden, zelf ook correct waken over het recht op die uitkeringen. Vergelijk het gerust met de uitbetalingsinstellingen van de vakbonden die zouden moeten nagaan of werklozen echt recht hebben op een werkloosheidsuitkering en voldoende beschikbaar zijn. In België is die controle ondergebracht bij de publieke bemiddelingsinstanties (VDAB) als één van hun kerntaken.
- Wordt die arbeidsongeschiktheid niet te snel en te veel als definitief oordeel tot aan het pensioen ingezet terwijl een arbeidsmarkt (mede door de technologie) volop in beweging is.
In welke mate is er naast de medische analyse ook voldoende expertise inzake arbeidsmarkt? Nu het beleid 'versterkte terugkeer naar werk' terecht ambitieuze doelen vooropstelt, moet het perspectief op (ander) werk snel in beeld komen maar in welke mate hebben adviserend artsen van de verzekeringsinstellingen eigenlijk voldoende voeling met die arbeidsmarkt? Kennen zij voldoende alle mogelijke (referentie)beroepen en/of beroepen die haalbaar zijn mits bijscholing of herscholing? Het medisch beeld op zich is meestal niet toereikend voor een definitief eindoordeel tot aan het pensioen.
In die zin is het een goede zaak dat de Minister voor Sociale Zaken en Volksgezondheid Vandenbroucke aankondigde het Terug-naar-Werk-Fonds te activeren. Dit fonds gefinancierd door werkgevers, moet middelen vrijmaken die de stap naar werk vroeg in het proces faciliteren, en dit zowel voor werknemers als voor werkgevers. Een snellere blik op haalbare jobs is nodig in plaats van te verzanden in definitieve arbeidsongeschiktheid. Bovendien is die arbeidsmarkt niet statisch, maar volop in beweging. De technologische vernieuwing en AI in het bijzonder, hertekent wellicht bepaalde functies ten gronde die mogelijks ook kansen kunnen vergroten voor mensen die terug aan het werk gaan. Dat perspectief moet sneller dan vandaag in beeld komen om de puzzel terug naar werk te leggen. Ten gronde is het beter dat het label ‘definitief arbeidsongeschikt tot aan het pensioen’ volledig verdwijnt.
Tot slot, wat de controles door het RIZIV op de mutualiteiten betreft, is het alvast uitkijken naar de actuele doorlichtingen en thematische controles (2024 en 2025) alsook naar de eerste resultaten van de GAOCIT-databank die het voorschrijfgedrag van artsen in kaart brengt. Gezien de ondernemingen dit jaar zullen worden gevat met de solidariteitsbijdrage die ze dienen te betalen aan het RIZIV, is het immers niet meer dan normaal dat in die context alle schakels in de keten voor hun verantwoordelijkheid worden geplaatst: artsen, mutualiteiten en werknemers.
