Professor David Criekemans, hoofddocent aan de Universiteit Antwerpen en gespecialiseerd in geopolitiek, buitenlands beleid en diplomatie, nam de leden van het Advanced Business Network mee in de geopolitieke veranderingen die zich in sneltempo voltrekken.
De getoonde inzichten delen we heel graag ook met jullie. Want geopolitiek is – ook voor ondernemers – allang geen ver-van-ons-bedshow meer. “We zijn onderweg naar een nieuwe wereld”, zegt professor Criekemans. “Een nieuwe wereld waarin de Verenigde Staten niet langer de allergrootste zijn, maar slechts één van de grote machten.”
Wat is geopolitiek?
Wat is geopolitiek eigenlijk precies? Volgens Criekemans is het meer dan internationale betrekkingen. “Geopolitieke wetenschappers zoals ik geloven dat de factoren die aan territorium gebonden zijn, nog altijd relevant zijn”, legt de professor uit. “Locatie, fysieke en menselijke geografie, grondstoffen, grenzen, invloedssferen, energie en economische belangen bepalen mee hoe landen zich gedragen. Technologie, cyber en ruimtevaart voegen daar vandaag nieuwe dimensies aan toe.”
Ook relevant voor ondernemers
En dat geopolitieke kader is ook relevant voor ondernemingen. Bedrijven zijn ingebed in internationale economische en logistieke ketens. De voorbije decennia werden die steeds langer, met China als fabriek van de wereld. Vandaag kantelt dat model. “Waar China tot voor kort vooral een producent en lucratieve afzetmarkt was, is het nu een assertieve concurrent geworden. Eentje die onze markt overspoelt met eigen producten. Hierdoor moeten we dringend onze eigen economie en industrie versterken. We moeten onze toeleveringsketens diversifiëren, investeren in sleuteltechnologieën en ons kapitaal mobiliseren. Europa moet de competitie aangaan!”
Van globalisering naar competitie
De relatieve macht van de Verenigde Staten neemt al enige tijd af, terwijl China, India en andere machten aan invloed winnen. Volgens Criekemans ontstaat daardoor een multipolaire wereld waarin ook de middenmachten – waartoe Europa behoort – zich moeten herpositioneren. “Steeds meer landen beseffen dat ze moeten samenwerken, omdat ze anders in een wereld terechtkomen waar de Amerikanen en de Chinezen de dienst gaan uitmaken”, verduidelijkt hij.
Steeds meer landen beseffen dat ze moeten samenwerken, omdat ze anders in een wereld terechtkomen waar de Amerikanen en de Chinezen de dienst gaan uitmaken.
professor Criekemans
Een harde wake-upcall voor Europa
“Voor Europa is dat een harde wake-upcall. De goedkope energie uit Rusland is omwille van het conflict in Oekraïne verdwenen, de toegang tot de Chinese markt is veranderd en de Amerikaanse veiligheidsgarantie is niet langer vanzelfsprekend. Tegelijk staat de Europese concurrentiekracht onder druk. Technologie, van AI en quantumcomputing tot robotisering, verandert bovendien de economische machtsverhoudingen. Voor ondernemers betekent dat meer onzekerheid. Supply chains kunnen verstoord raken, energieprijzen fluctueren en toegang tot technologie of grondstoffen kan strategisch worden ingezet. Als ondernemer ben je eigenlijk verplicht om meer interesse in de geopolitiek te tonen. Een betere kennis of een snelle reactie kan je bedrijf een stevig concurrentieel voordeel opleveren.”
Van afhankelijkheid naar strategische autonomie
De oplossing ligt volgens Criekemans niet in volledige afsluiting – partnerships blijven noodzakelijk – maar in strategische autonomie. Europa moet minder kwetsbaar worden door supply chains te diversifiëren, kritieke productiecapaciteit dichter bij huis te brengen en strategische partnerschappen uit te bouwen. “Hiervoor zijn drie pijlers cruciaal: defensie, technologie en economie”, somt de professor op. “Europa moet investeren in eigen technologische capaciteit, innovatie en industriële slagkracht. Ook energie vraagt een strategische aanpak: hoe meer duurzame energie we zelf opwekken, hoe beter. Daarnaast is diversificatie van bronnen voor grondstoffen en technologieën noodzakelijk.”
Opnieuw leren strategisch denken
“Maar bovenal moet Europa opnieuw leren strategisch denken. De middenmachten kunnen hun gewicht alleen vergroten door samen te werken. Ook bedrijven moeten die oefening maken. We moeten de hoofd- en de bijzaken van elkaar gaan onderscheiden en nadenken: wat hebben we nodig om ons te herpositioneren, om ons opnieuw uit te vinden? Geopolitiek is daarom niet alleen een analyse van de wereld. Het is een uitnodiging om vandaag keuzes te maken die bepalen waar een onderneming morgen staat.”
