Skip to main content
Vorsprung durch Technik
  • 22/09/2017

Vorsprung durch Technik

Op zondag 24 september vinden in Duitsland parlementsverkiezingen plaats. Volgens de peilingen wordt bondskanselier Angela Merkel zo goed als zeker herkozen. Duitsland staat er economisch namelijk goed voor. Toch zijn de uitdagingen voor de nieuwe Duitse regering groot, ook op economisch vlak. Dat schrijft Stijn Decock, hoofdeconoom van Voka.

Voor Vlaanderen is de transitie van de Duitse economie naar de 21e eeuw van levensbelang.

Merkel is sinds 2005 bondskanselier. Ze trad aan op het moment dat Duitsland afgetekend de zieke man van Europa was. Vijf miljoen werklozen en een dubbel deficit, zowel op de lopende rekening als op de begroting. Duitsland kampte al sinds medio jaren 90 met economische problemen. De hereniging van Oost en West was economisch gezien moeilijker en duurder dan gedacht. In volle dotcom-gekte hadden de Duitse bedrijven bovendien niet zoveel ICT-lekkers te bieden en moesten ze de duimen leggen voor Amerikaanse of zelfs Franse bedrijven.

Het was Merkels voorganger, Gerhard Schröder, die de kiemen legde van het herstel. Met zijn Hartz-hervormingen maakte hij het Duitse bedrijfsleven in één klap een pak meer competitief. Duitse werknemers gingen meer uren werken voor hetzelfde loon en er kwamen via de mini-jobs heel wat goedkopere arbeidskrachten bij in de dienstensector. Nog belangrijker was dat in 2005 met de dotcom-hype niet veel meer overbleef en de economische wereld het toen volop had over de BRICS en over de snel ontluikende landen in Azië, Rusland en Zuid-Amerika.

Duitsland had die opkomende landen heel wat interessante industriële en luxeproducten te bieden. Van grote boorinstallaties om metrotunnels te boren over energiecentrales tot luxewagens voor de nieuwe rijken. De loonmatiging en de opkomst van de groeilanden gaven de Duitse economie en in het bijzonder de exportsector een ferme boost. Duitsland stond synoniem voor technologische topkwaliteit en aantrekkelijke prijzen.

De Grote Recessie van 2008-2010 had vervolgens weinig gevolgen voor de Duitse economie omdat de exportmachine richting Azië snel weer op gang kwam. De eurocrisis leidde er dan weer toe dat de euro zakte en de Duitse rente onder nul dook. Wat goed nieuws was voor de Duitse economie en overheidsfinanciën. Geleidelijk konden ook weer hogere lonen betaald worden, waardoor ook de Duitse consument wakker schoot.

Anno 2017 lijkt de Duitsland in blakende gezondheid. De groei bedraagt 2,1%, het overschot op de begroting en op de lopende rekening respectievelijk 0,7% en 8%. De werkloosheid staat nog op (slechts) 3,7%. Ondanks al die goede cijfers verschijnen er toch wat wolken aan de horizon.

Het belangrijkste probleem is dat de succeselementen van de voorbije tien jaar moeilijk kunnen herhaald worden. De lage werkloosheid maakt bijvoorbeeld dat het voor Duitse bedrijven moeilijk wordt om nog veel te groeien, aangezien er geen extra arbeidskrachten meer te vinden zullen zijn. Zeker in Zuid-Duitsland, het economisch hart van het land, is de krapte groot. Ook in Centraal-Europa, lange tijd de leverancier van goedkope arbeidskrachten en goedkope halffabricaten aan Duitsland, is er nauwelijks arbeidsreserve die in Duitsland kan ingezet worden. Landen als Tsjechië of Polen beginnen zelf krapte te ondervinden op de arbeidsmarkt, waardoor de lonen er sterk stijgen. Net zoals Duitsland vergrijzen die landen in een hoog tempo, sneller dan bijvoorbeeld België of Duitsland.

Een tweede probleem is dat de wereldeconomie langzaam wegschuift van het soort producten waar Duitsers goed in zijn, naar producten die onze oosterburen, net zoals in de dotcom-periode, minder goed liggen. Software, big data, diensten, micro-elektronica… halen het in belang steeds meer van de typische technologieproducten van de Duitsers. Komt daar nog bij dat de iconen van de Duitse exportmachine, de snelle en luxueuze dieselwagens, onder druk staan. Er is niet alleen het dieselschandaal, er is ook de concurrentie van elektrische wagenbouwers in de VS (Tesla) of in China. De Duitse auto-industrie zal zich snel moeten heruitvinden.

Krakkemikkige infrastructuur

VorsprungIn tegenstelling tot het kwaliteitsimago van de Duitse auto’s, is de Duitse infrastructuur niet zo kwaliteitsvol. Er is de laatste 15 jaar te weinig geïnvesteerd in wegen, bruggen, spoorwegen, huizen… Zo zorgde een verzakking in een spoorweg in de Rijnvallei in Rastatt begin september voor een complete blokkering van het goederenvervoer naar het zuiden. In Nordrhein-Westfalen kan het vrachtverkeer niet meer over sommige bruggen over de brede Rijn vanwege het instortingsgevaar.

Ook op andere vlakken stelt de Duitse infrastructuur teleur. De ‘ transformatie-index’ die Voka dit jaar lanceerde, rangschikt de EU-landen in functie van hun adaptatievermogen voor de grote transities die op ons afkomen. Duitsland scoort daar een ontgoochelende negende plaats, zelfs na België en Frankrijk. Breedbandverbindingen zijn er zwak en de overheid staat qua e-government of big data helemaal niet zo ver.

De Duitse focus op begrotingsoverschotten en handelsoverschotten wordt in het licht van de zwakke infrastructuur eerder een rem dan een troef voor toekomstige groei. Duitsland zou beter meer investeren in zijn harde en softe infrastructuur, wat ervoor zal zorgen dat het in de toekomst meer economische groei kan boeken. Niet voor niets kopte het wereldvermaarde nieuwsagentschap Bloomberg dat de Duitse economie ‘zo 20ste eeuw is’.

Voor Vlaanderen is de transitie van de Duitse economie naar de 21e eeuw van levensbelang. Duitsland is onze belangrijke handelspartner. Als de Duitse autobouwers hun duimen moeten leggen tegen Amerikaanse of Chinese spelers, dan zullen vele Vlaamse toeleveranciers dat voelen. Bovendien biedt een transitie ook kansen aan het Vlaams bedrijfsleven. Op een aantal domeinen staan we er qua omarmen van nieuwe technologie en diensten beter voor dan Duitsland. Dat biedt exportkans voor onze bedrijven. We hopen dus dat Angela Merkel snel aan de slag kan en met een ambitieus en toekomstgericht programma voor de dag komt zodat Duitsland zijn voorsprong ook met 21ste-eeuwse technologie behoudt.

Stijn Decock - Hoofdeconoom Kenniscentrum - stijn.decock@voka.be - 0497 59 37 72

Contactpersoon

ING
SD  Worx