Skip to main content
  • Home
  • Nieuws
  • Nu graag focussen op performantie lokaal bestuur
Niko Demeester
  • 01/03/2017

Nu graag focussen op performantie lokaal bestuur

De heisa rond de vergoedingen die politici ontvangen bij intercommunales houdt al weken de media en politiek in de ban. Wat begon als een lokaal ‘Luiks’ probleem van graaiende politici deinde al gauw uit tot alle partijen, regio’s en besturen. Intussen is duidelijk dat het om een systeemfout gaat in de manier waarop we ons bestuur organiseren en vergoeden, eerder dan over de individuele (on)verantwoordelijkheid van een politicus.

Het kluwen van intercommunales en andere samenwerkingsverbanden leidt tot een bestuurlijke verrommeling.

 

  • Het juiste debat gaat over het organiseren van een transparant en efficiënt bestuur, zowel op lokaal, regionaal als nationaal niveau.
  • Het werk van een aantal intercommunales kan veel efficiënter gebeuren binnen de privésector.
  • De meeste gemeenten en steden zijn te klein om hun kerntaken efficiënt in te vullen. Een nieuwe fusieronde vormt de enige uitweg.
  • Er is dringend nood aan meer transparantie, coherentie en duidelijke verantwoordelijkheden.

 

Als het systeem er niet over waakt dat 1) de verloning in lijn ligt van een geleverde prestatie en 2) dit transparant is voor de burger, is het niet verwonderlijk dat je gevallen krijgt die ‘je niet meer kunt uitleggen’ en het cliché van de zakkenvullende politicus bevestigen. Van de weeromstuit gaat de politiek nu in overreactie en wil men witter dan wit wassen qua verloning van mandatarissen: hun vergoedingen moeten omlaag, ze moeten tot op de laatste euro publiek worden gemaakt, cumuls moeten worden afgeschaft, ...


Deze transparantie qua verloning van politici is op zich een goede zaak: aangezien ze met publiek geld werken, moeten politici daarover verantwoording afleggen ten aanzien van de burgers. Dat is perfect analoog aan de transparantie die topmanagers van bedrijven over hun verloning moeten tonen tegenover hun aandeelhouders. De analogie moet echter ook verder worden getrokken: bij topmanagers is de loontransparantie goed, maar zeker niet het belangrijkste issue; veel belangrijker voor de aandeelhouders, medewerkers en maatschappij is de manier waarop de topmanagers de performantie van het bedrijf stuwen.


Huidige debat mist kern van de zaak

In die zin raakt het huidige debat over de vergoedingen van politici niet aan de kern van de zaak: hoe organiseren we een transparant en efficiënt bestuur van onze overheid, zowel op lokaal, regionaal als nationaal niveau? Het wordt hoog tijd dat het debat in de eerste plaats daarover zou gaan en slechts in bijkomende orde over de passende vergoeding van mandatarissen.


Voor dit inhoudelijke debat over transparant en efficiënt bestuur kunnen we alvast drie problemen meegeven die de politiek vanaf nu en in het komende jaar serieus zou moeten aanpakken, zodat we met echte oplossingen voor beter bestuur naar de lokale verkiezingen van 2018 kunnen gaan.


Kerntakendebat

Ten eerste moet veel duidelijker dan vandaag worden bepaald wat de kerntaken zijn van een gemeente of stad. Wat is essentieel een publieke dienstverlening en moet dus door de lokale overheid worden gewaarborgd, en welke opdrachten kunnen beter worden ingevuld door de privésector? Het is duidelijk dat een aantal intercommunales taken uitvoert die veel efficiënter door bedrijven kunnen worden gedaan; politieke mandatarissen moeten zich daarmee niet bezighouden. Zelfs als het gaat om zogenaamde ‘natuurlijke monopolies’ (bijv. de verdeling van water of elektriciteit), is het niet vanzelfsprekend dat de lokale overheden die taak opnemen. Je kunt als lokale overheid ook puur regulerend optreden ten aanzien van een privébedrijf dat instaat voor die opdracht: de overheid als sterke ‘regisseur’ werkt dikwijls beter dan als ‘actor’.


Fusies nodig

Ten tweede blijkt duidelijk dat de meeste gemeenten en steden te klein zijn om zelf een aantal van hun kerntaken efficiënt te kunnen invullen. Vlaanderen telt daarom meer dan 2000 intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, waarmee ze proberen de noodzakelijke schaal te halen. In plaats van dit kluwen van samenwerkingsverbanden zouden gemeenten en steden veel beter fusioneren tot robuuste lokale besturen, die hun taken volwaardig zelfstandig kunnen opnemen. In Vlaanderen telt driekwart van de gemeenten minder dan 20.000 inwoners; in Nederland telt 60 procent van de gemeenten méér dan 20.000 inwoners en wil men de schaal nog vergroten. De Vlaamse overheid zal dit fusieproces met wortel en stok actief tot stand moeten brengen, want de huidige aanpak van vrijwillige fusies heeft over de laatste 6 jaar tot nauwelijks 2(!) fusies geleid…


Nood aan transparantie en coherentie

Ten derde leidt het kluwen van intercommunales en andere samenwerkingsverbanden tot een bestuurlijke verrommeling. En die heeft kwalijke gevolgen: Waar is de democratische controle? Zijn de tarieven van de intercommunales geen vorm van verdoken belasting? Wat gebeurt er met de winsten van de intercommunales? Hoe komen we tot een coherente sturing van die intercommunales? Wie kan ter verantwoording worden geroepen als er iets mis loopt?...
De te kleine schaal van lokale besturen dwingt hen tot de oprichting van samenwerkingsverbanden. Als gevolg daarvan creëren ze een democratisch deficit, doordat de besluitvorming niet meer transparant is voor de burgers en er geen garantie is dat de correcte checks & balances worden gerespecteerd. Er is dus nood aan meer transparant en coherent bestuur, waarbij de verantwoordelijkheden van het management en de verkozenen duidelijk zijn.


Drie dringende opdrachten voor politici

Dit zijn dus de drie echte opdrachten voor politici in aanloop naar de lokale verkiezingen van 2018:

  • zorgen dat een stad of gemeente zich focust op zijn kerntaken in plaats vanalles te willen doen;
  • gemeenten en steden opschalen opdat ze een kritisch minimumniveau bereiken om die kerntaken zelf efficiënt te kunnen uitvoeren;
  • erover waken dat er een transparante controle komt op de uitvoering van die kerntaken.

Bedrijven en burgers rekenen erop dat, na de steekvlampolitiek met betrekking tot hun vergoeding, de politici nu ernstig werk maken van die opdrachten.

 

Niko Demeester - Sectretaris generaal - niko.demeester@voka.be

 

Contactpersoon

Niko Demeester

Secretaris-Generaal

ING
SD Worx