Nieuwe Voka Paper: Uit het rood – onze in- en uitvoer in balans

28/04/2017 , Stijn Decock - hoofdeconoom Voka - stijn.decock@voka.be

Een land als België, met zijn vergrijzingsproblemen en hoge staatsschuld, heeft best een overschot op zijn handelsbalans. In België is dat maar nipt het geval. In 2012 was er zelfs een tekort van 2,8% van het bbp waardoor onze economie dreigde terecht te komen in een neerwaartse spiraal zoals in Spanje. Voka onderzoekt in zijn jongste paper hoe we onze handelsbalans weer in een gezond evenwicht kunnen krijgen.

De handelsbalans en zijn broertje, de lopende rekening, meten in essentie hoe ons land zich verhoudt tot het buitenland. De handelsbalans is het verschil tussen alle uitvoer en invoer. De lopende rekening is de handelsbalans samen met de kapitaalrekening (= in- en uitvoer van kapitaal, zoals dividendstromen). Een land met een tekort op de lopende rekening leeft als het ware boven zijn stand omdat het meer importeert dan exporteert en die import via buitenlands geld moet betalen. Het leeft dus bij gratie van die buitenlandse kapitaalverschaffers en is daardoor extra kwetsbaar.

België kende lang een groot overschot op de lopende rekening. Maar die lopende rekening en de onderliggende handelsbalans verslechterden snel tussen 2002 en 2012, tot uiteindelijk een tekort van 2,8% van het bbp. We stevenden af op Spanje-achtige scenario’s, waarbij een te groot tekort het land en zijn economie in een neerwaartse spiraal trekt. In 2014 volgde gelukkig de kentering.

België, met zijn vergrijzingsproblemen en zijn hoge staatsschuld, behoort tot de categorie landen die best een overschot boeken op hun lopende rekening. Dat is namelijk zowat de beste garantie voor welvaart op lange termijn. Enkel met een overschot kunnen we voldoende goederen en diensten importeren en onze schulden financieren.

De voorbije jaren verloor België stelselmatig relatief marktaandeel in een wereldhandel die snel toeneemt door de opkomst van de groeilanden. Duitsland bewijst echter dat het anders kan: onze oosterburen handhaafden hun aandeel in de wereldhandel wél.

In de dienstensector is er beter nieuws: daar houdt België, anders dan onze buurlanden, wel goed stand op de wereldmarkt. België kent een mooi overschot op de dienstenbalans. Exporteerbare diensten zijn dus belangrijk. Denk dan aan de internationale positie van Brussel en aan de logistieke diensten rond de havens. Die troeven kunnen we verder uitbouwen. Brussel krijgt de kans om diensten en bedrijven aan te trekken die Londen willen verlaten omwille van de brexit – maar op voorwaarde dat de hoofdstad haar imago van chaotische (file) stad wegwerkt. Ook de verdere ontwikkeling van Brussels Airport is cruciaal. Verder moeten we ook blijven mikken op logistieke diensten met meerwaarde rond de havens.

De Belgische export van goederen blijft sterk geconcentreerd in chemie, farma, diamant en voertuigen, vaak door grote bedrijven die in handen zijn van multinationals. Bovendien groeiden de meeste van deze sectoren de afgelopen tien jaar trager dan in de buurlanden. De Belgische export en de handelsbalans zijn dus kwetsbaar. Een vertrek van enkele grote chemie- of farmaspelers zou zwaar wegen op de handelsbalans. Het is belangrijk dat bedrijven uit de sectoren die veel exporteerbare toegevoegde waarde creëren, hier blijven en investeren in nieuwe producten en installaties.

Positief is dat in de voedingsindustrie en de optische en geneeskundige materialen de exportgroei sneller gaat dan bij de buren. Vaak gaat het hier wel om Belgische bedrijven. Meestal zijn het ‘stille kampioenen’: bedrijven die hun strategische posities (beslissingen, verkoop, onderzoek, ontwikkeling en productie) grotendeels in België hebben en met een dominante positie in hun productmarkt en een snellere groei dan het gemiddelde. Stille kampioenen moeten we dus koesteren en versterken.

Dat de handelsbalans terug positief raakt, is een kwestie van meevallers: het heeft vooral te maken met de daling van de prijzen van olie en gas. Die zijn, vergeleken met 2011, goed voor een verbetering tussen 1,5 en 2 procentpunt van het tekort. Ook de daling van de euro heeft geholpen, net als het feit dat we de loonkosten sinds 2014 veel meer in lijn met de buurlanden konden brengen. Dat beleid moeten we aanhouden om de kostenhandicap van tien procent tegenover de buurlanden verder te verlagen en zo marge op de lopende rekening te creëren.

Nog andere elementen bepalen mede het concurrentievermogen. Clustereffecten, bijvoorbeeld. Die hebben meestal te maken met de aanwezigheid van een ganse keten: toeleveranciers, kennisinstellingen, geschoold personeel, transportwegen, nabijheid van klanten, … België heeft wat dat betreft veel troeven: een centrale ligging aan grote zeehavens, kennisinstellingen, verticale integratie in heel wat sectoren, … Toch lukt het ons niet om het exportsucces van Zuid-Duitsland te evenaren – vooral omdat we te weinig echte clusters hebben (behalve chemie en farma), omdat ze in omzet relatief klein zijn (voeding) of op de terugweg (vervoer). De uitdaging is om alle actoren in België beter op elkaar te doen inspelen zodat we meer en sterkere clusters ontwikkelen. Kennisinstellingen die sterker samenwerken met het bedrijfsleven. Onderwijs dat goed afgesteld is op die clusters. Meer technisch personeel, meer durfkapitaal om clusters te versterken, meer snelgroeiende bedrijven die verticaal verankerd zijn in ons land (met beslissingscentra, R&D, verkoop, productie, …). Een nog sterkere logistieke positie die aansluit bij de creatie van toegevoegde waarde rond en buiten het havengebied.

Ook reshoring biedt een opportuniteit voor de Belgische handelsbalans. Activiteiten die terug naar hier keren, dat wil zeggen: minder import, meer export. Reshoring zal in de praktijk niet betekenen dat productievestigingen in lageloonlanden dicht gaan ten voordele van Belgische, wel dat productielijnen dankzij nieuwe technologie ook in België rendabel draaien, waardoor het niet meer nodig is om naar het buitenland te verhuizen. Ook circulaire economie kan in dat opzicht een troef zijn voor het centraal gelegen België.

 

Lees hier de volledige Voka Paper

Tags