Skip to main content

Lessen uit Catalonië

  • 13/10/2017

Na de rustig verlopen verkiezingen in Duitsland, Frankrijk en Nederland leek Europa zich voor een mooie en kalme nazomer klaar te maken. Ietwat onverwacht dreigt Spanje stokken in de wielen te steken. Het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum en de houding van Madrid zorgen voor een  impasse.

 

Het Spaans conflict draait rond twee emotionele logica’s die tegen elkaar botsen. Enerzijds is er de Catalaanse roep om van de regio een volwaardige aparte natiestaat te maken. Catalonië voelt zich gehinderd door het sterk centralistisch denkend Madrid en vindt dat het fiscaal buitensporig bijdraagt aan de Spaanse staat. Anderzijds is er de zeer centralistische logica van Madrid die (voorlopig) niet toelaat dat Catalonië een aparte natiestaat wordt of zelfs meer (fiscale) autonomie krijgt. Beide logica’s zijn onverzoCatalonië protestenbaar. Dus ofwel geeft een van de twee toe (en is de andere zeer gefrustreerd) ofwel botst het hard, met alle negatieve gevolgen van dien.

De oplossing van het conflict bestaat erin dat beide partijen afstappen van hun emotionele logica en naar een rationeel compromis zoeken. Dat bestaat. Jakob Van Leuven van het aan de KULeuven verbonden onderzoekscentrum Vives, schreef hierover een interessante studie. Hij betoogt dat ‘onafhankelijkheidsdrang’ een prijs heeft. Waardoor die drang dus afkoopbaar is.

In dit soort heterogene landen spelen namelijk twee tegengestelde krachten. Er zijn enerzijds de ‘schaalvoordelen’ om bijeen te blijven. Kleine landen hebben ook regeringen, ambassades, leger, administraties, … nodig waardoor de kost per burger voor deze overheidsdiensten hoger zal liggen dan bij landen met een grotere bevolking die deze kosten over meer burgers kunnen spreiden.

Daartegenover heb je de ‘heterogeniteitskost’. Grote, centralistische landen leggen één beleid op dat vaak eenheidsworst is en niet op maat van de aparte delen. Zeker als die aparte delen van dat land sterk afwijkende voorkeuren kennen. Het is die kost die de Catalanen momenteel te hoog vinden. Anderzijds vrezen de andere Spanjaarden dat zij door een onafhankelijk Catalonië schaalvoordelen gaan missen (onder meer de transfers) en dus gaan verarmen.

Het compromis bestaat er dus in dat je een afruil zoekt tussen die twee krachten. Je verlaagt de heterogeniteitskost voor de delen van een land die zich het meest tekortgeschoten voelen door het centrale beleid. Tegelijkertijd behoud je nog ten dele de centrale natiestaat waardoor de schaalvoordelen van die staat voor de andere delen behouden blijven. Concreet betekent dit dat de meest afwijkende delen van het land extra autonomie en fiscale stimulansen krijgen.

ETA bezworen

Dit mechanisme is eerder al gebruikt om Baskenland binnen Spanje te houden en het geweld van de onafhankelijkheidsbeweging ETA te stoppen. Baskenland kreeg een verregaande autonomie. Ook het VK voert min of meer dergelijk beleid in Schotland en Noord-Ierland. Schotland geniet bijvoorbeeld voordelen die in een regio zoals Wales (waar geen streven naar onafhankelijkheid heerst) niet aanwezig zijn. In de Catalaanse kwestie zou het compromis dan bestaan uit een grotere fiscale en politieke autonomie voor Catalonië en minder transfers naar de rest van Spanje. Maar Catalonië blijft dan wel als deelregio binnen de Spaanse federatie opereren.

Voor België en Vlaanderen is wat in Spanje gebeurt van belang. België is eveneens een land dat regionaal heel heterogeen is. Het telt drie regio’s (toch als we Brussel als aparte regio tellen) met sterke heterogene beleidsvoorkeuren. Bovendien is de financiële bijdrage aan het centraal bestuur ongelijk, aangezien Vlaanderen vandaag met voorsprong veel rijker is dan Wallonië. Net zoals in Catalonië wekken de aanhoudend hoge transfers naar de andere regio’s frustratie in Vlaanderen.

Verschillend met Catalonië is dat het streven in Vlaanderen naar een pure aparte natiestaat eerder beperkt is. Die aspiratie kent wel opflakkeringen wanneer het centraal beleid teveel afwijkt van de Vlaamse voorkeuren. Dus ook in België moet men de afweging maken tussen het ‘schaalvoordeel’ van de Belgische staat en de ‘heterogeniteitskost’ die Vlaanderen frustreert omdat het teveel transfers betaalt en te weinig maatwerk kan afleveren. Een stabiel evenwicht tussen die twee krachten heeft België nog altijd niet gevonden. Daar moet verder aan gewerkt worden.

Intussen hopen we dat beide partijen in Spanje van hun ‘emotionele’ logica afstappen en streven naar een onderhandelde oplossing waarbij Catalonië meer autonomie krijgt en Madrid zich minder centralistisch gaat opstellen. Anders gaan we naar een zeer explosieve situatie die ook gevolgen zal hebben voor heel Europa. We kunnen het ons, zeker na de brexit, niet permitteren dat het vierde grootste land van Europa op de rand van een burgeroorlog of een halve dictatuur zou staan. Met alle negatieve consequenties voor de economie en de bedrijven in Europa en Spanje in het bijzonder.

Stijn Decock - Hoofdeconoom Voka - stijn.decock@voka.be - 0497 59 37 72

Contactpersoon

IMU - Altez 0110
VZW_IMU_GROUPS
IMU - Sport Vlaanderen
ING
SD  Worx