Skip to main content
  • Home
  • Nieuws
  • Het Europees herstelplan: lessons learned uit de eurocrisis
  • 09/06/2020

Het Europees herstelplan: lessons learned uit de eurocrisis

Met een Europees herstelplan moet de economische impact van de coronacrisis bezworen worden. Bovendien moet men de fouten vermijden die men ruim tien jaar geleden wel maakte bij de aanpak van de Eurocrisis. Kordaat en solidair handelen verzekert een sterker en sneller Europese herstel.

Op 27 mei kwam de Europese Commissie met een nieuw voorstel voor de volgende Europese begroting van 2021 tot 2027. Die begroting zou oplopen tot ongeveer 1100 miljard EUR oftewel 1,1% van het EU bbp per jaar, amper een verschil met het voorstel dat vlak voor de coronacrisis op de Europese tafel lag. Veel significanter was echter dat er een Europees herstelplan toegevoegd werd aan die Europese begroting ter waarde van 750 miljard EUR voor de periode 2021-2024, wat neer zou komen op 1,7% van het EU bbp per jaar extra middelen. Deze extra middelen zouden vooral ten goede komen aan lidstaten die extra hard getroffen zijn door de coronacrisis, zoals Italië.

De ambitie die aan de dag gelegd wordt met dit voorstel, toont aan dat de EU wijze lessen getrokken heeft uit de aarzelende Europese aanpak van de eurocrisis. Toen stond politiek gebakkelei rond de modaliteiten van een financieel reddingspakket aan Griekenland een snel herstel in de weg, wat finaal leidde tot een langere en diepere recessie.

Halfslachtige aanpak

De Eurocrisis barstte los in 2009 toen de Griekse staatsschuld ontspoorde tot 127% van het bbp, het gevolg van een fiscaal stimulusprogramma om de recessie van de financiële crisis te bestrijden. Door de sterke toename van de Griekse staatsschuld en de halfslachtige Europese financiële steunmaatregelen die ettelijke keren na elkaar veel minder spectaculair bleken dan initieel werd aangekondigd, begonnen de financiële markten steeds feller te speculeren tegen het Griekse lidmaatschap van de Eurozone. Hierdoor ontstond een vicieuze cirkel waarbij hogere intrestvoeten op Grieks staatspapier leidde tot een steeds verder ontsporende staatsschuld.

Bovendien bleek het besparingsbeleid, wat een voorwaarde was voor de toekenning van Europese financiële steun, niet onmiddellijk de beste remedie om de Griekse economie er weer bovenop te helpen. Zo voerde de Griekse overheid een heleboel besparingsmaatregelen door maar werd het positieve effect van deze maatregelen grotendeels teniet gedaan door een krimpende economie die mede veroorzaakt werd door datzelfde besparingsbeleid.

Hoewel de Eurocrisis finaal bezworen werd door een daadkrachtig hetzij laat monetair stimulusbeleid van de Europese Centrale Bank, heeft het uitblijven van een snelle en krachtige respons er niet enkel toe geleid dat de eurocrisis langer en dieper was, maar ook dat het Europese project tot op vandaag fragieler is dan voor de financiële crisis waarbij de steun voor de EU in heel wat zuidelijke lidstaten zienderogen geslonken is de afgelopen jaren.

Het uitblijven van een snelle en krachtige respons zorgde ervoor dat de eurocrisis langer en dieper was, maar ook dat het Europese project tot op vandaag fragieler is dan voor de financiële crisis.

Gilles Suply

Sterke stimuli

Er kunnen heel wat parallellen getrokken worden met de potentiële gevaren van de huidige crisis. Zo worden alle lidstaten geconfronteerd met een diepe recessie maar hebben bepaalde lidstaten meer budgettaire ruimte dan anderen om een stimulusprogramma op te zetten. Wie die budgettaire ruimte niet heeft, zal geconfronteerd worden met een sterk oplopende schuldgraad. En bij gebrek aan solidariteitsmechanismen kan dat er op termijn toe leiden dat financiële markten beginnen te speculeren tegen bepaalde Eurozone leden. Dit zou opnieuw finaal leiden tot een diepere en langere recessie die de Eurozone weer op haar grondvesten doet daveren. Bovendien zou het draagvlak voor de EU in Zuid-Europa verder afbrokkelen.

Met het voorliggende Europese herstelplan wordt onmiddellijk een sterk fiscaal stimulusplan uitgerold doorheen de hele EU waarbij enerzijds vermeden wordt dat de schuldgraad van de zuidelijke lidstaten opnieuw ontspoort en anderzijds dat een symmetrisch economisch herstel verzekerd wordt tussen Noord- en Zuid-Europa. Bovendien zou dit het draagvlak voor het Europese project versterken, een noodzaak na een decennium aan Europese crisissen.

Structurele solidariteit

Het Europees herstelplan biedt overigens geen blanco cheque aan de begunstigde lidstaten, zoals wel eens beweerd wordt. Zo moeten lidstaten een goed uitgewerkt investeringsplan voorleggen dat inzet op het aanpakken van structurele macro-economische problemen naast het faciliteren van de digitale en ecologische transformaties. Indien de Raad van de EU het voorgelegde investeringsplan onvoldoende acht op dat vlak, kan het beslissen om de financiële middelen in te houden. Voor een goed herstelbeleid zal het wel van groot belang zijn dat de Raad daadwerkelijk bereidheid toont om dit vetorecht uit te oefenen. Dat zal overigens belangrijk zijn om ook tegemoet te komen aan de wensen van de noordelijke lidstaten die het Europese herstelplan moeten spijzen met financiële middelen.

Het voorliggende plan is echter nog steeds een eenmalig noodpakket dat niet permanent verankerd wordt in de Europese begroting. Bij een nieuwe crisis zou een snelle respons dan ook opnieuw volledig afhankelijk zijn van een snelle politieke consensus doorheen de EU, wat geen sinecure is. De EU moet dan ook een structureel solidariteitsmechanisme uitbouwen dat onder strikte en duidelijke voorwaarden snel ingezet kan worden om asymmetrische schokken onmiddellijk op te vangen.
 

Een sterk Europees fiscaal stimulusplan vermijdt ontsporende schuldgraden, verzekert herstel en bouwt aan Europees draagvlak.

Gilles Suply

Contactpersoon

Gilles Suply

Adviseur Europese Zaken & Internationaal Ondernemen

VZW - IMU - Staples
VZW - De Tijd - Herstart
ING
SD  Worx