Het belang van lokale verkiezingen

12/10/2018

Op zondag 14 oktober worden in heel België gemeenteraadsverkiezingen gehouden. Die zijn belangrijk voor bedrijven. Maar wat is het politiek belang van die verkiezingen? Hoe goed werkt de democratie in de gemeentes? Voka trok naar professor Herwig Reynaert van de UGent, gespecialiseerd in lokale politiek.

Herwig Reynaert
Herwig Reynaert (UGent) ©Eric de Mildt

Hoe belangrijk zijn die gemeenteraadsverkiezingen in vergelijking met federale of Vlaamse verkiezingen?

Prof. Herwig Reynaert: "Die lokale verkiezingen zijn toch heel belangrijk voor onze democratie. Uit allerlei onderzoek blijkt dat de gemeente het politiek niveau is dat het dichtst bij de burger staat. Dat vertaalt zich in een grote tevredenheid over het lokale niveau bij de burger. Onderzoek toont ook aan dat het vertrouwen in de lokale politici groter is dan in politici op een hoger niveau. De verkiezingen van de lokale besturen is dus een essentiële schakel in het democratisch proces, net omdat de afstand tussen de burger en de politiek daar het kleinst is."

Hoe groot is de rol van de traditionele partijen nog op het lokale niveau? 

"Door de ontzuiling neemt de partijtrouw af en zien we steeds meer mensen die op de verschillende politieke niveaus verschillend stemmen. Een voetpad is bijvoorbeeld niet socialistisch of liberaal. Ook zie je in Vlaanderen steeds meer lokale partijen. Ik zou het niet slecht vinden als we opnieuw naar een soort systeem gaan van 'panacheren'. Dat betekent dat in een stad waar de gemeenteraad bijvoorbeeld 25 leden kent, iedere kiezer op 25 leden mag stemmen, over de partijgrenzen heen. Hierdoor kan een kiezer zijn appreciatie over meerdere partijen tonen."

Waar moet ons systeem verbeterd worden?

"Ik maak me het meest zorgen over de kwaliteit van de politici. Het is belangrijk dat de gemeenteraad kwaliteitsvolle mensen aantrekt. Door de politieke spelletjes en het gehakketak zie ik veel goede mensen afhaken. De meerderheid moet ook veel constructiever met de oppositie samenwerken en de oppositie, die vaak met goede ideeën kan komen, wat gunnen. Anders wordt dat heel demotiverend."

"Het bestuur mag zijn mandaat ook niet beschouwen als een vrijgeleide om zes jaar te besturen zonder terug te koppelen naar de burgers. Daarom is het goed dat er nieuwe inspraakvormen zijn zoals wijkbudgetten, burgerbewegingen,... Natuurlijk hebben de verkozenen hier het laatste woord en moet je oppassen dat je geen 'participatie-elite' krijgt, die al dat soort burgerprojecten domineert, waardoor de uitkomst van dit soort participatie niet representatief is voor de bevolking."

Hoe zorg je ervoor dat gemeentes en steden meer voor hun bedrijven opkomen?

"Gemeentes hebben in België verhoudingsgewijs vrij weinig fiscale autonomie. Veel wordt centraal gestuurd. Ik ben een voorstander om meer bevoegdheden naar een lager niveau te duwen, inclusief financiële middelen. Dus je zou een deel vennootschapsbelasting kunnen gebruiken om lokale besturen te financieren. Dan zouden gemeentes veel meer belang hebben om bedrijven aan te trekken en te houden, omdat ze daar dan rechtstreeks financieel voordeel van krijgen."

Tot slot, er is het laatste jaar heel wat te doen geweest rond politieke deontologie op het gemeenteniveau. Bepaalde politici werden geviseerd omdat ze te nauwe contacten hadden met bepaalde bedrijven. Anderzijds klagen bedrijfsleiders dat ze nauwelijks nog lokale politici kunnen spreken. 

"Ik zou het heel erg vinden als politici geen bedrijfsleiders mogen spreken omdat ze dan zogezegd verdacht worden. Contacten met bedrijfsleiders blijven heel belangrijk. Ik heb er ook geen probleem mee dat politici naar etentjes gaan van bedrijven. Wat hierin wel belangrijk is, is transparantie. Als politicus moet je heel transparant communiceren en argumenteren waar je bij een project voor bedrijf A kiest en niet voor bedrijf B. Het zou ook goed zijn dat je transparant bent over je agenda en aangeeft met wie je spreekt."