Het afschakelplan - Wat houdt het in voor bedrijven?

27/09/2018 , Klaas Nijs - klimaat en energie

Eind augustus besliste federaal minister van energie Marie-Christine Marghem dat er voor de winter van 2018 geen strategische reserve zal aangelegd worden om de bevoorradingszekerheid in de winter 2018/2019 te garanderen. Uit het advies van de bevoegde instanties bleek namelijk dat er voldoende capaciteit op het netwerk beschikbaar zou zijn om aan de vraag te voldoen. Maar in september volgden de gebeurtenissen op de elektriciteitsmarkt elkaar echter vrij snel op. Hierdoor zal gedurende de hele maand november 2018 onze nucleaire opwekkingscapaciteit beperkt worden tot 1000MW. Gevolg? Het afschakelplan wordt geheractiveerd door het toegenomen risico op elektriciteitstekorten. Voka geeft antwoord op de 7 meest gestelde vragen.

afschakelplan1. Wat betekent het 'afschakelplan winter 2018' concreet?

Bij een dreigend tekort op het Belgische elektriciteitsnet wordt via een afschakeling bij een deel van de afnemers in bepaalde gebieden van het land de elektriciteitslevering tijdelijk stopgezet. Deze ingreep laat toe om het evenwicht te herstellen tussen het aanbod en de vraag naar elektriciteit. Zo wordt een volledige instorting van het Belgische elektriciteitsnet (black-out) voorkomen. Wettelijke voorschriften bepalen welk type afnemers eerst afgeschakeld worden (landelijke diensten eerst) en welke klanten prioritair bevoorraad moeten worden (bv. nooddiensten). Enkele afnemers worden zeker niet afgeschakeld: stadscentra van gemeenten met meer dan 50.000 inwoners, de provinciehoofdplaatsen, commerciële luchthavens en havens (i.e. Haven van Antwerpen, Gent en Zeebrugge).

2. Kunnen we deze situatie nog afwenden?

De problematiek wordt permanent geëvalueerd. Tegenover 2015 zijn er extra conventionele (bv. de centrale van Seraing en de centrale van Vilvoorde) en hernieuwbare energiebronnen (bv. offshore windparken) beschikbaar in de maand van november dit jaar. Ook de importcapaciteit is erop vooruitgegaan. Zo zullen de Europese solidariteitsmechanismen worden aangesproken. Daarnaast kunnen we ook rekenen op een (hogere maar nog steeds beperkte) capaciteit van industriële flexibiliteit door verschuiving of vermindering van het verbruik.

Volgens de laatste info van Elia zal België daarmee in de wintermaanden nog steeds 1.000 megawatt te kort komen. Als voldoende residentiële afnemers hun vraag tijdens de piek (17:00-20:00) verschuiven naar andere momenten, kan dit de situatie wel nog verbeteren. Het verlagen van de piekvraag helpt het vermijden van een gedwongen afschakeling het meest. Hieronder gaan we daar dieper op in.

3. Zal mijn bedrijf zelf afgeschakeld worden?

Er worden in totaal 8 afschakelzones geïdentificeerd. Daarbij kunnen gemeenten uit verschillende delen van het land behoren tot één bepaalde schijf en dezelfde gemeente - of zelfs dezelfde straat – kan binnen verschillende zones behoren. U kan steeds de betrokken zone waaronder uw bedrijf valt hier nagaan.

In principe wordt slechts één zone afgeschakeld. Maar als het tekort te groot wordt, kunnen er meerdere schijven geviseerd worden. De afschakelingsprocedure voorziet in een rotatiesysteem tussen de zones in dalende volgorde, van zone 8 tot zone 2. Zone 1 zou bij stroomtekort normaal gesproken niet (manueel) worden afgeschakeld. De stroomonderbrekingen zouden daarbij ongeveer 3 uur duren, a priori tussen 17u00 en 20u00 tijdens de piekperiode.

Enkel als de concrete situatie het eist, kunnen de onderbrekingen ook op andere momenten plaatsvinden en langer duren. Check daarom steeds de actuele informatie via de beschikbare communicatie van de netbeheerders en de overheid. De toevlucht tot afschakeling wordt steeds op de vooravond gemeld. De 4cast app van Elia geeft steeds een actueel overzicht van de situatie op het net en is te downloaden hier.

4. Wat kan ik als bedrijf doen om een afschakeling te vermijden?

TihangeRationeel omgaan met het elektriciteitsverbruik blijft de voornaamste boodschap, zeker tijdens de piekuren (17:00 - 20:00). Als iedereen bijdraagt tot de globale beperking van het verbruik, kan de vraag voldoende verminderen zodat het afschakelplan niet moet worden geactiveerd.

Voor ondernemingen wordt aangeraden om tijdens deze uren alle niet essentiële verbruiken terug te schroeven. Denk bijvoorbeeld aan het beperken van buiten- en sierverlichting, alsook binnenverlichting na de kantooruren, of verlichting in gangen, toiletten en kopieerruimtes. Ook het verlagen van de thermostaat in geval van elektriciteitsaangedreven verwarming loont zeker. Zet daarnaast computers, printers en dergelijke niet in stand-by maar volledig uit. Ook thuis blijven energievreters, zoals droogkasten of wasmachines, tijdens deze uren best uit (eventueel kunnen deze worden uitgesteld tot later op de avond/nacht).

Er kan op ondernemingsniveau ook onderzocht worden of het tot de functionele (technische) en organisatorische (arbeidsreglement)mogelijkheden behoort om de arbeidsuren te verschuiven.

Daarnaast kan een onderneming of vestiging ook steeds zelf investeren in back-upoplossingen (noodstroomvoorzieningen), zoals generatoren of batterijgroepen. Deze moeten dan wel steeds in stand-alone modus kunnen opereren. Zo zullen zonnepanelen (en WKK’s) in geval van een afschakeling ook geen stroom meer leveren. Zonnepanelen hebben namelijk elektriciteit van het distributienet nodig om te functioneren. Wat wél nuttig kan zijn, is het opladen van de batterijen van uw back-upsysteem met stroom van uw zonnepanelen. Om dan deze stroom beschikbaar te stellen wanneer een afschakeling aan de orde zou zijn.

5. Wat zijn de potentiële gevolgen voor mijn onderneming?

Houd rekening met een mogelijk sterke impact op de vervoerssystemen. Zo zullen bij een noodsituatie de treinen heel de dag niet uitrijden. Ook de lokale tram- en metronetten kunnen hinder ondervinden. De mobiliteit ondervindt dus vrij snel hinder en de kans op meer ongevallen en verkeerschaos is reëel.

Vaste telecomdiensten zoals telefonie, internet en wifi zullen tijdens een stroomonderbreking niet beschikbaar zijn. Ook de werking van de mobiele diensten kan (afhankelijk van de lokale situatie) verstoord worden. Neem uw voorzorgen, zeker indien bepaalde voorzieningen een rechtstreekse koppeling met communicatielijnen (bv. noodcentrale) vereisen.

Houd er voor uw veiligheid eveneens rekening mee dat liften en automatische garagepoorten niet meer zullen werken. Ook zullen bijvoorbeeld pompinstallaties, om overstromingen te vermijden, uitvallen.

6. Moet ik als onderneming mijn personeel doorbetalen?

We onderscheiden twee situaties. Bij een aangekondigde stroomonderbreking zal de werkgever de verloren uren moeten betalen wegens het recht op gewaarborgd loon, behalve wanneer de afschakeling een volledige arbeidsdag of meer bedraagt. In dat geval kan beroep worden gedaan op het systeem van tijdelijke werkloosheid (wegens overmacht), op voorwaarde dat de werknemers nog niet aan hun dagtaak zijn begonnen. Het personeel moet hierover ook steeds tijdig op de hoogte worden gebracht. Bij een onverwachte stroomonderbreking geldt dat werknemers die hun werk moeten onderbreken ook recht hebben op gewaarborgd dagloon. Indien zij hun werk niet hebben kunnen aanvatten, kan er beroep gedaan worden op het systeem van tijdelijke werkeloosheid.

Gedurende een periode van tijdelijke werkloosheid kunnen de werknemers in principe een uitkering ontvangen van de RVA. Elke aanvraag moet ingediend worden met een gemotiveerd dossier waaruit de overmacht blijkt.

In veel ondernemingen bepalen werkgever en werknemer onderling wanneer de vakantie wordt opgenomen. Er zou kunnen overeen gekomen worden dat er vakantie wordt genomen op dagen van eventuele stroomonderbrekingen. Een werkgever kan dit evenwel niet eenzijdig opleggen.

7. Kan ik eventuele economische schade vermijden/recupereren?

Als u ten gevolge van een langdurige stroomonderbreking schade hebt geleden, check zeker of dit gedekt wordt door een van uw verzekeringen (bv. verzekering tegen exploitatieverlies, brandverzekering, …). Om verzekerbaar te zijn, moet een gebeurtenis in principe wel een onzeker karakter hebben. Dit is niet het geval bij schade door aangekondigde stroomonderbreking. Schade door de heropschakeling (bv. door stroompieken) kan wel vatbaar zijn voor verzekeringsdekking. Maar uit een eerder onderzoek van Voka bleek reeds dat de meeste bedrijfsschadeverzekeringen enkel schade dekken die wordt toegebracht door brand en niet door elektriciteit. Check dus steeds grondig de eigen polis.

We bevelen ook aan de eigen verantwoordelijkheid ten opzichte van klanten na te gaan. Wat is het effect van een stroomonderbreking op uw dienstverlening? Welke dienstverlening garandeert u aan uw klanten? Zijn er uitzonderingsclausules voorzien in uw contracten? Bent u zelf gedekt tegen mogelijke schadeclaims? En zo ja, zijn hier voorwaarden geformuleerd, zoals voorzorgsmaatregelen, nalatigheid, …? En hoe moeten deze geïnterpreteerd worden in het kader van een stroomonderbreking?

Klaas Nijs - Adviseur Energie & Klimaat - klaas.nijs@voka.be - 0485 28 76 62