Een raket voor Vlaanderen

09/02/2018 , Stijn Decock - hoofdeconoom Voka - stijn.decock@voka.be

Ik geef het toe. Ik ben fan van de man. Er zijn weinig ondernemers met de durf, de creativiteit en het lef als Elon Musk. Zelfs al zou hij zakelijk finaal compleet falen (wat zeker niet uitgesloten is), zijn ideeën en bedrijven spreken tot de verbeelding en zijn een bron van inspiratie voor veel ondernemers. Wat hij afgelopen dinsdag liet zien met de lancering van zijn nieuwe raket tart de verbeelding. Zijn privaat bedrijf SpaceX laat hiermee het staatsbedrijf NASA lichtjaren achter zich. Dat schrijft Stijn Decock, hoofdeconoom van Voka.

Dinsdagavond zFalcon Heavyat ik licht geamuseerd naar de webcam van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Musk, te kijken. Je kon er live de lancering van de nieuwe raket, Falcon Heavy, volgen, de grootste raket sinds de Apollo-raketten, die al bijna 50 jaar niet meer worden gebruikt. Het is de eerste keer sinds de maanlandingen dat er een raket de lucht ingaat die astronauten buiten het krachtveld van de aarde kan brengen. Ofwel ging je dinsdagavond een amusante mislukking mogen aanschouwen; een grote ontploffing, een omvervallende raket of een combinatie van beide.  Ofwel was je live getuige van een groots historisch moment. Spektakel sowieso verzekerd.

Enkele minuten voor de lancering zag je heel wat rook ontstaan van de opstartende motoren. Op het voorziene tijdstip kwam de raket los van het lanceringsplatform en ze schoot eerst langzaam en dan steeds sneller de lucht in. Geen ontploffing noch een snelle paraboolvlucht neerstortend op de begane grond. Het eerste deel van de missie (de raket lanceren) was na enkele minuten al geslaagd. Zeker als je weet dat in de ruimtevaart de lancering van een nieuw type raket zelden van de eerste keer een succes is.

Na enkele minuten werden de twee zijraketten losgekoppeld. En wat volgde gaf me  het gevoel naar iets historisch te kijken. De extra moeilijkheid die SpaceX had ingelast, was de twee stuwraketten intact en verticaal te laten landen op een platform. Het recupereren van raketten op deze manier werd lange tijd in de ruimtevaartsector als technisch onmogelijk geacht. Het heeft SpaceX met zijn Falcon-raket heel wat pogingen gekost om deze moeilijke techniek onder de knie te krijgen.  Het zou heel straf zijn als SpaceX met een prototype, meteen de twee stuwraketten tegelijk kon laten landen.

Het SF-filmgehalte was dus van hoog niveau wanneer je live die twee stuwraketten tegelijk netjes naast elkaar zag landen, zonder enige hapering. De rest van de raket zette in de tussentijd zijn tocht richting Mars verder. Beelden die ongetwijfeld het jaaroverzicht zullen halen. En voor een Voka-column het meest relevante detail van dit alles; de raket kost ‘slechts’ 90 miljoen dollar. Een peulschil in vergelijking met wat de Apollo-programma’s destijds hebben gekost.

Ondernemerscultuur bij NASA

NASA

Dat SpaceX zover is kunnen komen, zegt veel over het verschil in de ondernemerscultuur bij de NASA en SpaceX. Lange tijd was het Amerikaans overheidsvehikel NASA de belangrijkste ruimtevaartorganisatie in de wereld. Na de Tweede Wereldoorlog was dat dankzij de wapenwedloop met Rusland. In de jaren 60 kwam daar de politieke prestigeslag bij om de eerste man op de maan te krijgen. De budgetten waren quasi ongelimiteerd, de beste krachten van de Westerse wereld gingen er aan de slag.

Toen er begin jaren 70 werd vastgesteld dat er aan maanlandingen niet zoveel te verdienen, noch wetenschappelijk te ontdekken viel, werd het peperdure Apollo-programma geschrapt. Dat werd vervangen door het Space Shuttle-programma, dat tussen 1981 en 2010 in totaal 131 vluchten opleverde aan een totaal geschatte kost van zo’n 200 miljard dollar. Daarbij moet er opgemerkt worden dat de Space Shuttle enkel geschikt was voor vluchten die binnen een baan om de aarde bleven.

Hoewel de NASA nog altijd een jaardotatie van 20 miljard dollar krijgt, beschikte de organisatie na 2010 over geen enkel toestel meer om mensen de ruimte in te schieten. Bijgevolg doet de organisatie een beroep op de Russen om haar astronauten in het ISS-ruimtestation te krijgen. De organisatie zou nu bezig zijn met een nieuwe interplanetaire raket die naar schatting ongeveer 1 miljard dollar (10 keer meer dan Musks raket) zou kosten en ergens begin jaren 2020 operationeel zou moeten zijn.

NASA is volgens insiders, anno 2018 een logge en dure organisatie geworden zonder een duidelijke focus. Er gaan heel veel middelen en energie verloren aan bureaucratische procedures. Die beletten vooruitgang en een efficiënte werking. Nogal herkenbaar voor heel wat overheidsbedrijven, ook in België. En jammer genoeg ook voor een aantal grote private bedrijven.

SpaceX is het tegendeel van NASA. Een zeer duidelijke visie, grote ambities, weinig bureaucratie, veel plaats voor trial en error en een inspirerende leider, die toptalent aantrekt en erin slaagt hen tot het uiterste te drijven. En die er ook in slaagt voldoende middelen uit de markt en bij de overheid te halen om de ambities te financieren. Het resultaat is een bedrijf dat qua innovatie NASA ver achter zich laat (hoewel het NASA ook nodig heeft als goedbetalende klant).

Het toont aan dat de wijze waarop een bedrijf georganiseerd is steeds meer bepalend wordt voor de innovatiecapaciteit. Hoe meer een bedrijf als een log bureaucratisch overheidsbedrijf werkt, hoe groter de kans dat je de innovatieboot mist. Hoe meer je als een organisatie werkt die rond een sterke leider met een gedurfde strategie draait, hoe meer kans op (aanhoudende) grote disruptieve en succesvolle innovaties. Denk aan Steve Jobs, Jeff Bezos en Elon Musk.

Toegegeven, van dat soort mensen lopen er ook geen honderden rond. Bovendien durven ze zich ook al eens dictatoriaal en onaangenaam tegenover de medewerkers te gedragen. En kan hun extreem risicogedrag ook de ondergang van een bedrijf betekenen. Musk mag bijvoorbeeld heel straf bezig zijn met SpaceX, bij Tesla is hij operationeel veel minder sterk bezig, gezien de opstapelende verliezen. Maar zelfs als hij volledig bankroet zou gaan, is zijn huidige erfenis qua technologische en operationele innovaties nu al gigantisch te noemen.

Voor Vlaamse bedrijven en overheidsorganisaties valt dus heel wat te leren uit de verschillen in bedrijfscultuur tussen NASA en SpaceX. In Vlaanderen, dat eerder risico-avers en procedureel werkt, zouden we toch allemaal wat meer SpaceX en wat minder NASA mogen zijn.