Skip to main content
  • Nieuws
  • Ecodesign als motor voor circulaire economie

Ecodesign als motor voor circulaire economie

  • 02/11/2021

Zowel in Europa als in Vlaanderen staan de circulaire economie en investeren in duurzame producten en diensten hoog op de agenda. Hierbij denken de meeste mensen aan recyclage en hergebruik van materialen. Maar de transitie naar een circulaire aanpak start al bij het ontwerpproces van producten. We gingen op bezoek bij Vincent De Smedt en Sander de Clercq van Edmire, een Antwerps productdesignbureau dat productontwikkelaars en designers verenigt rond alle aspecten van ecodesign.

Ecodesign gaat hand in hand met de circulaire economie. Producten en diensten worden idealiter zo ontworpen dat ze functioneren binnen een circulaire setting. Hoe kan ecodesign ervoor zorgen dat de impact van een product of dienst op het milieu zo laag mogelijk blijft? Welke duurzame interventies zijn vanuit ondernemingen mogelijk die verder gaan dan louter de keuze van ecologische grondstoffen en materialen? En waarom zou je als ondernemer de stap zetten naar een circulaire aanpak? Vincent en Sander schetsen het kader en geven praktische voorbeelden.

Vincent De Smedt
Vincent De Smedt, zaakvoerder van Edmirre

De aanpak van Edmire

Zaakvoerder Vincent schetst de historiek en core business van Edmire: “Als productdesignbureau staan we voor duurzame innovatie. Via de toepassing van ecodesignprincipes helpen we onze klanten – zowel multinationals als kmo’s uit diverse sectoren – met het verduurzamen van hun product of merk binnen de circulaire economie. In dit proces staat het begrip ‘Life Cycle Thinking’ centraal voor ons. Want een circulair product levert naast ecologische winst ook economische voordelen op.”

“De rode draad bij ecodesign en circulariteit is het levenscyclus-denken.”

“Toen we in 2010 het kantoor opstartten, was het begrip circulaire economie nog niet echt ingeburgerd bij ondernemers. Maar door diverse maatschappelijke trends en de toenemende aandacht voor ecologie en duurzaamheid kwam hier snel verandering in. Omdat we als productontwerpers een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan verandering, spijkerde ik vanaf 2017 mijn kennis bij rond circulariteit, duurzaamheid en duurzaam leiderschap. Zo evolueerde Edmire naar een productdesignbureau dat ecodesign en aanverwante principes hoog in het vaandel draagt.”

Onderzoek en ontwerp

Operations director Sander vult aan: “Ons kantoor telt acht vaste medewerkers, aangevuld met een ploeg van freelancers die extra expertise aanbrengt. Afhankelijk van het type project kan dat expertise zijn op het vlak van engineering, lifecycle assessment of digital design. Belangrijk om te weten voor ondernemers is dat voor het ontwerpen en afleveren van een circulair product commitment nodig is van een grote groep van ketenpartners. Het ontwerpen van een dergelijk product is immers niet beperkt tot de fysieke eigenschappen van het product, maar gaat ook over het bijbehorende businessmodel en ketenpartnerselectie. Onze ­researchers pakken onderzoeksgerelateerde designtopics aan, zoals het in kaart brengen van de milieu-impact van een bestaand product en het detecteren van opportuniteiten om de ecologische voetafdruk te verkleinen. Daarna gaan onze designers aan de slag om een concept te definiëren aan de hand van ecodesignprincipes die onze onderzoekers definieerden. Concreet gaat het bijvoorbeeld over zo weinig mogelijk materialen gebruiken voor de vervaardiging van een product, de levensduur van materialen maximaliseren en demontagevriendelijke producten ontwerpen die een vlotte recyclage mogelijk maken.”

Sander de Clerq
Sander de Clerq

Ondernemingen uitdagen en begeleiden

Die aanpak wordt onder meer gestuurd door de scope van de klant en diens product. Vincent licht toe: “Bestaande (grote) bedrijven zitten vaak in een transformatieproces, terwijl start-ups meestal een eerste product lanceren en hierbij duurzaamheid sneller een prominente plaats kunnen geven. We nemen graag de handschoen op om bedrijven uit te dagen op het vlak van circulaire productontwikkeling. We merken dat in de R&D-afdelingen van onze klanten relatief weinig kennis aanwezig is over ecoproductdesign. Maar uiteraard zijn zij wel expert in hun eigen producten. Wij kunnen hun kennis dan weer aanvullen met nieuwe inzichten over ecologisch ontwerpen en produceren.”
Sander vult aan met enkele praktijkvoorbeelden: “Voor een producent van technische consumables hebben we bijvoorbeeld geanalyseerd hoe de ecologische impact van hun verpakkingen verkleind kan worden. Meer nog, we gingen ook na hoe bepaalde verpakkingscomponenten – en op termijn de volledige verpakking – herbruikbaar kunnen worden. In overleg met deze klant kozen we voor een stapsgewijze maar weloverwogen aanpak. Omdat het hier om gigantische volumes aan verkochte producten gaat, is de impact van deze denkoefening aanzienlijk.”

“We willen bedrijven uitdagen om maximaal ecodesign in te zetten voor de aanpassing of vervaardiging van producten.” 

“Of neem een producent van professionele schoonmaakapparatuur. Denk bijvoorbeeld aan typische borstelveegmachines die je onder andere in luchthavens of treinstations ziet. Dergelijke machines zitten zeer complex in elkaar, met honderden verschillende onderdelen die geanalyseerd en getest moeten worden. Het traject van ecologisch productdesign kan dan heel complex zijn, maar kan op termijn heel wat ecologische en economische winst opleveren.”

Hefbomen voor een circulaire aanpak

Veel ondernemers willen de stap zetten naar duurzame productontwikkeling, maar missen de kennis en knowhow om deze principes in de praktijk om te zetten. Vincent legt uit: “Meer inzicht in het proces van ecodesign en circulariteit neemt deze drempels weg. Daarnaast zijn er diverse elementen – in de vorm van ‘stokken’ en ‘wortels’ – die als hefboom kunnen dienen. Als ‘stokken’ zie ik bijvoorbeeld de steeds strengere wettelijke spelregels op alle niveaus (van Europa tot Vlaanderen), onder meer op het vlak van recyclagestromen. Daarnaast leggen consumenten en andere stakeholders de lat voor ondernemingen steeds hoger wat maatschappelijk verantwoordelijk ondernemen betreft. Ook het toenemende wereldwijde gebrek aan grondstoffen en materialen is een bepalende factor bij risicoanalyses. Momenteel circuleert in de Europese Unie een lijst van dertig zogenaamde ‘critical raw materials’ waarvan voorspeld wordt dat de vraag het aanbod op relatief korte termijn zal overschrijden. De circulaire economie is alvast een krachtig concept om zelf de controle te behouden over grondstoffen die je als onderneming nodig hebt voor de vervaardiging van producten.”

Sander vult aan met ‘wortels’ die bedrijven verder over de streep kunnen trekken: “We zien duidelijk dat de spelregels van de Europese Green Deal langzaam maar zeker doorsijpelen op nationaal en regionaal beleidsniveau. Die trend wordt steeds meer een incentive voor ondernemingen om een duurzame aanpak in de praktijk om te zetten. Vanuit Edmire werken we als partner of onderaannemer trouwens vaak mee aan onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten van Vlaio. Terwijl vroeger voornamelijk een economische hefboom gebruikt werd voor het toekennen van subsidies, wordt sinds begin dit jaar ook een ecologische hefboom toegepast, met duurzaamheid als parameter. Zelfs bij internationale ontwerpwedstrijden kan je niet meer naast het belang van duurzaamheid kijken.”

De impact van het Voka Charter Duurzaam Ondernemen

Met het Voka Charter Duurzaam Ondernemen (VCDO) wil onze organisatie ondernemingen ondersteunen om duurzaam ondernemen concreet vorm te geven. Vincent is lid van de evaluatiecommissie van het VCDO: “Elke onderneming - uit om het even welke sector en van verschillende grootte - kan dankzij het VCDO via een actieplan op maat resultaatgericht werk maken van duurzaam ondernemen. Binnen een tijdsspanne van een jaar kan een bedrijf een aantal acties ondernemen die gelinkt zijn aan de zeventien duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Als een van de begeleidende experten is het mijn taak om deze technische uitdagingen mee op te volgen en de lat voor duurzame acties steeds hoger te leggen. Als een onderneming na drie jaar voldoende acties binnen elk van de doelstellingen realiseert, ontvangt ze een Cifal Flanders/UNITAR-certificaat dat gelinkt is aan de VN. En die bekroning levert die onderneming een fantastisch groen visitekaartje op dat het bedrijfsimago meer dan ondersteunt!” 

from waste to profit

 

‘From waste to profit’: naar een efficiënter gebruik van grondstoffen en materialen

Samen met POM Limburg en enkele andere partners zet Voka – KvK Limburg mee haar schouders onder het Europese project ‘From waste to profit’. Dit Interreg-project wil kmo’s aanmoedigen en begeleiden in een duurzaam afvalbeheer, als eerste stap naar een kleinere ecologische voetafdruk en circulair ondernemen.

Momenteel is slechts 12% van de in de EU gebruikte materialen gebaseerd op gerecycleerd materiaal. Bij maakbedrijven hebben grondstoffen een aandeel van maar liefst 42% in de kostenstructuur, waarbij 17% van die grondstoffen afval wordt. De Europese Green Deal wil afval verminderen en de uitstoot van broeikasgassen drastisch beperken.

Vandaag geven kmo’s vier grote knelpunten aan die hen verhinderen om afvalstromen als nieuwe materiaalbronnen in te zetten: beperkt technologisch inzicht over hoe ze dit moeten aanpakken, onvoldoende financiële en managementcapaciteit om dit te realiseren, te weinig matchmaking met bereidwillige kopers van afvalstromen en een gebrek aan afvalverwerkingsbedrijven die de waarde van afval kunnen opkrikken.

Het Interreg-project ‘From waste to profit’ heeft de volgende ambities: via subsidiëring de kost voor afvalmanagement verminderen voor kmo’s, duurzaam ondernemerschap stimuleren en een matchmaker zijn tussen bedrijven en afvalverwerkers.

Via dit project worden werkpakketten samengesteld die bedrijfsleiders over de streep kunnen trekken om te starten met duurzaam afvalbeheer en circulair ondernemen. Deze pakketten focussen op de audit van afvalstromen, subsidies voor investeringen in het optimaliseren van afvalmanagement en een grensoverschrijdende matchmaking tussen verschillende ­stakeholders.

De voordelen voor Limburgse ondernemers zijn duidelijk: dit project stimuleert digitalisering in afvalmanagement, zorgt voor grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden met een positieve impact op de schaalbaarheid, versnelt de uitrol van koolstofarme projecten en verbindt ondernemers rond een netwerk van expertise.

Meer info over dit project vind je op www.fromwastetoprofit.be 

Contactpersoon

Kenneth Stulens

Adviseur Duurzaam Ondernemen

VZW - DigiChambers 2021
Illochroma
Toerisme Limburg
VZW - eATA 2021

Artikel uit publicatie

Propaganda
Logo Mensura
Proximus
SD  Worx
Logo KPMG
alk
Logo JAM
Trixxo