De jaren 80 en de Bende van Vlaanderen

27/10/2017 , Stijn Decock - hoofdeconoom Voka - stijn.decock@voka.be

De mogelijke ontmaskering van ex-rijkswachter Christian B. als ‘de reus’ van de Bende van Nijvel was de voorbije week ongetwijfeld het grote nieuws. Meteen kregen we uitvoerige terugblikken op de grimmige, donkere jaren 80.  Minder goed geweten is dat in dezelfde periode in Vlaanderen heel wat goede initiatieven zijn genomen waarvan we tot op de dag van vandaag profiteren. Het recente succesverhaal van Ablynx is bijvoorbeeld een uitloper van beslissingen die in de vroege jaren 80 zijn genomen. De schrijft Stijn Decock, hoofdeconoom van Voka.

Voka-CEO Hans Maertens vatte de sfeer van de voorbije dagen goed samen op Twitter: “Weekend zoals in de jaren 80. Bende van Nijvel, voetbalhooligans, meer belastingen om begroting te dichten, …” Als België ooit de titel van ‘failed state’ verdiende, was het wel in de eerste helft van de jaren 80. In 1981 liep het begrotingstekort op tot 16%. Tussen begin 1980 en eind 1981 kende België maar liefst zes federale regeringen (vijf keer Martens en één keer Eyskens). Wat later werd België geteisterd door een dubbele terreurgolf van de CCC enerzijds en de Bende van Nijvel anderzijds. Ook het Heizel-drama in 1985 legde bloot dat de veiligheidsdiensten slecht tot niet werkten. Bovendien werden we geplaagd door zwaar banditisme genre de bendes van Haemers en De Staercke. Daarnaast was er een ganse stoet van grote bedrijfssluitingen die de werkloosheid naar recordhoogtes duwden. Walter Grootaers (solo) vatte in 1982 met de bescheiden hit ‘Geef me werk’ de tijdsgeest goed samen.Jaren 80

Het is merkwaardig dat juist in die periode in Vlaanderen beslissingen zijn genomen, ook politiek, die tot de dag van vandaag zeer positieve effecten hebben op de Vlaamse economie en op het aanzien van Vlaanderen in de buitenwereld. Het was de allereerste Vlaamse regering, onder leiding van Gaston Geens, die in 1982 met de Derde Industriële Revolutie in Vlaanderen (DIRV) kwam aanzetten. Geens wou Vlaanderen warm maken voor de nieuwe technologie van die tijd. Dat waren onder andere halfgeleiders, de eerste generatie robots en biotechnologie. Naar het brede publiek was het vooral de beurs Flanders Technology die de ogen voor nieuwe technieken opende.

Veel belangrijker was dat DIRV ook voorzag in de oprichting van enkele kennisinstellingen. In Leuven werd in 1984 door Roger Van Overstraeten imec opgericht. Imec (‘interuniversity microelectronics center’) moest onderzoek voeren rond micro-elektronica en bedrijven bijstaan in hun kennis hierover. De gevolgen zijn gekend. Imec speelt inzake onderzoek rond halfgeleiders nu in de mondiale Champions League van hightechkennisinstellingen. In de technologische sector werd in 1984 eveneens de toen zieltogende producent van consumentenelektronica Barco door het toenmalig overheidsvehikel GIMV van het faillissement gered. Het bedrijf werd omgeturnd tot een specialist in high-endbeeldtoepassingen voor de professionele markt. Het plukt daar nog altijd de vruchten van, het is een van de sterkhouders van de Vlaamse industrie.

Nature

Een jaar eerder, in 1983, schreven Marc Van Montagu en Jef Schell een artikel in het wetenschappelijke toptijdschrift Nature over hoe ze nieuwe genen in een bestaande plant konden inbrengen. Een ganse nieuwe tak van wetenschap werd geboren. Hun bedrijf Plant Genetic Systems verwierf wereldfaam. Twee jaar later werd in Gent Innogenetics opgericht. Een cluster rond biotech werd geboren. De campus in Zwijnaarde is nu een van de belangrijkste biotechclusters van de wereld. Het bedrijf Ablynx, gevestigd op die campus, kondigde enkele weken geleden aan dat het een eerste geneesmiddel op basis van hun revolutionaire technologie (gebaseerd op specifieke antilichamen in het bloed van kameelachtigen) op de markt mag brengen. Het bedrijf kon hierop prompt 200 miljoen dollar op Wall Street bijtanken voor de verdere ontwikkeling van geneesmiddelen. In de slipstream van Ablynx ontwikkelen nog heel wat Vlaamse biotechbedrijven beloftevolle geneesmiddelen of planttoepassingen.

Niet alleen in de bedrijfs- en wetenschappelijke wereld werden in Vlaanderen in die donkere periode zaadjes geplant waar we tot op de dag van vandaag de vruchten van plukken. Zo reikte de overheid, die iets wou doen voor de wegkwijnende textielindustrie, de prijs ‘de Gouden Spoel’ uit die creatief werk in het textielsegment beloonde. In 1982 werd die gewonnen door Ann Demeulemeester, die pas aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen was afgestudeerd samen met o.a. Dries Van Noten, Walter Van Beirendonck… De ‘Antwerp Six’, wereldtop inzake mode, werd geboren.

“Het zou niet slecht zijn dat in alle flashbacks op de jaren 80 die nu in de media verschijnen, er ook eens wordt ingezoomd op de succesverhalen van toen, en op wat we daar nu uit kunnen leren.”

Rosas danst Rosas

In hetzelfde jaar maakte Anne Teresa De Keersmaeker haar eerste solovoorstelling. Het jaar erop, in 1983, richtte ze haar gezelschap Rosas op en zorgde ze met haar eerste ensemble-voorstelling ‘Rosas danst Rosas’ voor een mijlpaal in de internationale hedendaagse dans. In haar zog volgden mensen zoals Jan Fabre, Wim Vandekeybus, … Ook in het Vlaams theater werden in die jaren bakens verzet. Het zorgt ervoor dat Vlaanderen vandaag in de internationale cultuurwereld niet enkel alleen met middeleeuwse ‘Meesters’ wordt geassocieerd, maar ook met een sterke, creatieve hedendaagse kunstscene.

Het is dus merkwaardig. Op het moment dat dit land moreel en economisch aan de grond zat, slaagde een deel van de overheid er toch in om zeer visionaire daden te stellen. Er werden sterke instellingen gecreëerd en er werd geïnvesteerd in talent dat het uiteindelijk heel ver heeft geschopt. Het vliegwiel dat de ganse DIRV veroorzaakt heeft, is nadien nooit meer geëvenaard. Net zoals de frisse wind en het jonge talent dat in de jaren 80 in de Vlaamse cultuursector rondliep. De gemeenschappelijke noemer was ambitie. Ambitie bij Gaston Geens om het in de prille Vlaamse gemeenschap anders te doen dan het vermolmde België, en de ambitie van de ondernemers en kunstenaars om zeer vernieuwend en grensverleggend te zijn.

Anno 2017 is het plaatje anders. Aan de ene kant is België niet langer de failed state van de jaren 80. IS, dat in België de voorbije jaren meer doden heeft veroorzaakt dan de Bende van Nijvel, is veel sneller en professioneler aangepakt dan de terreur van toen. Het politiek en economisch beleid is ook minder dramatisch dan in die jaren (hoewel er nog altijd veel verbeterd kan worden). Negatiever is wel dat we in Vlaanderen toch een beetje de drive missen die Gaston Geens met DIRV kon opwekken. Net zoals de frisse creativiteit van de kunstenaars van toen in de cultuursector. ‘Zelfgenoegzaamheid’ is een van de kwalen waartegen Vlaanderen anno 2017 moet vechten. Het zou daarom niet slecht zijn dat in alle flashbacks op de jaren 80 die nu in de media verschijnen, er ook eens wordt ingezoomd op de succesverhalen van toen, en wat we daar nu uit kunnen leren.

Stijn Decock - Hoofdeconoom Voka - stijn.decock@voka.be - 0497 59 37 72