Skip to main content
  • Home
  • Nieuws
  • COLUMN - Hogere belastingen zijn niet de oplossing voor onze welvaartsstaat
Bart Van Craeynest
  • 27/09/2019

COLUMN - Hogere belastingen zijn niet de oplossing voor onze welvaartsstaat

Gisteren sloeg de verzamelde vakbondstop in een opiniestuk alarm over de financiering van de sociale zekerheid. Ze vertrekken daarbij van een volkomen terechte bezorgdheid. De betaalbaarheid van onze welvaartsstaat is inderdaad een essentiële beleidsuitdaging, niet alleen voor de volgende regering, maar voor de volgende decennia. Helaas slaan ze in de rest van hun opiniestuk de bal overwegend mis. Dat schrijft Bart Van Craeynest, hoofdeconoom van Voka.

Naar eigen zeggen wil de vakbondstop ‘volledig focussen op de inkomsten, en niet op de uitgaven van de sociale zekerheid’. Daarmee gaan ze opmerkelijk vlot voorbij aan de belangrijkste factoren achter deze uitdaging. Ironisch genoeg dreigt zo’n houding op termijn de houdbaarheid van onze welvaartsstaat net in het gedrang te brengen. 

In het financiële plaatje van onze welvaartsstaat is al geruime tijd de impact van de vergrijzing van de bevolking te merken. Een oudere bevolking impliceert meer uitgaven voor pensioenen en voor gezondheidszorg. In de jaren 90 lagen onze sociale overheidsuitgaven rond 21% van het bbp. Vandaag is dat opgelopen tot 25,5%. In euro’s van vandaag komt dat overeen met een stijging van de jaarlijkse uitgaven met 21 miljard. En de komende jaren zet die trend gewoon door. Volgens de Studiecommissie van Vergrijzing klimmen die uitgaven tegen 2040 naar 29% van het bbp. Dat is nog eens 17 miljard in euro’s van vandaag aan jaarlijkse uitgaven erbij. Dat zijn trouwens de extra uitgaven voor het huidige systeem. Extra beloftes zoals een minimumpensioen van 1500 euro zouden die toekomstige factuur nog verder opdrijven. Bovendien zijn die ramingen gebaseerd op vrij optimistische hypothesen. De Studiecommissie rekent immers op een forse versnelling van de productiviteitsgroei. Mocht die laatste tegenvallen, dan kan de toekomstige vergrijzingsfactuur snel nog eens 10 miljard hoger uitvallen. 

Ramingen over de verwachte uitgavendynamiek in de sociale zekerheid zouden de enormiteit van de uitdaging scherp moeten stellen. Tegen die achtergrond doodleuk aangeven dat het debat over de financiering van de sociale zekerheid niet op de uitgaven mag focussen is ronduit bizar. Zeker in het licht van de kwaliteit in onze sociale zekerheid, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Internationale vergelijkingen geven aan dat wij relatief veel betalen voor onze gezondheidszorg, en daar eigenlijk maar een gemiddelde kwaliteit voor terug krijgen. Verschillende andere Europese landen slagen erin om een hogere kwaliteit aan gezondheidszorg af te leveren voor lagere uitgaven. Dat suggereert dat ook in België de gezondheidszorg efficiënter zou moeten kunnen. Dat wordt trouwens ook bevestigd door gezondheidsexperten als Lieven Annemans, Marc Noppen of Raf De Rycke, die er steevast op wijzen dat er binnen de gezondheidszorg 10 tot 20% bespaard kan worden zonder kwaliteitsverlies. 

De vakbondsvoorstellen om de financiering van de sociale zekerheid te vrijwaren komen stuk voor stuk neer op hogere belastingen, en dan nog vooral hogere belastingen op arbeid. Er valt zeker iets voor te zeggen dat we op onze arbeidsmarkt te veel specifieke regimes hebben om de lasten op arbeid te verlagen waardoor het allemaal nodeloos complex wordt (ook al is het economisch onzinnig om de regeling voor sportlui te vergelijken met die voor wetenschappers). Er valt veel minder te zeggen voor hogere belastingen. Ondanks de inspanningen van de vorige regering heeft België nog altijd de derde hoogste belastingdruk van Europa. En voor de belastingdruk op arbeid blijven we voor de meeste gezinssituaties zelfs met voorsprong de hoogste onder de industrielanden. Voor al onze uitdagingen teruggrijpen naar hogere belastingen is tegen die achtergrond geen goed idee.

De beste manier op onze welvaartsstaat te vrijwaren blijft hoe dan ook meer mensen aan het werk te krijgen en te houden en tegelijkertijd de slabakkende productiviteitsgroei terug op te krikken. Die twee doelstellingen moeten absolute prioriteiten zijn voor onze volgende regeringen en vereisen ernstige beleidsinspanningen. Langer werken, een groter verschil tussen werken en niet-werken, meer opleiding, meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt, minder regulering, meer onderzoek en ontwikkeling, meer ondernemerschap en meer concurrentie zijn gekende recepten om meer mensen aan het werk te krijgen en de productiviteitsgroei te verhogen. In andere landen hebben die recepten hun effectiviteit al bewezen. Maar veel van die recepten worden net door de vakbonden afgeblokt. Hogere belastingen worden bij mijn weten nergens erkend als interessante pistes voor meer werkgelegenheid of meer productiviteit. Integendeel, die dreigen net in de andere richting te werken, wat de financieringsbasis voor onze welvaartsstaat aantast.

VZW - vGD
ING
SD Worx