Skip to main content
  • Energie-FAQ: de meeste gestelde vragen over de energiecrisis

Energie-FAQ: de meeste gestelde vragen over de energiecrisis

  • 29/09/2022

De energiecrisis treft ondernemingen hard. Er zijn dringend maatregelen nodig want door de hoge prijzen zien heel wat bedrijven zicht genoodzaakt hun productie te verminderen of zelfs stil te leggen. In deze FAQ volgen we de situatie op de voet en beantwoorden we de meest prangende vragen van ondernemers. 

NIEUW EN IN DE KIJKER

Wie komt in aanmerking voor energiesteun van de Vlaamse regering? 

Ondernemingen die geconfronteerd worden met hoge stijgingen van hun energiekosten kunnen voor het laatste kwartaal van dit jaar en het eerste kwartaal van 2023 een subsidie krijgen. De steun wordt toegekend binnen het kader van het Europese “Temporary Crisis Framework” en is onderworpen aan (strenge) voorwaarden.  

De doelstelling van de steun is om zeer gericht in te grijpen en die ondernemingen te ondersteunen die op het punt staan om de productie stil te leggen. 

In principe komen alle ondernemingen in aanmerking voor de besliste energiesteun. Wel moeten volgende vier cumulatieve voorwaarden voldaan zijn: 

  • Minstens 7.500 euro (excl. btw) aan energiekosten voor 2021 kunnen aantonen; 
  • Minstens een verdubbeling van de elektriciteits- en/of gasprijzen kennen t.o.v. de eigen gemiddelde prijs in 2021; 
  • Een operationeel verlies lijden; 
  • Het gedeelte bovenop de verdubbeling van de elektriciteits- en/of gasprijzen bedraagt minstens 50% van het operationeel verlies; 

Het operationeel verlies wordt gedefinieerd als volgt:  

“De onderneming wordt geacht operationele verliezen te lijden wanneer de EBITDA (inkomsten vóór aftrek van rente, belastingen, afschrijvingen en amortisatie, ongerekend eenmalige bijzondere waardeverminderingen) voor de in aanmerking komende periode negatief is.” 

Hoeveel ondersteuning kan mijn onderneming krijgen? 

Het goedgekeurde kader voorziet ondersteuning voor het gedeelte bovenop de verdubbeling van de energieprijzen van 2021.  

Ondernemingen worden ingedeeld in drie categorieën: 

  • Alle bedrijven 
  • Energie-intensieve bedrijven (minstens 3% van de productiewaarde in 2021 bestaat uit energiekosten) 
  • Bedrijven uit sectoren die voorkomen op bijlage 1 van het Temporary Crisis Framework 

Voor elk van deze drie categorieën geldt een verschillend steunpercentage en een verschillend steunplafond per kwartaal. Deze kan u vinden in de tabel hieronder. Bij elk van deze categorieën wordt de steun bijkomend afgetopt op 80% van operationeel verlies. 

De steun wordt vervolgens berekend volgens volgende formule: 

([energiekost maand Y (in MWh) bedrijf] - [gemiddelde energiekost 2021 (in MWh) bedrijf x 2]) x verbruik in MWh 

Belangrijk hierbij is dat de steun slechts verleend kan worden voor maximaal 70% van het verbruik in dezelfde periode in 2021. 
 

Afbeelding met tafel

Automatisch gegenereerde beschrijving

Zijn er nog andere zaken waarmee ik rekening moet houden als ik deze steun aanvraag? 

De Vlaamse regering heeft ervoor gekozen om naast bovenstaande criteria ook nog enkele beperkingen op te leggen aan ondernemingen die steun aanvragen onder het Europese 'Temporary Crisis Framework'. 

Zo mag de steun niet gecumuleerd worden met bepaalde andere vormen van ondersteuning (nog te bepalen, slechts voor steun vanaf 2023) en mogen er geen dividenden (op niveau van de Belgische vennootschap) uitgekeerd worden in de jaren waarvoor steun wordt aangevraagd. 

Verder mag uw onderneming ook slechts beperkt gebruik maken van het systeem van tijdelijke werkloosheid. 

Wat zijn de beperkingen in het kader van tijdelijke werkloosheid in functie van de energiesteun die verleend wordt door de Vlaamse regering? 

Ondernemingen die steun aanvragen onder het Europese 'Temporary Crisis Framework' mogen in het betreffende kwartaal niet meer dan 35% van het personeel in tijdelijke werkloosheid geplaatst hebben.  

Hoeveel ondersteuning voorziet de Vlaamse regering in totaal? 

De Vlaamse regering voorziet in totaal een gesloten budgettaire enveloppe van 250 miljoen euro. Hieronder valt zowel de steun die toegekend wordt in het laatste kwartaal van 2022 als de steun die toegekend wordt in het eerste kwartaal van 2023.

Waar kan mijn onderneming  de energiesteun die de Vlaamse regering voorziet onder het Europese “Temporary Crisis Framework” aanvragen? 

De steunaanvraag zal verlopen via het Vlaams agentschap innoveren & ondernemen. Op dit moment zijn nog geen details bekend over de exacte procedure. U kan alvast de website van Vlaio in het oog houden.  

Ik kom niet in aanmerking voor ondersteuning, maar heb wel nood aan extra liquiditeit. Wie kan mij helpen? 

U komt eventueel in aanmerking voor de Vlaamse Overbruggingslening. Deze wordt ook uitgebreid. Het maximale bedrag zal zo snel mogelijk opgetrokken worden tot 750.000 euro.  

In een tweede stap wil men dit instrument ook uitbreiden zodat alle ondernemingen in aanmerking komen. In de fase zal men ook het maximale steunbedrag optrekken tot 2 miljoen euro en zal de looptijd van de lening maximaal 6 jaar. 

Kan ik ook steun krijgen voor investeringen in energie-efficiëntie? 

Via een impulsprogramma energie-efficiëntie zal men maatregelen nemen om bedrijven te informeren, te adviseren en te begeleiden. Ook wordt voorzien in investeringssteun om de meerkosten van bepaalde ecologische investeringen te helpen opvangen. Dit programma zal ook afgestemd worden met de energiebeleidsovereenkomsten.  

Concreet gaat het om een pakket van bijna 100 miljoen euro in 2022 en 2023, om de bedrijven te stimuleren en ondersteunen met advies en begeleiding, demo’s, tussenkomsten in de ecologische meerkosten voor energiemaatregelen en flankerende maatregelen.  

Heeft de Vlaamse regering nog andere energiemaatregelen genomen? 

Naast de energiesteun en de uitbreiding van de overbruggingslening werden ook nog andere maatregelen genomen. 

Zo voorziet men budget om de Vlaamse meerkosten in de energiefactuur niet te laten stijgen. 

Eerder besliste de Vlaamse regering al om het quotum voor de opkoopplicht van groenestroomcertificaten te verlagen, waardoor minder kosten doorgerekend zullen worden in de energiefactuur. 

Ook het budget van de call groene warmte zal uitgebreid worden met 60 miljoen euro

Er is echter nog geen specifieke informatie beschikbaar over de inhoud van deze maatregelen. 

Welke maatregelen neemt de federale regering om ondernemingen te ondersteunen?

De federale regering keurde de volgende steunmaatregelen voor bedrijven en zelfstandigen goed. Onder voorbehoud van definitieve teksten, zijn dit:

  • Daling van de accijnzen op elektriciteit (schijven tot 1 GWh) en aardgas (schijven tot 50 GWh) en dit gedurende twee maanden
  • Uitstel van betaling voor sociale bijdragen
  • Een systeem van tijdelijke werkloosheid 'energie'
  • Overbruggingsrecht voor zelfstandigen
  • Langere afbetalingsplannen voor sociale bijdragen van zelfstandigen
  • Uitstel van betaling van belastingen
  • Tijdelijk moratorium op faillissementen van ondernemingen die getroffen worden door de energiecrisis
  • Fiscale vrijstelling van regionale steunmaatregelen
Welke acties worden er op Europees niveau genomen om de energieprijzen te drukken?

Op 14 september stelde de Europese Commissie haar voorstel voor om op korte termijn energiemaatregelen te nemen, zowel voor elektriciteit als gas.

Dit bestaat uit de volgende zaken: 

1. Verbruik minderen om zo de prijzen te doen dalen
Lidstaten worden gevraagd om 10 procent te verminderen in het algemeen en een verplichte reductie van 5 procent tijdens piekuren

2. Overwinstbelasting elektriciteit
Prijsplafond voor elektriciteitsproductie die kan worden geproduceerd aan lagere prijzen (nucleair, wind - en zonneenergie, ..). Met die opbrengsten kunnen bedrijven en huishoudens worden gecompenseerd

3. Solidariteitsbijdrage sectoren fossiele brandstoffen
Belasting op de olie, gas - en kolensectoren, waarvan de opbrengsten opnieuw naar bedrijven en huishoudens kunnen terugvloeien

4. Het doen dalen van de gasprijzen
Door in te zetten op gezamenlijke aankopen en het bestuderen van een prijsplafond op gas. 

Deze voorstellen worden nu bestudeerd door de lidstaten en er wordt een nieuwe bijeenkomst van de Europese ministers van energie voorzien op 30 september.

Op lange termijn wordt gekeken naar het design van de Europese energiemarkt, waar wordt nagedacht over een grondige en structurele hervorming van de Europese energiemarkt. Dit komt ten vroegste begin volgend jaar. 

Het persbericht vind je hier. 

Welke voorstellen legt Voka op tafel?
  • Voka vraagt tijdelijke en gerichte steun aan de meest getroffen ondernemingen. De Europese Commissie staat dit toe via het Temporary Crisis Framework. Dit Europese kader moet ook verlengd worden voor minstens 2023.
  • België moet verder het voortouw nemen om de gas- en elektriciteitsprijzen te temperen op Europees niveau. Daarbij moeten alle mogelijke systemen met een open blik worden bekeken. Deze energiecrisis treft de hele Europese economie, een structureel antwoord moet dan ook op Europees niveau geboden worden. Voka vindt alvast dat volgende maatregelen onderzocht moeten worden: onderhandelingen met Noorwegen over een lagere gasprijs, aanpassingen aan het Europese ETS-systeem, aanpassingen aan het Europese marktmodel zoals bijvoorbeeld de implementatie van een uitgebreid Iberisch model of pay-as-bid i.p.v. pay-as-cleared.
  • Voka vraagt het overlegcomité tot slot om een soepel niveau van tijdelijke werkloosheid in te voeren, naar analogie met de corona-werkloosheid. Voka verwacht dat de energiecrisis nog verdere tijdelijke productiestops en -verminderingen met zich mee zal brengen. Een soepel systeem van tijdelijke werkloosheid kan ervoor zorgen dat de koopkracht van de getroffen medewerkers zoveel als mogelijk intact blijft.
Welke praktische tips zijn er voor ondernemingen om energie te besparen?

Verschillende instanties, zoals de FOD Economie, hebben nuttige tips verzameld rond energie-efficiëntie voor ondernemingen en zelfstandigen. We zetten er hier een aantal op een rij.

Verlichting

  • Doof de lichten in ruimtes die niet gebruikt worden.
  • Vermijd alle soorten buitenverlichting, zoals reclameverlichting, spots op de gevel, kerstverlichting. De veiligheidsverlichting laten we buiten beschouwing.
  • Gebruik spaarlampen (led).
  • Installeer in zoveel mogelijk kantoorruimtes intelligente verlichting.

Verwarming (elektrisch)

  • Wanneer je op het werk bent: verlaag de temperatuur in de kantoor- of werkruimtes tot maximaal 19 à 20° C.
  • Wanneer je terug naar huis gaat: verlaag de temperatuur in de kantoor- of werkruimtes tot maximaal 16°C.
  • Sluit de deuren tussen de kantoorruimtes en de gangen om warmteverlies te vermijden.
  • Sluit de ramen om te voorkomen dat de warmte naar buiten gaat.
  • Isoleer leidingen voor sanitair warm water en centrale verwarming.

Elektrische toestellen

  • Schakel elektrische toestellen (computers, printers, fotokopieerapparaten enz.) uit na de kantooruren.
  • Stel computers zo in dat ze snel overgaan in slaapstand als ze niet worden gebruikt.
  • Gebruik eerder laptops dan desktops. Die laatste verbruiken gemiddeld 60 tot 80% meer elektriciteit.
  • Gebruik de trap in plaats van de lift.
  • Vermijd sluimerverbruik door de toestellen die niet worden gebruikt, volledig uit te schakelen.

 

Waar kan ik het Voka Webinar over de energiecrisis herbekijken?

Het webinar kan u hier herbekijken, de bijhorende presentatie kan u hier downloaden.

ALLE VRAGEN

Wat zijn de voorwaarden om in aanmerking te komen voor het soepel systeem van tijdelijke werkloosheid 'energie' en wat zijn de modaliteiten?

Uw onderneming moet in aanmerking komen voor energiesteun binnen de krijtlijnenen van het Europese Temporary Crisis Framework.

Dat betekent:

  • Uw energiekost is minstens verdubbeld
  • Uw energiekosten in 2021 beslaan minstens 3% van de productiewaarde

Modaliteiten

Deze maatregel is zowel van toepassing voor arbeiders als bedienden. De toeslag van 6,10 euro bovenop de werkloosheidsuitkering wordt betaald door de onderneming of het sectoraal fonds. U heeft drie dagen om de RVA op de hoogte te stellen (kennisgeving) dat u gebruikt maakt van tijdelijke werkloosheid “energie”. De fiscale behandeling blijft dezelfde zoals vandaag.

Het systeem loopt tot 31 december 2022. Een evaluatie zal gebeuren om na te gaan of de maatregel verlengd moet worden.

Voor welke sociale bijdragen kan ik uitstel van betaling krijgen en voor hoe lang?

U kan uitstel krijgen voor volgende bijdragen:

  • Bijdragen voor het derde kwartaal van 2022
  • Bijdragen voor het vierde kwartaal van 2022
  • Bijdragen voor het eerste kwartaal van 2023
  • Het debetbericht voor jaarlijkse vakantie 2023

12 tot 24 maanden. Eens we meer informatie hierover hebben, wordt de FAQ aangevuld.

Wat betekent de daling van accijnzen voor mijn onderneming?

Zowel voor elektriciteit als voor aardgas betaalt u vandaag federale accijnzen. Deze bestaan uit twee verschillende bijdragen: de bijzondere accijns en de bijdrage op de energie.

De regering heeft beslist om de bijzondere bijdrage voor aardgas voor de eerste twee schijven (tot 50 GWh) op “nul” te zetten. Voor dezelfde schijven zal de bijdrage op de energie dalen tot het Europese minimum.

Voor elektriciteit wordt de bijzondere accijns voor de eerste drie schijven (tot 1 GWh) op “nul” gezet. Dit levert maximaal een voordeel op van +/- 14 EUR/MWh

Beide maatregelen gelden voorlopig gedurende twee maanden.

Wat betekent het tijdelijk moratorium op faillissementen van ondernemingen die getroffen worden door de energiecrisis

Ondernemingen die door acties van hun energieleverancier dreigen failliet te gaan, worden tijdelijk beschermd tegen hun schuldeisers. Deze maatregel loopt tot 31 december 2022.

Welke steunmaatregelen neemt de federale regering voor gezinnen?

Er komt een basissteunpakket energie voor de gezinnen.

Voor alleenstaanden met een jaarlijks netto belastbaar inkomen hoger dan 62.000 euro of een
koppel zonder personen ten laste met een jaarlijks netto belastbaar inkomen hoger dan
125.000 euro, (per persoon ten laste komt bij het jaarlijks netto belastbaar inkomen 3700
euro), zal op deze korting een bijzondere heffing verschuldigd zijn aan de gemiddelde
aanslagvoet maal 1,5 via het aanslagbiljet. Wanneer de energiefactuur op meerdere namen
staat, wordt de korting overeenkomstig omgedeeld.

Basispakket gas (5000 KWh): 135€ per maand (maanden november en december
2022) – van toepassing op:

  • alle variabele contracten
  • alle vaste contracten afgesloten of hernieuwd na 1 oktober 2021
  • ook de consumenten via een gezamenlijke stookinstallatie ontvangen deze tussenkomst
  • niet van toepassing op de SOCTAR-klanten

Basispakket elektriciteit (1500 KWh): 61€ per maand (maanden november en
december 2022) – van toepassing op:

  • alle variabele contracten
  • alle vaste contracten afgesloten of hernieuwd na 1 oktober 2021
  • niet van toepassing op de SOCTAR-klanten

Parallel aan de verlenging van de BTW-verlaging (beslissing 30/8/2022) wordt de
stookoliecheque verhoogd van 225€ naar 300€ en de periode wordt verlengd tot eind
maart 2023.

  • de aanvragen die reeds werden ingediend zullen 300 € ontvangen
  • er kan slechts 1 maal een mazoutcheque aangevraagd worden
  • Het stookoliefonds wordt in 2022 verhoogd met 10 MEUR
Wat heeft het Overlegcomité energie beslist?

Het Overlegcomité energie heeft op zes domeinen maatregelen genomen om de energiefactuur onder controle te houden.

  • Vermindering van het verbruik

Vanuit de filosofie dat de goedkoopste energie de energie is die we niet verbruiken, worden burgers, bedrijven en overheid aangespoord om minder gas, elektriciteit en brandstof te verbruiken. Om dit proces op gang te brengen, heeft de federale regering beslist de temperatuur in al haar gebouwen te verlagen tot 19 graden. Het gebruik van airconditioning wordt gereguleerd (tot een maximum van 27 graden). De verlichting in de federale gebouwen en monumenten zal tussen 19 en 6 uur worden uitgeschakeld.

  • Steun aan de bevolking

 De federale regering heeft beslist alle bestaande steunmaatregelen tot het einde van de winter te verlengen tot 31 maart 2023
 
- De uitbreiding van de doelgroep voor de sociale tarieven (ten gunste van één miljoen huishoudens).
- De verlaging van de accijnzen op benzine en diesel.
- 6% btw op elektriciteit en gas. 
- Een identieke financiële compensatiemaatregel voor stookolie.
 
Er worden ook gesprekken gevoerd met de energieleveranciers om ervoor te zorgen dat consumenten die een afbetalingsplan vragen, dit op eenvoudig verzoek kunnen verkrijgen.  

  • Steun van de banken aan de zwaarst getroffen huishoudens

De federale regering onderhandelt met de financiële sector om de zwaarst getroffen huishoudens een duwtje in de rug te geven, onder meer via uitstel van hypotheekaflossingen. De banken zullen middelen ontwikkelen om de toegang tot energiebesparende maatregelen te verruimen. 

  • Steun aan de ondernemingen

De federale regering onderzoekt samen met de gewesten de uitvoering van het tijdelijke crisiskader dat de Europese Commissie in België heeft voorgesteld om onze ondernemingen te ondersteunen in het licht van de sterk stijgende prijzen. Er zal overleg worden gepleegd met de sectoren met de meeste impact, de vertegenwoordigers van de werkgevers en werknemers. 

  • Bevordering van de investeringen in duurzame oplossingen en isolatie

De federale regering heeft de btw voor investeringen in zonnepanelen, zonneboilers en warmtepompen al verlaagd van 21% naar 6% voor woningen die minder dan 10 jaar oud zijn (maatregel geldig tot eind 2023). De maatregel om de btw voor afbraak en heropbouw tot 6% te verlagen, is onder dezelfde voorwaarden tot eind 2023 verlengd. 

  • Strijd tegen overwinsten 

De regering zal de nodige maatregelen nemen om de overwinsten die bepaalde energiebedrijven momenteel boeken, af te romen. Een werkgroep van deskundigen van de CREG, de FOD Economie en de FOD Financiën moet nagaan waar die overwinsten zich bevinden, of ze in België kunnen worden aangepakt en welke fiscale en juridische instrumenten daarvoor kunnen worden ingezet, zonder het gelijke speelveld in de energiesector in het gedrang te brengen.

In de kernenergiesector wordt dit al aangepakt voor de vier recentste centrales, via de vennootschapsbelasting, maar ook via een extra heffing als onderdeel van de verdelingsaanslag. Deze heffing wordt dit jaar van 750 naar 838 miljoen opgetrokken, een bedrag dat volledig over de consumenten zal worden herverdeeld.

Voka vraagt aan het overlegcomité dringende acties om de acute energiecrisis aan te pakken. Wat zijn de drie belangrijkste dossiers?

De ongezien hoge gasprijzen maken onze ondernemingen niet meer concurrentieel. Bedrijven gaan noodgedwongen over tot het (gedeeltelijk) stilleggen van de productie. 

Drie dossiers zijn prioritair:

  1. Het bloeden van ondernemingen moet gestelpt worden. Daarom vraagt Voka aan het overlegcomité om snel werk te maken van tijdelijke en gerichte steun aan de meest getroffen ondernemingen. De Europese Commissie staat dit toe via het Temporary Crisis Framework en andere landen als Duitsland en Frankrijk hebben het systeem al geïmplementeerd.
  2. België moet verder het voortouw nemen om de gas- en elektriciteitsprijzen te temperen op Europees niveau. Daarbij moeten alle mogelijke systemen met een open blik worden bekeken. Deze energiecrisis treft de hele Europese economie, een structureel antwoord moet dan ook op Europees niveau geboden worden.
  3. Voka vraagt het overlegcomité tot slot om een soepel niveau van tijdelijke werkloosheid in te voeren, naar analogie met de corona-werkloosheid. Voka verwacht dat de energiecrisis nog verdere tijdelijke productiestops en -verminderingen met zich mee zal brengen. Een soepel systeem van tijdelijke werkloosheid kan ervoor zorgen dat de koopkracht van de getroffen medewerkers zoveel als mogelijk intact blijft.
Hoe hoog staan onze energieprijzen?

De olieprijs schommelde het voorbije jaar tussen 100 en 110 dollar per vat. Dat is hoog in vergelijking met de voorgaande jaren, toen de olieprijs rond 50 dollar per vat schommelde. Maar het is zeker niet historisch hoog. Tien jaar geleden lag de olieprijs hoger dan vandaag, in 2008 klom die zelfs naar 140 dollar vat.

Vooral de gasprijs brak de voorbije maanden alle records. Vandaag ligt de Europese gasprijs op 250 euro per Mwh (zo’n 100 euro minder dan een week geleden). Tot begin 2021 lag de gasprijs jarenlang in de buurt van 20 euro per Mwh. Die ongeziene prijsstijging is trouwens vooral een Europees gegeven. In Europa was aardgas de voorbije weken bij momenten tot 10 keer zo duur als in de VS

Door de prijsvorming van de elektriciteit volgt de elektriciteitsprijs de gasprijs op de voet. De elektriciteitsprijs wordt bepaald door de duurste producent (anders produceert die niet en dreigt een tekort), en dat is de facto de productie via gas. In die zin klommen de elektriciteitsprijzen ook al naar historische hoogtepunten.

Volgens onze enquête van begin deze week bij 700 Vlaamse bedrijven ligt de elektriciteitsprijs vandaag gemiddeld dubbel zo hoog als in 2021. De gasprijs ligt gemiddeld 180% hoger dan in 2021. Voor de energie-intensieve bedrijven gaat het om prijsstijgingen van respectievelijk 150% en 260%

 
 

 



Voor alle bedrijven ligt de huidige gasprijs 180% hoger dan gemiddeld in 2021, voor de energie-intensieve bedrijven is de aardgasprijs 260% hoger. De elektriciteitsprijzen zijn respectievelijk 100% en 150% gestegen. Dat blijkt uit een enquête van Voka bij 700 ondernemingen.

Bijna één op twee bedrijven is niet ingedekt tegen stijgende energieprijzen. Bij diegene die wel ingedekt zijn, loopt voor de helft de indekking af binnen de 3 maanden. Slechts één op de vier bedrijven is voor langer dan een jaar ingedekt.

Bij een verdere stijging van de energieprijzen zegt een derde van de respondenten hun productie te zullen verminderen of stop te zetten. Bij de energie-intensieve bedrijven ligt dit percentage nog hoger.

Door de sterk gestegen energieprijzen draait één op de vier energie-intensieve ondernemingen nu al met een operationeel verlies, nog eens vier op de tien ziet een belangrijk risico op verlies bij verder stijgende energieprijzen.

Waarom staan de prijzen zo hoog?

De gasprijzen waren al aan het stijgen voor dit jaar door productieproblemen (o.a. in Noorwegen) en door een toenemende wereldvraag door het coronaherstel en door de overstap naar meer duurzame energiebronnen, waarbij in veel landen gas een cruciale rol inneemt. 

De oorlog in Oekraïne gooide de hele Europese gasmarkt overhoop, gezien Rusland een belangrijke gasleverancier is. De voorbije maanden schroefde Rusland haar gasleveringen aan Europa geleidelijk aan terug, wat voor heel veel druk zorgde op de Europese gasmarkt.   

Gaan de prijzen nog verder stijgen?

De Europese gasprijs was de voorbije maanden extreem volatiel. Zo spurtte de gasprijs begin maart naar 230 euro per Mwh, om tegen eind maart terug te zakken naar 100 euro. Eind vorige week klom de gasprijs naar 350 euro per Mwh, vandaag is dat terug 250

Die extreme volatiliteit zal allicht nog geruime tijd aanhouden. Meerdere onzekere factoren kunnen de markt parten spelen: wat doet Rusland met haar gasleveringen, wordt het een strenge winter, vindt Europa alternatieve leveranciers, hoe erg wordt de recessie in Europa … Al die factoren zullen een rol spelen, en vallen moeilijk te voorspellen. Het enige wat vast staat, is dat we moeten leren omgaan met structureel hogere gasprijzen dan wat we voor deze crisis gewoon waren.   

Wat betekent dit voor onze concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland?

De concurrentiepositie van de Belgische bedrijven staat onder druk door de hoge energieprijzen en de snel stijgende loonkosten. Gas en elektriciteit zijn in Europa gevoelig duurder dan in de rest van de wereld, wat vooral voor de industrie een handicap is bijv. tegenover Amerikaanse concurrenten.

Specifiek voor België komt daar ook nog eens een belangrijke loonhandicap bovenop. Via de automatische loonindexering wordt de duurdere energie in België veel sneller vertaald in hogere lonen dan in de buurlanden. Voor de periode 2022-2024 kijken we in België aan tegen een stijging van de loonkost met 20%. Dat impliceert een belangrijke loonhandicap

Welke acties worden er op Europees niveau genomen om de energieprijzen te drukken?

Op 14 september stelde de Europese Commissie haar voorstel voor om op korte termijn energiemaatregelen te nemen, zowel voor elektriciteit als gas.

Dit bestaat uit de volgende zaken: 

1. Verbruik minderen om zo de prijzen te doen dalen
Lidstaten worden gevraagd om 10 procent te verminderen in het algemeen en een verplichte reductie van 5 procent tijdens piekuren

2. Overwinstbelasting elektriciteit
Prijsplafond voor elektriciteitsproductie die kan worden geproduceerd aan lagere prijzen (nucleair, wind - en zonneenergie, ..). Met die opbrengsten kunnen bedrijven en huishoudens worden gecompenseerd

3. Solidariteitsbijdrage sectoren fossiele brandstoffen
Belasting op de olie, gas - en kolensectoren, waarvan de opbrengsten opnieuw naar bedrijven en huishoudens kunnen terugvloeien

4. Het doen dalen van de gasprijzen
Door in te zetten op gezamenlijke aankopen en het bestuderen van een prijsplafond op gas. 

Deze voorstellen worden nu bestudeerd door de lidstaten en er wordt een nieuwe bijeenkomst van de Europese ministers van energie voorzien op 30 september.

Op lange termijn wordt gekeken naar het design van de Europese energiemarkt, waar wordt nagedacht over een grondige en structurele hervorming van de Europese energiemarkt. Dit komt ten vroegste begin volgend jaar. 

Het persbericht vind je hier. 

Welke maatregelen nemen onze regeringen?

Op dit moment hebben onze regeringen nog geen specifieke maatregelen genomen om de energiefacturen van ondernemingen te verlichten. 

Welke voorstellen legt Voka op tafel?
  • Voka vraagt tijdelijke en gerichte steun aan de meest getroffen ondernemingen. De Europese Commissie staat dit toe via het Temporary Crisis Framework. Dit Europese kader moet ook verlengd worden voor minstens 2023.
  • België moet verder het voortouw nemen om de gas- en elektriciteitsprijzen te temperen op Europees niveau. Daarbij moeten alle mogelijke systemen met een open blik worden bekeken. Deze energiecrisis treft de hele Europese economie, een structureel antwoord moet dan ook op Europees niveau geboden worden. Voka vindt alvast dat volgende maatregelen onderzocht moeten worden: onderhandelingen met Noorwegen over een lagere gasprijs, aanpassingen aan het Europese ETS-systeem, aanpassingen aan het Europese marktmodel zoals bijvoorbeeld de implementatie van een uitgebreid Iberisch model of pay-as-bid i.p.v. pay-as-cleared.
  • Voka vraagt het overlegcomité tot slot om een soepel niveau van tijdelijke werkloosheid in te voeren, naar analogie met de corona-werkloosheid. Voka verwacht dat de energiecrisis nog verdere tijdelijke productiestops en -verminderingen met zich mee zal brengen. Een soepel systeem van tijdelijke werkloosheid kan ervoor zorgen dat de koopkracht van de getroffen medewerkers zoveel als mogelijk intact blijft.
Zijn bedrijven ingedekt tegen de hoge prijzen, en zo niet, hoe reageren ze?

Bijna één op twee bedrijven is niet ingedekt tegen stijgende energieprijzen. Bij diegene die wel ingedekt zijn, loopt voor de helft de indekking af binnen de 3 maanden. Slechts één op de vier bedrijven is voor langer dan een jaar ingedekt.

Bij een verdere stijging van de energieprijzen zegt een derde van de respondenten hun productie te zullen verminderen of stop te zetten. Bij de energie-intensieve bedrijven ligt dit percentage nog hoger.

Door de sterk gestegen energieprijzen draait één op de vier energie-intensieve ondernemingen nu al met een operationeel verlies, nog eens vier op de tien ziet een belangrijk risico op verlies bij verder stijgende energieprijzen.

Welke gevolgen hebben de stijgende energieprijzen op de inflatie en wat betekent dat voor ondernemingen?

De stijgende energieprijzen drijven de inflatie omhoog en hebben ook een directe impact op de stijgende loonkosten. In de periode 2022-2024 wordt op basis van de laatste ramingen een loonkostenstijging met 17% verwacht. Dat komt overeen met een extra loonfactuur van 26 miljard euro, integraal voor rekening van de private werkgevers. Voka verwacht dat op basis van de aldoor stijgende energieprijzen ook de evolutie van de loonkosten opnieuw naar boven zal moeten worden bijgesteld.

Ook de stijgende loonkosten wegen sterk op het bedrijfsleven. Als specifiek gevolg van de stijgende loonkosten plant één onderneming op de vier minder aanwervingen en stelt één op de drie de groeiplannen naar beneden bij. Bij grote werkgevers overweegt 1 op 6 om activiteiten naar het buitenland te verhuizen omwille van de toenemende loonkosten in België.

Dreigt er een acuut probleem qua gasbevoorrading in België?

Op dit moment is er geen acuut probleem met de gasbevoorrading in België. Vandaag exporteert ons land een veelvoud van het eigen verbruik. De export van aardgas richting Nederland en Duitsland gebeurt reeds op maximale capaciteit. De aanvulling van de aardgasvoorraden ligt op schema. Er is dus op dit moment geen gevaar voor de Belgische aardgasbevoorrading. 
 

Is het waarschijnlijk dat we zonder aardgas komen te zitten?

Die kans is klein. België is in feite de Europese draaischijf voor aardgas. Ons land is erg geconnecteerd met al onze buurlanden via aardgasleidingen (incl. Verenigd Koninkrijk). Er is ook een rechtstreekse leiding met gasexporteur Noorwegen en we beschikken over de LNG-terminal in Zeebrugge. De kans op een fysiek te kort aan aardgas is in ons land daarom eerder klein. 

Dat betekent evenwel niet dat wij geen impact zouden ondervinden mocht er deze winter een tekort zijn op de Europese markten. Bij een eventueel tekort horen (extreem) hoge prijzen, waar ook Belgische ondernemingen aan onderworpen zouden zijn, ook al zou de fysieke levering van aardgas op dat moment niet in het gedrang zijn. Dit probleem zien we vandaag al.
 

Hoe zit het met de onderhandelingen met Noorwegen op het vlak van aardgas?

Op dit moment zijn nog geen formele onderhandelingen opgestart. 

Premier De Croo is echter op maandag 29 augustus 2022 naar Noorwegen afgereisd en heeft daar al een eerste gesprek gehad met zijn Noorse collega. Een echte onderhandeling zal echter moeten gebeuren op het niveau van verschillende Europese lidstaten of de Europese Unie.
 

Waarom stijgt de prijs van elektriciteit mee met die van aardgas?

Vraag en aanbod moeten steeds in evenwicht zijn op de elektriciteitsmarkt. Dat maakt dat elke centrale die nodig is om aan de elektriciteitsvraag te voldoen, dezelfde prijs kan vragen als de duurste centrale. Afhankelijk van hoe groot de vraag is, zullen steeds meer centrales elektriciteit moeten produceren. Eerst zullen de goedkoopste technologieën (zoals hernieuwbare energie en nucleaire energie) beginnen met produceren, bij een hogere vraag zullen ook kolencentrales en gascentrales noodzakelijk zijn om aan de vraag te voldoen. Omdat gas op dit moment zo duur is, betekent dat ook dat de geproduceerde elektriciteit uit die centrales zeer duur is.

Op dit moment zetten gascentrales vaak de prijs voor de hele markt. Dit jaar is een bijzonder jaar, omdat de helft van het Franse nucleaire park op dit moment stil ligt. Normaal exporteert Frankrijk goedkopere nucleaire stroom naar ons land.

Verschillende Europese landen stellen echter bovenstaand marktmodel in vraag. Zo stellen sommige Europese landen voor om de prijs van elektriciteit los te koppelen van die van aardgas.

Kan mijn bedrijf afgeschakeld worden bij een tekort aan aardgas?

Ons land heeft net zoals andere Europese landen een noodplan aardgas uitgewerkt dat beschrijft welke stappen ondernomen zullen worden bij een onderbreking van de aardgaslevering. Naast de reguliere situatie met normale marktwerking voorziet dit plan drie verschillende niveaus: 

  1. Vroegtijdig waarschuwingsniveau (“early warning”) 
  2. Alarmniveau 
  3. Noodsituatieniveau 

Pas bij in het “noodsituatieniveau” kan worden overgegaan tot het verplicht verminderen of stopzetten van het aardgasverbruik. Er is vandaag geen reden om een vroege waarschuwing of alarmfase voor België af te kondigen, zo laat de federale minister bevoegd voor energie weten. 

Het noodplan aardgas wordt momenteel verder verfijnd, in overleg met de betrokken ondernemingen. In september 2022 moet dit leiden tot een bijgewerkt noodplan. 

Welke bedrijven worden eerst afgeschakeld in het geval dat het noodsituatieniveau moet worden geactiveerd?

In het huidige noodplan kunnen enkel afnemers op het transportnet (Fluxys-net) gevraagd worden om hun aardgasverbruik te verminderen of stop te zetten. Bedrijven aangesloten op het distributienet (Fluvius-net) zijn op dit moment nog niet opgenomen in het noodplan. Het is dus niet voorzien dat zij, net zoals de huishoudens, gecontroleerd worden afgeschakeld.   

Verder worden sommige afnemers op het transportnet als prioritair beschouwd en worden ze volgens het huidige noodplan pas in tweede orde afgeschakeld. Het betreft de gasgestookte elektriciteitscentrales die als strategisch belangrijk zijn geïdentificeerd en de industriële eindgebruikers die strikt noodzakelijk zijn om de Seveso-installaties te beschermen. Alvorens deze prioritaire groepen afgeschakeld worden, zullen eerst de Belgische aardgasvoorraden aangewend worden. 

In het geval van een ernstige verstoring van de gasbevoorrading kan het in een allerlaatste fase ook noodzakelijk zijn om bepaalde delen van het hoofdgasnet af te koppelen. Dat heeft tot gevolg dat ook bedrijven op het distributienet afgeschakeld worden. 

Wat met de kerncentrales die zouden sluiten?

Deze winter sluiten volgens de huidige planning twee kernreactoren: Doel 3 op 30 september 2022 en Tihange 2 op 1 februari 2023.

De federale regering heeft aan de uitbater (Engie) van Tihange 2 gevraagd of het mogelijk is om de definitieve sluiting van deze reactor uit te stellen tot 31 maart 2023. Dit zou ervoor zorgen dat deze winter de elektriciteitsbevoorrading bijkomend gegarandeerd wordt. Op dit moment wordt onderzocht of dit mogelijk is en wordt aan het FANC gevraagd of de veiligheid gewaarborgd kan worden.

Zijn we vertrokken voor tien zware winters?

De acute crisis waar we vandaag (en zeker ook komende winter) door moeten, zal geen tien jaar duren. Maar het ziet er wel nu al naar uit dat we nog makkelijk tien jaar geconfronteerd zullen worden met de implicaties van deze crisis op het vlak van de energietransitie, de loonhandicap, de overheidsfinanciën en de geopolitieke situatie.

Premier De Croo zei op zijn Voka Zomerstage dat we voor vijf à tien moeilijke winters staan. Dat de volgende winter heel moeilijk wordt, staat nu al vast. En die daarna allicht ook. Maar nog tien moeilijke jaren is wel een heel pessimistisch scenario.

Hoe moeilijk die tien winters worden, valt vandaag onmogelijk te voorspellen. Maar het is wel al duidelijk dat de huidige crisis op verschillende vlakken nog jarenlang sporen zal nalaten.

1. De energietransitie

Poetin speelt vandaag zijn gaswapen uit, en blijft dat allicht nog geruime tijd doen. Niettemin moet Europa in staat zijn om op een aantal jaar tijd haar afhankelijkheid van Russisch gas weg te werken. Dat impliceert efficiënter omgaan met energie, veel meer inzetten op hernieuwbare energie, andere bronnen van gas aanspreken (vooral meer LNG-capaciteit), langer vasthouden aan kernenergie en een betere Europese samenwerking op vlak van energiebeleid.

Op verschillende van die vlakken is de voorbije maanden al gewerkt. Het hoeft zeker geen tien jaar te duren om van het Russische gas af te kunnen. Dat betekent niet dat we snel terug gaan naar de lage gasprijzen van voor deze crisis, maar wel dat we niet jarenlang blijven hangen op de huidige extreme niveaus. Los daarvan zal de energietransitie, en bij uitbreiding de hele duurzame transitie, sowieso meer dan tien jaar duren, met een nood aan enorme investeringen, veel meer innovatie en verdere aanpassingen van het beleid (o.m. op het vlak van regulering en fiscaliteit). 

2. De loonhandicap

Net als bij eerdere inflatieschokken is de belangrijkste beleidsreactie totnogtoe: ‘we vangen het wel op met de loonindexering’. Via die loonindexering blijft de impact van de hogere inflatie voor de meeste burgers eigenlijk vrij beperkt. Met een beetje vertraging worden lonen en uitkeringen immers aangepast aan de stijgende levensduurte. België is daarmee zowat het enige land in Europa waar de koopkracht in deze crisis niet of nauwelijks zal afnemen.

Maar daarmee is de impact van de duurdere energie uiteraard niet weggetoverd. De factuur wordt via de indexering gewoon doorgeschoven naar de bedrijven. De loonkosten zullen in ons land veel sneller stijgen dan in andere landen, waardoor we opnieuw een concurrentiehandicap opbouwen. Die zal vervolgens nog jaren wegen op ons economisch potentieel.

Voor deze crisis piekte de loonhandicap in 2013, en duurde het daarna zeven jaar om die grotendeels terug weg te werken. Volgens de huidige vooruitzichten zal de loonhandicap nu nog hoger oplopen (en bovendien voeren de vakbonden nu al actie voor nog sterkere loonstijgingen). In die zin valt het niet uit te sluiten dat het tien jaar duurt om die handicap weg te werken.

3. Overheidsfinanciën
 
Onze overheidsfinanciën stonden al wankel voor de coronacrisis, en de situatie is sindsdien niet verbeterd. Ook in deze crisis is de roep om allerlei steunmaatregelen groot. De kans dat de regering in dit klimaat ernstige stappen zet om onze overheidsfinanciën terug op de rails te krijgen, lijkt op korte termijn onbestaande.

Meer waarschijnlijk is dat de combinatie van extra steunmaatregelen, recessie en nakende verkiezingen de toestand van onze overheidsfinanciën de komende twee jaar nog verder onderuit haalt. Of we daarna op tien jaar tijd (en tegen de achtergrond van de vergrijzing) onze overheidsfinanciën terug op orde krijgen, is nog maar zeer de vraag.  

4. Het geopolitieke klimaat

Voor België, en zeker voor Vlaanderen, blijft internationale handel een cruciale economische motor. Het idee van verdere globalisering stond evenwel al voor corona onder druk, en corona en Oekraïne plaatsen nog extra vraagtekens bij dat idee. Ook bedrijven moeten er rekening mee houden dat de komende jaren zorgeloze internationale vrijhandel niet gegarandeerd is, en dat er veel meer aandacht moet zijn voor geopolitieke risico’s.

Het valt vandaag moeilijk te voorspellen hoe dit verder zal ontwikkelen (wat wordt de nieuwe relatie met Rusland, wat zijn de plannen van China met Taiwan, evolueren we naar meer gesloten concurrerende regionale blokken…), maar zo goed als zeker wordt internationale handel de komende jaren moeilijker dan de voorbije decennia.

Conclusie? 

We zitten in een ernstige economische crisis, en die zal nog verslechteren voor er terug beterschap komt. Vreemd genoeg lijkt de ernst van de situatie bij velen nog altijd niet doorgedrongen. Bovendien is in het verleden al gebleken dat de ‘oplossingen’ die sommigen ook vandaag voorstaan, en die erop neer komen dat bedrijven en de overheid alles opvangen, toch vooral schijnoplossingen zijn die de crisis nog dreigen te verlengen.

Dat gezegd lijkt het toch heel onwaarschijnlijk dat we vertrokken zijn voor een jarenlange recessie (en al zeker niet voor vijf à tien jaar). Dat neemt niet weg dat we nog makkelijk tien jaar geconfronteerd zullen worden met de implicaties van deze crisis. Hoe sneller we ons daarvan bewust zijn, hoe beter we de gevolgen daarvan zullen kunnen opvangen.  

Welke voorstellen legt Voka op tafel?
  • Voka vraagt tijdelijke en gerichte steun aan de meest getroffen ondernemingen. De Europese Commissie staat dit toe via het Temporary Crisis Framework. Dit Europese kader moet ook verlengd worden voor minstens 2023.
  • België moet verder het voortouw nemen om de gas- en elektriciteitsprijzen te temperen op Europees niveau. Daarbij moeten alle mogelijke systemen met een open blik worden bekeken. Deze energiecrisis treft de hele Europese economie, een structureel antwoord moet dan ook op Europees niveau geboden worden. Voka vindt alvast dat volgende maatregelen onderzocht moeten worden: onderhandelingen met Noorwegen over een lagere gasprijs, aanpassingen aan het Europese ETS-systeem, aanpassingen aan het Europese marktmodel zoals bijvoorbeeld de implementatie van een uitgebreid Iberisch model of pay-as-bid i.p.v. pay-as-cleared.
  • Voka vraagt het overlegcomité tot slot om een soepel niveau van tijdelijke werkloosheid in te voeren, naar analogie met de corona-werkloosheid. Voka verwacht dat de energiecrisis nog verdere tijdelijke productiestops en -verminderingen met zich mee zal brengen. Een soepel systeem van tijdelijke werkloosheid kan ervoor zorgen dat de koopkracht van de getroffen medewerkers zoveel als mogelijk intact blijft.

Stel je vraag

Heb je een dringende vraag of bezorgdheid over de energiebevoorrading of -factuur van je bedrijf? Je kunt terecht bij:

Antwerpen-Waasland
philippe.heyvaert@voka.be

Brusselse metropool
eric.depessemier@voka.be

Limburg
menno.vangemeren@voka.be

Mechelen-Kempen
wim.brillouet@voka.be

Oost-Vlaanderen
katrien.moens@voka.be

Vlaams-Brabant
eric.depessemier@voka.be

West-Vlaanderen
thomas.buys@voka.be

Nationaal
lorenzo.vandepol@voka.be

IMU - vzw - Remant
AW_Welt Whitepaper Inclusieve leidinggevende
AW_Digitalisering
imu - vzw - Altez
AW_Welt_6stappenplan
IMU - vzw - Salesforce
IMU - VZW - multibureau
Proximus
IMU - vzw - Bebat