Herman Van Rompuy: “Leidende politici zeggen te weinig dat Vlaanderen niet zonder de EU kan”

06/02/2019 , Katrien Stragier - Redacteur

Bosbrossers, gele hesjes, een brexit en de handelsoorlogen van Trump. Er broeit wat in België, in Europa en in de wereld. “Men stelt àlle instellingen in vraag. Binnen de politiek maar evengoed daarbuiten”, zegt oud-premier en voormalig Europees ‘president’ Herman Van Rompuy. “Het bedrijfsleven is ook niet zo populair. De kerk evenmin. Er is een algemeen wantrouwen in onze samenleving ten opzichte van alle gevestigde machten.”

Herman Van Rompuy
©Chak Lopez

De brexit getuigt van dat wantrouwen. Lang was de vraag welk land het volgende zou zijn om tot de EU toe te treden. Dat is omgekeerd. 

"Ja. Maar in de laatste Eurobarometer (een opiniepeiling uitgevoerd namens de Europese Commissie, red.) staat de steun voor de EU op het hoogste niveau in 35 jaar. De andere 27 EU-landen willen niet in de miserie van Britten terechtkomen. Wij willen geen instabiliteit voegen bij een al instabiele wereld. Vandaar dat Europa merkwaardig genoeg een stabiliteitsanker wordt. Het Britse verhaal gaat trouwens nog járen duren. Zelfs als de Britten met een akkoord uit de Unie stappen, is er nog een overgangsperiode van twee jaar en volgens sommigen zelfs van 4 à 5 jaar. Gaan ze eruit zonder akkoord dan zit Groot-Brittannië de dag nadien in recessie, om niet te zeggen in een depressie. En zullen we dat economisch ook nog voelen, al zal de impact in Europa  in het algemeen beperkt zijn .”

Ook buiten Groot-Brittannië neemt het aantal eurokritische stemmen toe. 

“Er is een crisis van onze nationale democratieën. Maar dat is niet louter tegen de EU gericht. Ook in de VS speelt het migratievraagstuk, de vrees voor globalisering, voor digitalisering en de impact op de jobs, voor groeiende ongelijkheden. Zo is Trump verkozen geraakt.” 

Is de EU – voor velen toch een eerder ‘abstracte’ instelling - geen makkelijk doelwit voor dat verzet?

“Veel mensen laten toch hun gezond verstand prevaleren. De Vlaming beseft dat wij als klein land niet zonder de Europese dimensie kunnen. Wordt dat voldoende gezegd door leidende politici? Dat is iets anders.”

Wie bedoelt u met ‘leidende politici’?

“Degenen die verantwoordelijkheid hebben voor partijen, voor regeringen en parlementen. Ik merk dat er veel te weinig politiek engagement is om de Vlaming uit te leggen dat zijn welvaart voor een groot deel van de EU afhangt. Na de creatie van de euromarkt is onze welvaart op 12, 13 jaar verdubbeld.”

Er worden wel dikwijls vragen gesteld over het democratische gehalte van de EU.

“Maar wie is de wetgevende macht in Europa? Het Europees parlement, dat rechtstreeks wordt verkozen, en de lidstaten die met de raad van ministers de tweede kamer vormen. We moeten de Europese instellingen net versterken. Ik lees in het EU-memorandum van Voka dat men de buitengrenzen beter moet bewaken. Maar de lidstaten werken dat tegen. Ze zeggen: ‘Dat tast onze soevereiniteit aan’. Er moet een korps komen van minstens 10.000 mensen dat niet afhankelijk is van de lidstaten. Als men telkens als men moet optreden de toelating moet vragen van de lidstaten dan duurt het veel te lang.”

De Europese instellingen worden ten onrechte in vraag gesteld?

“We moeten onze energie stoppen in wat er op ons afkomt. Zo moeten we veel meer investeren in innovatie, wat heel terecht in de Voka-voorstellen staat. Die inhoudelijke agenda is veel belangrijker dan nog eens een debat over de hervorming  van de Europese instellingen te starten. Weet je wat het grootste wetenschappelijke programma is van de wereld? Het Europese Horizon 2020. Het versterken van die programma’s maakt deel uit van het Europees budget, dat helaas maar 1 procent is van het Europees bbp. Ik had verwacht dat het bedrijfsleven zou zeggen: die 1 procent is te weinig. Om economische redenen moet de druk op politici stijgen om dat budget te verhogen. Innovatie is  dé sleutel voor de toekomst.”

Veel ondernemers vragen zich af of de EU wel genoeg over een gelijk speelveld waakt. 

“Sommige regelgevingen worden effectief ongelijk toegepast in de verschillende landen. Dat schaadt de eenheidsmarkt. Wil je dat niet, dan moet je meer bevoegdheden geven aan Europese instellingen.”

Verwacht u dat de verkiezingen van 26 mei grote veranderingen brengen?

“Ongetwijfeld. Er is een trend naar meer populistische partijen. Die gaan een grote minderheid vormen, en mee de politieke agenda bepalen. De pro-Europese meerderheid moet zich realiseren dat de volgende vijf jaar nog crucialer zullen zijn dan de voorbije vijf jaar. Als we mensen niet het gevoel geven dat ze beter beschermd worden door de nationale en Europese overheden, dan zullen zij de switch maken naar protectionisme.”

Herman Van Rompuy las in primeur het Voka EU-memorandum en gaf Voka zijn visie op Europa mee. Ontdek en download het Europees Memorandum op www.durfkiezen.be/europa.